Immunologiya (immunitet va … logiya) \u2014 tibbiy-biologik fan; or- ganizmning genetik jihatdan unga yot bo’lgan belgilar (antigenlik xususiyati) ga ega tirik tanalar va moddalar ta’- siriga nisbatan o’ziga xos antigenlik birligini saqlashga qaratilgan reaktsi- yalari. Immunitetning umumbi-ologik asoslarini, uning vujudga kelishi va evolyusiyasini, to’qimalar antigenlari- ning nasldannaslga o’ti-shini, antitelo- lar va antigenlarning kimyoviy tuzili- shi hamda xossalarini, ularning o’zaro ta’siri qonuniyatlarini, immunologic kasalliklarning oldini olish va davo- lash usullarini o’rganadi. Hujayra va molekula doirasida antitelolar hosil bo’lish mexanizmini, antigenlarning patogenetik rolini, immun sistemaning filoge-nezi va ontogenezini o’rganish \u2014 I. ning nazariy yo’nalishlaridir. E. Jenner odamga sigir chechagini emlab, odamni chin chechakdan saqlash usu- lini ishlab chikdi (1769). L. Pas-ter to- vuklarni vaboning eski kulturasi b-n immunlab, ularni yuqori virulently mikrobga chidamli qilish mumkinligi- ni aniqladi (1880). Bu kashfiyotlar I. ning mustaqil fan sifatida shakllani- shiga asos bo’ldi. I. I. Mechnikov fago- tsitozni kashf etdi (1887) va immunitet- ning hujayra (FA-gositar) nazariyasini ishlab chikdi. Organizmga kiritilgan mikroblarga javoban antitelolar ish- lanishi nemis bakteriologi E. Bering va hamkorlari tomonidan aniqlandi (1890). Nemis olimi P. Erlix immunitet- ning gumoral nazariyasini ilgari surdi (1898, 1900). Organizmga begona eritro- tsitlar va zardob oqsillari kiritil- ganda ham antitelolar hosil bo’lishini belgi-yalik olim J. Borde b-n rus oli- mi N. N. Chistovich anikdadi (1898-99). Bu kashfiyot odamning kon guruxlarini kashf etdi (1900) va to’qima izoantigen- lari haqidagi ta’limotga asos soldi. I. kimyo, genetika, fiziologiya, radiobio- logiya va biol. hamda tibbiyotning boshqa tarmoqlari b-n uzviy boglangan holda tez rivojlandi. Hoz. I. ning quyidagi yo’nalishlari bor. Immunomorfologiya \u2014 organism immun sistemasining anatomiyasi, gi- stologiyasi va tsitologiyasini o’rganadi; bunda gistologik va tsitologik tekshi- rish, hujayrani organizmdan tashqarida o’stirish; yorug’lik, flu-oressent va elek- tron mikroskopiya, avtoradiografiya va b. usullardan foydalaniladi. Organizm o’z to’qimalari uchun nor- mal bo’lmagan komponentlar, ya’ni yot moddalarni, mas, nobud bo’lgan va ay- nigan hujayralar, shikastlangan mo- lekulalar, yot hujayralar, bakteriyalar, viruslar, eng sodda jonivorlar, gel- mintlar, ularning zaharlari va b. ni im- Mun reaktsiyalar mexanizmlari yordamida zararsizlantiradi, ularni organizmdan chiqarib yuboradi. Immun reaktsiyalar- ning mikdor tasnifini tartibga solib turadigan omillar, chunonchi nerv si- stemasi (asosan, gepotalamus), gormon- lar, ovqatlanish, organizmning holati (jumladan, charchash darajasi) va tashqi ta’sirotlarni immun reaktsiyalar fizio- logi yasi o’rganadi. Hoz. faqat gipofiz va buyrak usti bezlari gormonlari im- Mun reaktivlikni o’zgartirib qolmay, plasenta ham ona organizmining homila antigeniga nisbatan immun reaktsiyasini ma’lum darajada tor-mozlay oladigan alohida gormon chiqarishi aniqlangan. Immunopatologiya \u2014 organizmga shi- kaet etkazadigan immun reaktsiyalarni- gina emas, balki immun siste-masining