Maqom (Arab. \u2014 joy, makon, o’rin) \u2014 musulmon Sharqi musiqasida asosiy tushunchalardan biri. Dastlab mu-ayyan balandlikdagi tovushni hosil etish uchun torli cholg’uning dastasida barmoq b-n bosiladigan joy, parda ma’nosida ishlatilgan. Keyinchalik Sharq musiqa nazariyasi rivojlanishi jarayonida M.ning mazmun doirasi to-bora kengay- ib, bir-biriga nisbatan bog’liq boshqa ma’nolarni ham anglata boshladi: lad tuzilmasi, lad tizimi; muayyan pardalar zaminida vujudga kelgan kuy-ohanglar; shakl, janr; bir qismli yoki turkumli cholg’u va ashula yo’llari; musiqiy uslub va b. M.larga oid nazariy va musiqiy- estetik masalalar Abu Yusuf Yoqub ibn Ishoq al-Kindiy va Forobiy (9-10-a.), Ibn Sino va Ibn Zayla (11-a.), Safi- Uddin al-Urmaviy (13-a.), Mah-mud ash- Sheroziy va Abdulqodir Marog’iy (14-a.), Jomiy va Zaynulobiddin Husayniy (15- a.), Najmiddin Kavkabiy Buxoriy (16- a.), Darvishali Changiy (17-a.) va b. olim- larning musiqiy risolalarida tadqiq etilgan. Yaqin va O’rta Sharq mumtoz musiqa nazariyasida 13-a.ga qadar M.lar soni aniq belgilanmagan. Safiuddin al-Urmaviy M. nomlaridagi parda tu- zilmalarini ilmiy tasniflab, o’n ikki maqom tizimini ishlab chiqqan. Ushbu tizim birmuncha takomillashtirilgan holda qariyb 17-a.ga qadar qo’llanib ke- lingan. O’n ikki maqom negizida keyin- chalik har xil milliy hamda mintaqaviy M. turlari va turkumlari vujudga kel- Di. Bular o’zbek va tojiklarda M. deyil- sa, turkman va uyg’urlarda muqom, Eron xalqlari, Ozarbayjon va armanlarda mu- rom yoki dastgoh, turklarda makam, Arab xalqlarida maqam shaklida talaffuz qilinadi. Xalqchil, milliymahalliy an’analar ta’siri ostida M.larning musiqiy va ijroviy xususiyatlari yangi xislatlar b-n boyigan holda umumiy soni, nomlanishi, tartibi hamda tu- zilishida muayyan mushtaraklik va ta- fovutlar mavjud. Hoz. kunda M.lar o’z salmog’i va maz-muni b-n ko’pgina musulmon Sharq xa-lqlari musiqa merosining asosiy kismini tashkil etadi. Ular shaklan va usluban rangbarang ohangdor kuy va ashu- la yo’llaridan iborat. Xususan, o’zbek mumtoz musiqasida Buxoro Shashmaqomi, Xorazm maqomlari, Farg’ona \u2014 Toshkent maqom yo’llari, shuningdek, yovvoyi M., surnay, dutor M. yo’llari yuzaga kelgan. Milliy musiqa merosining salmoqli qismini tashkil etgan M. nomidagi cholg’u va aytim musiqa asarlari o’tmish basta- korlik ijodiyotining mumtoz mahsuli bo’lib, asrlar davomida og’zaki an’anada sayqal topib bizgacha etib kelgan. 20-a. boshlaridan shu kunga qadar o’zbek bastakorlari va komggozitor- lari M.lardan unumli foydalanib kelmoqdalar. M. negizi va uslubida bastalangan Hoji Abdulaziz, sodir- xon Hofiz, yu. Rajabiy, F. Sodiqov, K. Jabborov, S. Kalonov, O. Hotamov, F. Mamadaliev va b.ning kuy va ashulala- ri, V. Uspenskiyning “Farhod va Shi- rin” musiqali dramasi, R. Glier va T. Sodiqovlarning “Layli va maj-nun”, M. Ashrafiyning “Dilorom” operala- ri, M. Burhonovning “Alisher Navoiy- ga qasida”si, M. Mahmudovning “Navo”, M. Tojievning 3,9 va 11sim-foniyalari, shuningdek, poema, syuita, oratoriya, kantata, xor kabi janrlarni ijodiy o’zlashtirishda o’zbek M.i qonuniyatlari hamda o’ziga xos ifoda vositalari muhim omil bo’lib xizmat qildi. Ko’hna M. san’- ati o’zining barkamol badiiy-estetik ahami-yatini tiklab, zamonaviy musiqiy jarayonning ajralmas tarkibiy qismi si- fatida o’zining beqiyos ijodiy, ijroviy va ilmiy salohiyatini namoyon etmoqda. Xususan, M. ijrochilarining Respubli- ka tanlovlari 1983 y.dan e’ti-boran har 4 yilda muntazam o’tkazib kelinmoqda. M. masalalariga bag’ishlangan ko’plab ilmiy-ijodiy konferen-tsiyalar (“ra- jabiyxonlik”, 1993, 1996, 1999), se- minarlar, xalqaro musiqashu-noslik simpoziumlari (Samarqand, 1978, 1983, 1987, 2001; Berlin 1988, Finlyandiya 1996, Istanbul 1999) o’tkazilmoqda. M.larning ilmiynazariy hamda amaliy asoslari mamlakatning boshlang’ich, o’rta maxsus, oliy musika va san’at ta’li- mi muassasalarida o’qitilib, malaka- li mutaxassislar tayyorlanmoqda. 1987 y.dan YUNESKO huzuridagi an’anaviy musiqa bo’yicha xalqaro uyushma (IFMC) qoshidagi “Maqam” ilmiy guruhi faoli- yat ko’rsatmoqda. Ad.h Rajabov I., Maqomlar masa- lasiga doyr, T., 1963; Ibrohimo v o., Maqom va makon, T., 1996. Ravshan Yunusov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Maqom (Arab. \u2014 joy, makon, o’rin) \u2014 musulmon Sharqi musiqasida asosiy tushunchalardan biri. Dastlab mu-ayyan balandlikdagi tovushni hosil etish uchun torli cholg’uning dastasida barmoq b-n bosiladigan joy, parda ma’nosida ishlatilgan. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-120155","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120155"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120164,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120155\/revisions\/120164"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}