MATEMATIK O’YINLAR VA ERMAKLAR \u2014 matematik tax- lil, topqirlik, o’tkir zehnlilik talab qiladigan topshiriq yoki boshqotirmalar. Predmetli (Rubik kub- chasi), yozibchizib (qalamni qog’ozdan uz- may shakl chizish) yoki og’zaki o’ynaladigan turlari mavjud. Faqat bir taraf kat- na-shadigan topshiriqlarni matema- tik ermaklar, ikki yoki undan ortiq ta- raf qatnashadiganlarni esa matematik o’yinlar deb yuritish maqsadga muvofiq. M. o’. va e. bolalarning akliy qobiliyatlarini o’stirish, kattalarning bo’sh vaqtlarini mazmunli o’tkazish, o’quv qurollari sifatida ahamiyatga ega. Namu- nalari qadim zamonlardan ma’lum. Xalq orasida tarqalgan toshchalar, soqqalar b-n o’ynalgan sodda o’yinlarni takomil- lashtirish natijasida shaxmat, shashka, nard, domino va b. paydo bo’lgan. Tan- gram (Xitoy) (1rasm), go (Yaponiya) kabi o’yin va ermaklar ko’p asrlik tarixga ega. Amir Temur saro-yida shaxmatning bir necha turi o’ynalgani ma’lum. 19-a.dan M. o’. va e. ixtiro qilina boshlagan. Ayniqsa, “15” o’yini deb ata- ladigan o’yin mashhur bo’lgan. Bu o’yinda 4×4 o’lchamli katakdagi raqamlangan 15 ta soqqani 1 ta bo’sh katakka surish yo’li b-n batartib terib chiqish talab etiladi (2rasm). 20-a.ning so’nggi choragida Ven- griyalik ixtirochi E. Rubikning 6 rangli kubchasi keng tarqaldi. Unda kubchaning yoqlarini markazi atrofida aylanti- rib, hamma yog’i bir xil rangda bo’ladigan holatga keltirish talab etiladi. E. Ru- Bik yana 10 dan ortiq boshqotirma ixtiro qilgan. Bugungi kunda M. o’. va e. ishlab chiqarishning yirik sohalaridan biriga aylanib, boshqotirmalar bo’yicha jahon chempi-onatlari o’tkazila boshladi. M. o’. va e. matematika vositasi- da tahlil qilinadi. Bunda qo’yilgan maqsadga olib boradigan yurishlarni aniqlash uchun strategiya tushunchasi ki- ritiladi. Strategiya \u2014 o’yinda uchrashi mumkin bo’lgan har bir vaziyat aniq bir yurishni ko’rsatuvchi qoida(algoritm) dir. Mas, “nim” o’yinida xontaxta usti- dagi gugurt cho’plaridan 2 o’yinchi navbat b-n oladi. Har bir yurishda kamida 1 ta, kupi b-n 5 ta cho’p olish mumkin. Agar dastlabki cho’plar soni 6 ga bo’linmasa, 1-o’yinchi har doim yuta oladi. Buning uchun u har bir yurishda shuncha mikdor- da cho’p olishi kerakki, natijada xontax- ta ustida 6 ga karrali mikdorda cho’plar qolsin. Rubik kubchasi, Xanoy minorasi kabi o’yinlar gruppalar nazariyasi, re- Kursiya kabi vositalar orqali chuqur ma- tematik tahlil talab etishi mumkin. Strategiya tushunchasi mohiyatan kompyuter uchun o’yin dasturi tuzish b-n bir tabiatlidir. Xususan, shaxmat o’ynaydigan kompyuterlar muayyan stra- tegiya b-n ta’minlanadi. Ad.: Gardner M ., Matematicheskie golovolomki i Razvlecheniya Per. s angl., M., 1971; Gardner M., Matematicheskie dosugi, Per. s angl., M., 1972; Oqilov R., Sanamay sakkiz dema (qiziqarli matema- tika) T., 1972.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
MATEMATIK O’YINLAR VA ERMAKLAR \u2014 matematik tax- lil, topqirlik, o’tkir zehnlilik talab qiladigan topshiriq yoki boshqotirmalar. Predmetli (Rubik kub- chasi), yozibchizib (qalamni qog’ozdan uz- may shakl chizish) yoki og’zaki o’ynaladigan … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-120969","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120969"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120974,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120969\/revisions\/120974"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}