Muruntov oltin koni – Mar- kaziy Qizilqumning Muruntov ruda maydoni mintakasidagi kon. Navoiy sh.dan 180 km shim.da, Zarafshon sh.dan 40 km Sharqda, Tomditovning Jan. eta- gida joylashgan. Ruda zaxiralarining ko’lami, rudani qazib olish texnolo- gik sharoitlarining qulayligi, ishlab chiqarilayotgan mahsulot sifatining yuqoriligi va b. xususiyatlariga ko’ra dunyodagi noyob konlar sirasiga kira- Di. Markaziy Osiyo, xususan, Markaziy Qizilqum va Nurota tog’larida, oltin rudalari mavjudligi mil. AV. 6-5-a. lardan ma’lum bo’lgan. O’lkada oltin konlarini izlash bo’yicha dastlabki Max- sus tadqiqot ishlari I.V.Mushketov, G.D.Romanovskiy, G.D.Obruchev va b. to- monidan amalga oshirilgan. Markaziy Qizilqumda oltin konlari bo’lishi mum- kinligini geolog olimlar A.E.Fersman va D.I.Shcherbakovlar 20-a.ning 30-y. laridagi geologik tadqiqotlari aso- sida bashorat qilganlar. 1930-y.larda Tomditovning Jan. etaklarida oltin zarralari bo’lgan bir necha kvars va kvarsdala shpati tomirlari aniqlandi, 1934 y.da besapan qishlog’i yaqinida ol – tin mineraliza-tsiyasi zonasi belgilan- Di. Shundan ke-yin besapan, Oltintov, Taxtatov manzillarida, Tomditovning Jan. yon bagridagi kremniyli slaneslar- da keng ko’lamda oltin qidiruv va raz- vedka ishlari olib borildi. 1951-53 y.larda I.h.Hamroboev O’zbekistonning g’arbiy hududida oltinni ko’pincha margi-mush b-n uzviy bog’liq holda uch- rashi qonuniyatini aniqladi. Shu asos- da 1954-56 y.larda O’zbekistonning g’arbiy qismida 2 xil oltin konlari bor- ligi: birida oltin margimush kolchedani (arsenopirit minerali) b-n, ikkinchisi- da juda siyrak xrlda kvars tomirlarida uchrashi ma’lum bo’ldi.1958 y. oltinmar- Gimush bog’liqligi asosida Muruntov yonida margimushga boy bo’lgan anomaliya maydonlari belgilandi. O’sha yili Mar- gimushning yuqori kontsentrasiyasi mav- jud bo’lgan anomaliyalardan biri \u2014 Mu- runtov rudali maydonida olib borilgan izlanishlardan keyin bu ruda maydoni o’ta istiqbolli deb baholandi. Mazkur ruda maydonida 1959-62 y.larda olib borilgan batafsil qidiruv ishlari na- tijasida konning asosiy hududi belgi- landi va oltinga boy uchastkalarining o’lchamlari juda yirikligi aniqlandi. M. o.k.ningochilishigasalmokli hissa qo’shgan bir guruh geolog olim va mutaxas- sislar (I. H. Hamroboev, H.T.To’laganov, P.V.Xromishkin, V.G.Garkoves va b.) mamlakatning oliy mukofotiga sazo- vor bo’ldilar (1966). 1965-69 y.larda M.o.k.ning sa-noat o’zlashtirishi ishla- ri bajarilib, 1969 y. 21 iyulda dastlab- ki mahsulot \u2014 Muruntov quyma oltini chiqarila boshlandi va bu kon nomi dunyo- ga mashhur bo’ldi. Dunyoda eng yirik ka- rerlardan biri \u2014 “Muruntov” Kare- rining uz. 3,5 km, eni 2,7 km va chuqurligi 430 m. Karerdan yiliga 35-37 mln. m3 hajmida tog’jinslari qazib olinadi, shu b-n bog’liq bo’lgan Zarafshon sh.dagi oltin i.ch. kompleksi yiliga 24 mln. T rudani (2001 y.) qayta ishlaydi. Bu kom- pleks jahonda oltin ishlab chiqarish b-n mashhur bo’lgan eng yirik korxona- lar