Mehnat qobiliyati – xo- Dimning soglig’idagi holatidan kelib chiqadigan mehnat faoliyatiga bo’lgan qobili-yati. Xodim bajarishi mumkin bo’lgan ishlarning xususiyatiga qarab M.q. quy-idagicha farqlanadi: umumiy M.q., ya’ni odatdagi sharoitlarda muayyan ishni bajarish qobiliyati; kasbga doyr M.Q., ya’ni muayyan kasb (ixtisos) bo’yicha ishni bajarish qobiliyati; maxsus M.Q;, ya’ni muayyan i.ch. va og’ir noqulay tabiiy iqlim sharoitlarida (er osti ishlari- da, noqulay mehnat sharoitidagi ishlar, mehnat sharoiti o’ta zararli va o’ta og’ir ishlar va b.) ishni bajarish krbiliyati. Ish ko’lamiga qarab to’liq M.q. va cheklan- gan M.q. mavjud. 16 yoshga etgan har bir fuqaro M.q.ga ega deb hisoblanadi va uni ishga qabul qilishga yo’l qo’yiladi (O’zR mehnat kodeksining 77modda- si). Ishga qabul qilishda istis-no tariqasida 15 yoshga to’lgan o’smirlar ham M.q.ga ega deb e’tirof etiladi. Qonunga binoan, 14 va 15 yoshga to’lgan shaxslar ota-onasidan birining yoki ular o’rnini bosuvchi shaxsning yozma roziligi b-n ishga qabul qilinishi mumkin. Yoshlarni mehnatga tayyorlash maqsadida umumta’- lim maktablari va o’rta maxsus, kasb- hunar o’quv yurtlarining 14 yoshga to’lgan o’quvchilarini ota-onalaridan birining yoki ular o’rnini bosuvchi shaxsning ro- ziligi b-n bolalar sog’lig’iga va kamol topishiga ziyon etkazmaydigan va ta’lim olish jarayonini buzmaydigan engil ish- larni o’qishdan bo’sh vaqtlarida bajarish uchun ishga qabul qilishga yo’l qo’yiladi. Qonunchilikda ayrim hollarda ishga qabul qilishda va mehnat jarayonida ol- dindan maxsus va kasbiga doir M.q.ni aniqlash nazarda tutilgan. Bunday tek- shirish topshiriladigan ishga xodim- ning yaroqdiligini aniqlash va kasb kasalligining oldini olish, shaxsiy va ijtimoiy mehnat xavfsizligi, aholi sog’lig’ini muhofaza qilish maqsadida o’tkaziladi. Mehnat shartnomasi tuzish chog’ida dastlabki tarzda va keyinchalik (ish da- vomida) vaqt-vaqti b-n quyidagi xodim- larni tibbiy ko’rikdan o’tkazish tashkil qilinadi: 18 yoshga to’lmaganlar; 60 yoshga to’lgan erkaklar, 54 yoshga to’lgan ayollar; nogironlar; mehnat sharoiti noqulay ishlarda, tungi ishlarda, shuningdek, transport harakati b-n bog’lik ishla- rida band bo’lganlar; oziq-ovqat sano- atida, savdo va bevosita aholiga xiz- mat ko’rsatish b-n bog’liq bo’lgan boshqa tarmoqlardagi ishlarda band bo’lganlar; umumta’lim maktablari, maktabgacha tarbiya va b. muassasalarning bevosita bolalarga ta’lim yoki tarbiya berish b-n mashg’ul bo’lgan pedagog va xodimlari. Mehnat sharoiti noqulay ishlar va bajarilayotganda dastlabki tarzda va vaqt-vaqti b-n tibbiy ko’rikdan o’tilishi lozim bo’lgan boshqa ishlarning ro’yxati va ularni o’tkazish tartibi O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirli- gi tomonidan belgilanadi. Bir qator ishlarni bajarishga FA- TSAT tegishli kasb tayyorgarligi yoki maxsus ma’lumoti, guvohnomasi (mas, shifokorlar, farmasevtlar, uchuvchilar, avtotransport haydovchilari), ayrim hollarda kasbi bo’yicha mehnat staji va ruxsatnomasi \u2014 lisenziyaga ega bo’lgan (mas, notariuslar, yuris-konsultlar va b.) shaxslarga ishlashga ruxsat beriladi. M.q.ning turg’unligi unchalik yuqori da- rajada buzilmaganda to’liqsiz M.q – tib- biy maslahat komissiyasi yoki M.q. juda pasayib, kam malakali yoki o’z kasbida mehnat sharoitini ancha o’zgartirish, i.ch. faoliyati ko’lamini pasaytirishga olib keladigan boshqa ishga o’tkazish za- rurati tug’ilganda M.q. maxsus tibbiy maslahat komissiyaning tasdig’i b-n bel- gilanadi (yana q. Nogironlik, Mehnatga qobiliyatsizlik, vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik). Anvar Inoyatov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mehnat qobiliyati – xo- Dimning soglig’idagi holatidan kelib chiqadigan mehnat faoliyatiga bo’lgan qobili-yati. Xodim bajarishi mumkin bo’lgan ishlarning xususiyatiga qarab M.q. quy-idagicha farqlanadi: umumiy M.q., ya’ni odatdagi sharoitlarda muayyan ishni … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-119970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119970"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120020,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119970\/revisions\/120020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}