Plastiklik (Yun. plastikos \u2014 ishlovga moyillik) \u2014 tashqi kuch yoki zo’rikish (kuchlanish) ta’sirida qattiq jismlarning o’lchamlari va shakli dastlabki holiga qaytmaydigan bo’lib o’zgarish (plastik deformasiyalanish) xossasi. Materiallarga bosim b-n ish- lov berish (bolg’alash, presslash va b.) imkonini belgilaydi. Tashqi kuch ta’- sirida kristall panjara atomlari ora- sidagi o’zaro ta’sir kuchlari o’zgaradi (deformasiyalanadi). Plastik deforma- tsiyalanishda panjara atomlari bir-bi- riga nisbatan ko’chadi, oqibatda kristall qatlamlarning bir-biriga nisbatan siljishi, kristall panjara buzilishi, issiqiik harakati tufayli jism atom tuzilishining o’zgarishi kuzatiladi. Jismning mo’rtligi, plastikligi sharo- itga bog’liq. Ma’lum bir sharoitda (mas, yuqori t-Rada) uning bunday xossalari butunlay yo’qoladi. Metallarning P. holatiga o’tishi ma’lum sharoitda ro’y beradi, bu holat chegara-viy holat deb yuritiladi. Jismlarning P.gi defor- masiyalanish tezligi, t-ra va jismning tuzilishiga bog’liq. P.ning turli xillari mavjud. O’zdiffuzion va diffuzion P.da tashqi siquvchi kuch ta’sirida kri-stallarning atom qatlamlari shu kuch ta’sir etayot- gan sirtdan boshqa joyga siljiydi. Bunda massa ko’chishi sirt bo’yicha yoki kristall hajmi bo’yicha o’zdiffuziya tu- fayli amalga oshadi. Dislokasion P.da kristallogra-FIK tekislikdagi sirpa- nish kristallning plastik deformasi- yalanishiga sabab bo’ladi. Sirpanish har xil sodir bo’ladi: dastlab, u tekislik- ning bir zonasida yuz berayotgan bo’lsa, bu zonaning chegarasi butun tekislikka yoyiladi. Sirpanishning yoyish chegara- si dislokasiya chizig’i yokidislo-kasiya deyiladi. Kraudion P. kri-stalddagi zich joylashgan atom katorlari bo’ylab atomlar quyuqlanmasi (kraudinlar) hosil bo’lishiga asoslangan. Kristall sirtiga tig botirilsa, atomlar shu sohadan uzoqlashadi, na-tijada tig’bo- tirilayotgan sirtdan ma’lum masofada atom kontsentrasiyasi oshadi (rasmga q.)- Kristallda tugunlararo atomlar hosil bo’ladi. Kraudion plastiklik: I \u2014 tig’boti- rilguncha; II \u2014 tig’botirilganda atomlar kuyuklanmasi hosil bo’ladi; III \u2014 shak- lning uzil-ke-sil o’zgarishi. Kristallda tugunlararo atomlar hosil bo’ladi. P.ni ba’zi jismlarda e’tibor- ga olmaslik mumkin, bunday jismlar mutlaq elastik (qayishqoq) jismlar hisoblanadi. Har bir jismning xos- salari P. bo’yicha guruhlarga ajratib o’rganiladi. Mac, kristallar, polikri- stallar, monokristallar, amorf jism- lar plastikligi va b. Jismlarning qovushqokdigi ham ularning plasti- kligini belgilaydi. Tutash muhitlar mexanikasida jismlar bir jinsli, uzluksiz deb faraz qilinadi, mas, kri- Stall panjara atomlari orasidagi ma- Sofa xisobga olinmaydi. P. material- larning buzilmasdan katta qoldiq de- formasiya (plastik deformasiya) hrsil qilishidir. Materiallarning P.ligi ularning cho’zilgandagi uzayishiga qarab baholanadi. Qattiq jismlar plastikli- gini o’rganish amaliy ahamiyatga ega. De- tallarni tayyorlash texnologiyasida, in- shootlar qurishda, metallarni bosim b-n qayta ishlash va kesishda P.ning asosiy qonun-qoidalariga rioya qilinadi. G’oibnazar Xojimetov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Plastiklik (Yun. plastikos \u2014 ishlovga moyillik) \u2014 tashqi kuch yoki zo’rikish (kuchlanish) ta’sirida qattiq jismlarning o’lchamlari va shakli dastlabki holiga qaytmaydigan bo’lib o’zgarish (plastik deformasiyalanish) xossasi. Materiallarga bosim b-n ish- … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-118118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118118"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118118\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118127,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118118\/revisions\/118127"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}