Metallarni ishlash – metal- lar va qotishmalarga issiqlik (termik), mexanik, kimyoviy ishlov berishda baja- riladigan ishlar majmui. Metallarni termik ishlash \u2014 metall va krtishma- larning xossacharini (ichki tuzilishi- ni) o’zgartirish uchun qo’llaniladigan amallar: yumshatish, toblash, normallash, bo’shatish, yaxshilash, chiniqtirish, ki- myoviytermik ishlash, passivlash. Yum- shatish \u2014 metallarni ma’lum t-ragacha qizdirib, shu t-Rada ma’lum vaqt tu- tib turgach, asta-sekin, ba’zan, pech b-n birga sovitish; bunda metallarning xossalari o’zgaradi. Natijada metal- larning bol-g’alanuvchanligi va plasti- kligi oshadi, magnitlanish va b. xusu- siyatlari yaxshilanadi. Toblash \u2014 me- tallarni ma’lum t-ragacha qizdirib, tez sovitish; bunda metallarning bir xil bo’lmagan struktura holatlari mustahkamlanadi, metallarning xususi – yati turlicha o’zgaradi. Normallash \u2014 kam (0,3% gacha) va o’rtacha (0,3\u20140,6%) ugle- rodli po’latni, taxm., 800-950\u00b0 gacha qizdirib, havoda sovitish; bunda po’lat tarkibidagi yirik donachalar kichrayadi, po’latning mustahkamligi, plastikli- gi va qovushoqligi oshadi. Yaxshilash \u2014 termik ishlashning bir turi; 550-650\u00b0 t-Rada toblash va bo’shatishdan iborat. Dinamik nagruzka ostida ishlaydigan mashina detallari uchun qo’llaniladi. Chiniqtirish \u2014 metall va qotishmalarni xona t-rasida ko’p vakt saqlab (tabiiy chiniqtirish) yoki kizdirib (sun’iy chi- niktirish) ularning strukturasi va Xu- susi-yatlarini o’zgartirish. Qattikligi, mustahkamligi, magnit va b. xossala- rini yaxshilash. Metallarni kimyoviy- termik ishlash \u2014 metallarni kimyoviy faol gaz, qattiq yoki suyuq mu-hitda yuqori t-Rada qizdirish va shu t-Rada bir oz sovitish. Bunda metall buyumlar sirtqi qatlamlarining ki-myoviy tarki- bi, strukturasi va xususiyati o’zgaradi. Bunga azotlash, xromlash, metallash va b. kiradi. Metallarni mexanik ishlash \u2014 qirindi olish yo’li b-n detallarga turli shakl va o’lcham berish. Metall kesish as- boblari (keskich, Parma, zenker, razvyort- ka, freza va b.) va metall kesish stano- klari (tokarlik stanoklari, silliqlash stanogi, randalash stanogi va b.) da ba- jariladi. Metallarni bosim b-n ish- lash \u2014 metall zagotovka va buyumlarni qirindi olmay tayyorlash. Metallarning plastikligidan foydalanishga asoslan- gan. Asosiy turlari: prokatlash \u2014 me- tallni aylanuvchi tsilindr (jo’va) lar orasidan o’tkazish (raem, a); cho’zish \u2014 metall zagotovkani o’z o’lchamidan kichik o’lchamli teshikdan tortib o’tkazish (raem, b); presslash \u2014 metallni berk tsilindr teshigidan siqib chiqarish (raem, v); bolg’alash \u2014 metallarni bolg’a yoki press b-n ko’p marta va dambadam urib, zarur shakl va o’lchamga keltirish (raem, g); list shtamplash \u2014 list, lenta yoki polosa me- tallni qalinligiga uncha xalal etkazmay deformasiyalash (raem, D); bunda metal puanson va matrisaning ish qismiga mos shaklni oladi. Hajmiy shtamplash \u2014 me- Tall (zagotovka) ning barcha o’lchamlarini o’zgartirib deformasiyalash (raem, e); bunda metall maxsus asbob (shtamp) bo’shlig’i shaklini oladi. Eritmalar me- Tall sirtida uni korroziyadan sakdaydi- gan yupqa oksid parda hosil qiladi. OK- Sid parda metallni tashki muxit ta’si- ridan sakdaydi, uni ko’rkamlashtiradi. Metall hech qanday modda b-n reaktsiyaga kirishmaydi. Temir, nikel, kobalt, xrom, marganes, alyuminiy va b. metal- lar “passivlanadi”, ya’ni maxsus modda- lar \u2014 oksidlovchilar (mas, xromatlar) b-n ishlanadi. Ad.: Mirboboev V. A., Vasilev G. P., Metallar texnologiyasi, T., 1971; To’raxonov A. S, metallar texnologiyasi, T., 1974.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Metallarni ishlash – metal- lar va qotishmalarga issiqlik (termik), mexanik, kimyoviy ishlov berishda baja- riladigan ishlar majmui. Metallarni termik ishlash \u2014 metall va krtishma- larning xossacharini (ichki tuzilishi- ni) o’zgartirish … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-120077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120097,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120077\/revisions\/120097"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}