o’zgarishi b-n davom etadigan kasalli- klarni ham o’rganadi. Bunda immun re- aktsiyaning tormozlanishi va kuchaytirish metodlariga qam alohida e’tibor beri- ladi. So’nggi yillarda organizmning nos- Pesifik ta’sirlarga nisbatan biror turdagi hujayralar va mikromole- ku-lalarga ko’satadigan reaktsiyasi ham o’rganilmoqda. Bu soha noinfektsi-on I. deb ataladi. Ko’p hujayrali har bir organizmdagi oqsillar va hujay- ra membranalari o’ziga xos tuzilgan. Tashqaridan kiritilgan qujayra va mo- lekulalar organizm uchun begona bulib, organizmda ularni chiqarib yuborishga qaratilgan immun reaktsiyalar ruy be- radi. Shuning uchun kuchirib o’tkazilgan organ va to’qimalarni, eng takomillash- gan jarrohlik texni-kasi mavjudligi- ga qaramay, organizm qabul qilmaydi, chunki organ va to’qimalar organizmga immunologik jihatdan to’g’ri kelmaydi (to’qimalarning bir-biriga nomutanosi- bligi, mos bulmasligi). Transplantasi- on I. ana shu to’siqning kelib chiqish me- xanizmlari va uni engish masalalarini o’rganadi. Noinfektsion I. ningusmalar I. si bo’limi esa o’sma antigenlarini aniqlab, xavfli o’smaga aylanib ketgan hujayralarni olib tashlash usullarini o’rganadi. Klinik I. \u2014 kasalliklarni aniqlash, ularning oldini olish va davolash maqsadida immunologik re-aktsiyalardan foydalanish b-n shug’ullanadi. Hyp ta’- sirida organizm immun reaktivligi- ning buzilishini o’rganadigan radiasi- on I., qon hujayralarining antigen tar- kibi, kon siste-masining immunologic zararlanish sabablari va rivojlanish mexanizmini tekshiradigan immunoge- matologiya ham rivojlanmoqda. I. immunoprofilaktika, immunote- rapiya va immunodiagnostika metodla- rini ishlab chiqadi. Tibbiyotning Gema- tologiya, infektologiya, akusherlik, der- matologiya va h. k. sohalari hamda biol. ning biokimyo, embriologiya, genetika va antropologiya kabi sohalarida nozik tahlil (analiz)lar o’tkazishda antigen (mikrob, virus, yot oq-sil moddalar va b.) b-n antitelolarning uzaro ta’siri juda spesifik bo’lishiga asoslangan immunologik tekshirish metodlari keng qo’llaniladi. O’zbekistonda I. ning rivojlani- shi akad. O’. Oripov nomi b-n bog’liq. O’zbekiston Sog’liqni saqlash vazirligi- ga qarashli Immunologiya i.t. in-ti, 1 \u2013 va 2 – Toshkent tibbiyot in-tlari, Samarkand tibbiyot in-ti, Toshkent pediatriya tib- biyot in-ti, ftiziatriya va pulmonolo- giya, Onkologiya, dermatovenerologiya i. t. in-tlaridagi I. lab. larida I. ning turli sohalarida i. t. ishlari olib bo- riladi. Olimlardan R. M. Xayi-tov, N. H. Abdullaev, O. M. Najmiddinov, F. F. Garib, A. O. Obidov va b. ning I. sohasidagi xizmatlari salmoqli. Nusrat Abdullaev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Immunologiya (immunitet va … logiya) \u2014 tibbiy-biologik fan; or- ganizmning genetik jihatdan unga yot bo’lgan belgilar (antigenlik xususiyati) ga ega tirik tanalar va moddalar ta’- siriga nisbatan o’ziga xos antigenlik … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[199],"tags":[],"class_list":["post-117494","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-i-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117499,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117494\/revisions\/117499"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}