Mobilizm (lot. mobilis \u2014 xara- katchan) \u2014 er pusti (litosfera) materik bo’laklarining geologik davr mobayni- da bir-biriga nisbatan (bir necha ming km gacha) gorizontal va qutbiy siljishi haqidagi ilmiy faraz (gipoteza). M. fiksizm, ya’ni bunday siljishini in- kor etuvchi va er po’sti rivojlanishini vertikal harakatlarga bog’lovchi gipote- zaga muqobil qo’yiladi. Materiklarning siljishi haqidagi ilmiy dalillar b-n asoslangan da-stlabki gipoteza 1910-12 y.larda amerikalik olim F. Teylor va ne- mis geofizigi A. Vegenerlar tomonidan taklif qilingan. M.ning hoz. zamon va- rianti \u2014 “yangi global tektonika” (yosh plitalar tektonikasi), asosan, okeanlar tubi tuzilishi va magnit maydonlarini o’rganish natijalariga, shuningdek, Pa- leomagnitizm ma’lumotlariga asoslan- gan. Bu tasavvurlarga muvofiq, materik bo’laklaridan tashqari unga yondosh ocean tubi er po’stining mantiya yuqori qismi katta maydonlarini ham qamrab oluvchi yaxlit plita juda sekinlik b-n (yiliga o’rtacha 1 \u2014 5 sm) harakatlanadi. Plita- lar okean o’rta tizmalaridan yosh burma- langan mintaqalarga va orollar yoyiga qarab har ikki tomonga siljib boradi. Bu erda o’zaro yaqinlashayotgan plitalar- dan birining old chekkasi egilma siniq bo’ylab ancha chuqurlikka cho’kadi, natija- da katta seysmik harakatlar vujudga ke- ladi; boshqa plitaning materik po’stida siqilishi oqibatida burma va surilma- lar hosil bo’ladi. Surilgan palaxsalar ortida cho’zilish strukturalari \u2014 Rift- lar vujudga keladi. Plitalar ajral- gan joydagi yoriqqa yuqori mantiyadan moddalar ko’tarilib Rift zonalarida yangi pust shakllanadi; bu b-n okean tubi maydoni kengayadi. Bir-biridan ajralib ketgan paleozoy materiklari \u2014 gond- vana (Jan. Amerika, Afrika, Xindi- ston, Avstraliya va Antarktidani o’z ichi- ga olgan) va Lavraziya (shim. Amerika, Evropa, Osiyoning shim.yarmi)ning Geolo- gik tuzilishi va ular materik yon bag’ri chiziqlarining o’zaro o’xshashligidan kelib chiqib paleotektonik bir bu- tunlik g’oyasi taklif qilingan. Buni paleoiqlim va paleomagnit ma’lumotla- ri ham tasdiqlaydi. Mezozoy va kayno- zoy davrlarida sodir bo’lgan siljishlar natijasida Tetis geosinklinal okeani butunlay barham topib, yangi \u2014 Hind va Atlantika okeanlari vujudga keldi. Ma- teriklar harakatining asosiy sababchisi sifatida mantiya moddasining konven- tsiya oqimi ko’rsatiladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mobilizm (lot. mobilis \u2014 xara- katchan) \u2014 er pusti (litosfera) materik bo’laklarining geologik davr mobayni- da bir-biriga nisbatan (bir necha ming km gacha) gorizontal va qutbiy siljishi haqidagi ilmiy faraz … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-121589","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/121589","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=121589"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/121589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":121612,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/121589\/revisions\/121612"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=121589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=121589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=121589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}