Milliy boylik \u2014 mamlakat- ning tovarlar i. ch., xizmatlar ko’rsatish va kishilar hayotini ta’minlash sharoit- larini belgilovchi resurelari majmui. Umuman, mamlakatning mulkiy holatini tavsiflashda qo’llaniladigan M. b. ko’rsatikichi turli shaklda jamg’arilgan kishilar mehnat mahsullari natija- lari b-n birga iktisodiy muomalaga kiritilgan tabiat resurelarini, shu- ningdek, xorijdagi moliyaviy aktivlar va hisobkitoblar saldosini ham o’z ichiga oladi. M. b.ni hisoblash milliy hisoblar tizimi kontsepsiyasiga asos- lanadi, M. b. har bir mamlakat xalqi hayoti va taraqqiyotida katta ahamiyatga ega bo’lib, umumiy hayot darajasini, mamlakatning salohiyatini ifodalay- digan juda muhim makroiqtisodiy va umumiqtisodiy ko’rsatkichdir. M. b. birinchi marta ingliz iqtisodchisi u. Petti (1623-1687) tomonidan 1664 y.da hisoblangan edi, Frantsiyada M. b.ni birinchi marta ba-holash 1789 y.da, AQShda 1805 y.da, Rossiyada 1864 y.da amalga oshirilgan edi. U. Petti “mehnat \u2014 boylikning otasi, er \u2014 uning ona- si”, \u2014 degan va umumiy boylikni ishlab chikarilgan mahsulotlardan iborat, deb tushungan. M. b.ni hisoblashda qishilik jami-yati hayoti va taraqqiyotining mod- diy asosi, birinchi, navbatda, moddiy tabiat ekanligini unutmagan holda, eng avvalo tabiiy boyliklar \u2014 er, er osti boyliklari, suvlar, o’rmonlar va b. aniq va to’g’ri hisobga olinishi lozim. So’ngra ular vositasida inson mehnati b-n ish- lab chiqarilgan va jamg’arilgan moddiy boyliklar to’la-to’kis hisobga kiriti- lishi kerak: 1) moddiy i. ch. Sohasidagi moddiy fondlar; asosiy fondlar; mod- diy aylanma vositalar; ularning rezerv- lari; 2) noishlab chiqarish sohasidagi moddiy fondlar; asosiy fondlar, shu jumladan, turar joy fondi; boshka moddiy boyliklar; 3) aholi uy-ro’zg’or xo’jaligidagi uzoq muddatli foydalani- ladigan moddiy ne’matlar; 4) turli xil rezerv fondlar. Bu fondlarni yana ikki fondga bo’lish mumkin: 1) unumli (i. ch.) fondlari; 2) bevosita iste’molbop fondlar. M. b.ni mulkchilik shakllari bo’yicha tasniflashning ahamiyati katta. Shu b-n birga tabiiy boyliklarning va ishlab chiqariladigan, jamg’arilgan boy- liklarning har bir muayyan davrda kim- lar egaligida va foydalanishida ekan- ligini hisobga olish ham muhim. Mam- lakat, jamiyat M. b.gi uning faqat mod- diy boyligidangina iborat emas. Uning ma’naviymadaniy va b. unsurlari ham bor. Mamlakat aholisi, uning mehnatga qobilliligi, akliy va jismoniy qobiliyatlari, xilma-xil ko’nikmalari aslida, insoniy nuqtai nazardan har qanday jamiyatning asosiy boyligidir. Shu sababli hoz. davrda barcha mamlakat- lar o’z aholisini, uning ma’naviyatini va madaniyatini saklash va rivojlantirish- ga harakat qiladi; barcha moddiy (tabiiy va ishlab chiqarilgan) ne’matlar, ma’na- viy ne’matlar (ilm, fan, madaniyat, san’- at boyliklari va b.) insonga, kishilarga xizmat qilishi lozim. Iqtisodiy ada- biyotlarda insonning ish kuchini, akliy va jismoniy qobiliyatlarini “insoniy kapital” deb atash ham bor. Hoz. davrda dunyoda tegishli mutaxassislar va muas- sasalar turli mamlakatlarda insoniy salohiyatni, tabiiy boyliklarni va ta- kror ishlab chikariladigan boyliklar- ni baholash, ularning umumiy hajmini, yig’indisini va aholi jon boshiga to’gri keladigan mikdorini aniqlash b-n ham shug’ullanadi. Jahon banki ekspertlari- ning baholashiga kura, 20-a. oxirida in- soniyat 550 trln. AQSh dollaridan ortiq (yoki aholi jon boshiga 90 ming dollar- lik) boylikka ega bo’lgan; shu jumla- dan, AQSh eng ko’p darajadagi ja’mi 120 trln. dollar (aholi jon boshiga 460 ming dollar) boylikka ega. O’zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishishi b-n mamlakat hududidagi barcha boyli- klar M. b.ka, milliy mulkka aylanti- rildi. Bu O’zbekiston Respublikasining “O’zbekiston Res-publikasining davlat mustaqilligi asoslari to’g’risida”gi qonunining (1991 yil 31 avg.) 7mod- dasida: “Respublika hududidagi er, er osti boyliklari, suv va o’rmonlar, o’simliklar va hayvonot dunyosi, tabi- iy va boshqa resurslar, respublikaning ma’naviy boyliklari O’zbekiston Re- spublikasining milliy boyligi, mulki hisoblanadi”, deb ko’rsatilgan. Shuning uchun ham, birinchi navbatda, mamlakat- ning insoniy salohiyatini, tabiiy va yaratilgan (ishlab chikarilgan) boyli- klarni aniq baholash, ularni bir-biriga tarkibiy jihatdan muvofiqlashtirish, ko’paytirish va takomillashtirish eng dolzarb vazifalarga kiradi. Ad.: Karimov I. A., O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot ka- folatlari, T., 1997; Smit A., Issledo- vanie o prirode i prichinax bogatstva narodov, M., 1962; Fisher S, Dorbush R., Shmalenzi R., Ekonomika, Per. s angl., M., 1995. Erlis Alqulov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Milliy boylik \u2014 mamlakat- ning tovarlar i. ch., xizmatlar ko’rsatish va kishilar hayotini ta’minlash sharoit- larini belgilovchi resurelari majmui. Umuman, mamlakatning mulkiy holatini tavsiflashda qo’llaniladigan M. b. ko’rsatikichi turli shaklda … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-119942","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119942"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119962,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119942\/revisions\/119962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}