qatorida 2-o’rinda (Indoneziyadagi “Grosberg” korxonasidan keyin) turadi. M.o.k.da 1995 y.dan “Zarafshon- Nyumont” qo’shma korxonasi faoliyat ko’rsatib kelmoqda. Mazkur qo’shma kor- xona 1995-2001 y.lar mobaynida ba- lansdan tashqari bo’lgan va juda katta hajmda yig’ilib qolgan mineralli ; jinslar ag’darmasining 84 mln. t sini ‘qayta ishlab 82 t sof oltin ajratib olishga erishdi. M.o.k. proterozoy erasining boshla- Nishida hosil bo’lgan cho’kindi meta- ; morfik tog’jinslaridan tashkil top- gan toshqazigan va besapan svitalari kdtlamlaridan iborat. Ushbu katlamlar- ning quyi qismi yuqori darajali meta- morfizmga uchragan yashil Amfi-bolli va kvars-slyudali slaneslardan, kvar- tsit va ohaktoshlardan tuzilgan. Yuqori qismida yashil slaneslar miqdori kamay- ib, terrigen tog’jinslarining miqdori ortib boradi. Konda k oltinli rudalar katlamlarning ayni shu qismida Alev- rolit, qumtosh va fillitsimon sla- neslardan tashkil topgan terrigen tog’ jinslarining ordoviksilur davriga mansub besapan svitasi qatlamlarida namoyon bo’lgan. 1 bevosita oltin ruda- sini o’zida mujassam etgan mazkur svita katlamlarini 3 qismga bo’lish mumkin: ruda usti katlami (“yashil” besapan) \u2014 qalinligi 1600 m gacha; rudali qatlam (“aralash” besapan) \u2014 qalinligi 2000 m gacha; ruda osti katlami (“kulrang” be- sapan) \u2014 qalinligi 2000 m gacha. Oltin rudasi, asosan, svitaning o’rta qismi \u2014 “aralash” besapan qatlamida joylashgan. Oltin zarralari mavjud bo’lgan ayrim kvars tomirlari svitasining ostki “kulrang” besapan va ustki \u2014 “yashil” besapan qatlamlarida ham uchraydi. Maz- kur besapan svitasidagi oltin minera- lizasiyasini quyidan toshqazigan svita- siga mansub cho’kindi chegaralab turadi. Magmatizm hosilalari tomirsi- mon struktura (dayka) larda joylashgan leykokrat tartibli tog’jinslaridan iborat. Daykalar kon hududida turli tomonlarga yo’nalgan bir necha tasmalar hrsil qilgan, uz. 70 m gacha. Tarkibi esa sienitdiorit-granofirli Muruntov magmatik kompleksiga kiruvchi granit- porfir, sferolit-porfir va Monso- nit porfirlardan tuzilgan. M.o.k.ning Jan.-Sharqiy chegarasida Markaziy Osi- yoda yagona bo’lgan eng chuqur burg’i qudug’i SG-10 yordamida er qa’rining 4000 m dan ortiq chuqurligida Muruntov granito- ID intruzivi mavjudligi aniqlandi. Bu dalil oltin konining qosil bo’lish jarayonidagi asosiy omillaridan biri- dir. Mazkur intruziv massivi kaliyna- triy qo’shslyudali leykokrat va biotitli granitlardan tashkil toptan. Konning hoz. tuzilishini yuzaga kelishida, shu- ningdek, ruda tarqalishi va joylashi- shida muhim ahamiyatga ega strukturalar quyidagilardir: 1) o’q chizig’i M.o.k.dan janubrokda o’tuvchi toshqazigan anti- klinalining shim. qanotini shakllan- tiruvchi Muruntov antiklinali va Jan. sinklinal; 2) Muruntov “juft” er yorig’ini tashkil qilgan Jan. va struktu- rali er yoriqlari, kenglik yo’nalishida joylashgan, vertikal yoki ancha tik Jan. og’ish xrlatiga ega, ruda tarqalishi va joylashishida asosiy ahamiyatga ega; 3) shim.