Slyudalar

Slyudalar — jins hosil qiluvchi minerallar (alyumosilikatlar) guruhi; qatqatsimon silikatlar kichik sinfi- ga mansub, murakkab va bekaror tar- kibli: R,, R23 [AlSi3OJ (OH,F)2, bunda R,=K, Na; R2, = Al, Mg, Fe, Li. Bu guruh keng tarqalgan intruziv, metamorfik va cho’kindi tog’jinslarining jins hosil qiluvchi minerallaridan bo’lib, muhim foydali qazilma hisoblanadi. Er po’stidagi umumiy mikdori 3,8%ga etadi. S. monoklin (soxta trigonal) singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli otqindi va metamorflashgan tog’ jinslari orasida, yirik kristallari pegmatitlarda, ba’zan yuqori va o’rtacha trlarda yuzaga kelgan volfram, mo- libden va b. foydali qazilmalarning gidrotermal konlarida uchraydi. S. yopishkrkligi va egiluvchanligi tufayli shaklini tez o’zgartiradi, engil jilo- lanadi. S. guruhiga kiradigan mineral – larning kimyoviy tarkibi o’zgaruvchan. Bir xil kationlarning boshqa bir ka- tionlar b-n almashinish hollari juda ko’p uchraydi. Kimyoviy tarkibiga ko’ra, S. quyidagi turlarga bo’linadi: alyumi- niyli S. — muskovit, paragonit; Magne- zial temirtoshli S. —flogopit, biotit, lepidomelan; litiyli S. — lipidolit, tsinnvaldit, tayniolit; shuningdek, vanadiy l i S. — roskoelit; xromli S. — xromli muskovit yoki fuksit va boshqalar. S. tarkibida ko’pincha kamyob elementlar (Be, V, Sn, Nb, ta, Ti, Mo, W, U, Th, Y, TR, Bi) bo’ladi. Mineral- ning qatqatsimon ko’rinishi, juda yupqa, egiluvchan va mustahkamligini saqlab qoluvchi qatlarga bo’linishi S.ning Pa- ketlararo aloqasining kuchsizligi b-n bog’liq. Qattiqligi 2,5—3; zichligi 2,8 g/sm3 (muskovit), 3,3 g/sm3 (biotit), 2,2 g/sm3 (flogopit). Muskovit va flogo- pit rangsiz, yupqa qatlamlari shaffof; kuchsiz qo’ng’ir, binafsha, yashil tuslari Fe2+, Mn2+, Sg2+ va b. birikmalar b-n bog’liq. Temirli S.ning qo’ng’ir, jigar- rang, to’q yashil va kora bo’lishi tarki- bidagi Fe2+, Fe3+, Sg2+va b. nisbatiga bog’liq. S. elektrotexnika sanoatida izolyator sifatida qamda slyuda kukuni, o’tga chidamli materiallar, gulqog’ozlar, slyudali karton, issiqqa chidamli bo’yoq, har xil keramik mahsulotlar tayyorlash- da ishlatiladi. S. konlari xorijda RF (Irkuts viloyati, Kareliya, Murmansk VI- loyati, Kola ya.o., Saxa), Hindiston, Bra- ziliya, AQSh va Kanadada mavjud.