-g’arbga 60-70\u00b0 burchak ostida og’ib yotuvchi shim-Sharqiy yo’nalishdagi er yoriqlari. Tik joylashgan rudali zonalar oltinga eng boy bo’lib, o’zaro parallel joylashgan kvars tomirlaridan va kvar- sli, kvarssulfidli, kvars-turmalinli va karbonatli tomirchalardan iborat. Qiya yotuvchi ruda zonalarida oltin mik- dori kam. Ruda tarkibi oltin, pirit, ar- senopirit.xalkopirit, galenit, sfale- rit, molibdenit, sheelitdan, noruda mi- nerallar esa kvars, dala shpati, biotit, turmalin, akti-nolit, muskovit, kaltsit kabilardan tashkil topgan. Oltin yirik va o’rta donali kvars tomiri va tomir- chalarida bir kancha sulfidli mineral- lar, sof vismut va kumush sulfasollari b-n birgalikda uchraydi. M.o.k. rudala- rining asosiy qismi (85% gacha) shee- lit-oltinkarbonatkaliy shpati-kvars minerallarining paragenetik assosi- asiyasini tashkil etadi. Assosiasiyada bo’lgan oltinning probasi 830 dan 980 gacha o’zgaradi va bu oltinning tarkibi- da qo’shimcha 3,84 \u2014 9,36 % kumush ham uchraydi. Ikkinchi darajali bo’lgan mi- nerallar assosiasiyasi (kondagi oltin rudalarining 5 % ini tashkil qiladi) \u2014 bu oltin-arsenopirit-kvars mineral- lari assosiasiyasi. M.o.k. rudalarining kimyoviy tarkibi turlicha bo’lib, o’rtacha 1,0 \u2014 29,0 g\/t oltin, 0,8 \u2014 7,2 g\/t kumush, 0,003 \u2014 0,6% volfram oksidi, 0,07 \u2014 2,19% oltingugurt, 0,03 \u2014 1,73% margi- mush va b. noyob elementlar kam mikdorda bor. Kon rudasidagi 50-60% oltin zar- ralarining kattaligi 0,01\u20140,02 mm bo’lib, ularni faqat mikroskopda ko’rish mumkin. Bu o’ta mayda dispersli ruda tarkibidan oltin zarralarini ajratib olishda maxsus faol kimyoviy moddalar- dan foydalaniladi. Bunday hollarda oltin ajratib olish texnologik jara- yonida atrof muhitga zarar etkazmaslik maqsadida bir qancha maxsus uskunalar va moslamalar qo’llaniladi va zarur tex- nologik tadbirlar bajariladi. So’nggi yillarda M.o.k.ni qo’shimcha o’rganish maqsadida 20 dan ortiq i. ch. tashkilot- lari tomonidan i.t. muassasalari b-n x.amkorlikda bir necha dasturlar amalga oshirilmoqda. Ad.: Dalimov T.N. i dr., Geologiya i poleznie iskopaemie Respubliki O’zbekiston, T., 1998; Zolotorudnoe me- storojdenie Muruntau, T., 1998; Kuche reki y N. I., Zoloto Kizilkumov, T., 1998. Muhammadjon Mansurov, Abdurahim Abduvahobov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Muruntov oltin koni – Mar- kaziy Qizilqumning Muruntov ruda maydoni mintakasidagi kon. Navoiy sh.dan 180 km shim.da, Zarafshon sh.dan 40 km Sharqda, Tomditovning Jan. eta- gida joylashgan. Ruda zaxiralarining ko’lami, … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-116884","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116884","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116884"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":116897,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116884\/revisions\/116897"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}