Kvant kimyosi \u2014 nazariy kimyo- ning bir bo’limi. Kimyoviy birikmalar- ning tuzilishi, fizik-kimyoviy xossala- rini kvant nazariyasi, xususan, kvant me- xanika qonuniyatlari asosida o’rganadi. K.k. elementlarning valentligi, atom- lararo kimyoviy bog’ning tabiati, mole- kulalarning spektroskopik, elektrik, magnit xossalari, reaktsion faolligi va tuzilishi masalalarini taxlil qiladi. Shu nuqtai nazardan K. k. fizika va kimyo fanlari o’rtasidagi nazariy (mustaqil) fan hisoblanadi. K.k.ning vazifasi \u2014 kimyo muammola- rini hal qilishda nazariy va hisoblash bo’yicha kvant mexanikasining matematik uslublaridan foydalangan holda kimyo- viy moddalarning tuzilishini o’rganib, maqbul xossali kimyoviy birikmalar olish usullarini tanlab berishdan ibo- rat. Molekulalarning tuzilishi, atom- lararo kimyoviy bogning tabiatini hisoblash yo’li b-n aniklashda shveytsar fizigi V. Pauli printsipi asosida Av- striya fizigi E. Shredinger tenglamasi- ning echimi topiladi. Agar tizimning to’lqin funktsiyasi analitik ko’rinishda ma’lum bo’lsa, molekulalarning har xil fizik-kimyoviy tavsiflarini to- pish mumkin. Afsuski, 2 va undan ortiq o’zgaruvchanli tizimlar uchun (bir elek- tronli N+ ioni va shunga o’xshash ionlar bundan mustasno) Shredinger tenglama- sining echimi topilgan emas. Shuning uchun murakkab molekulalarning fizik- kimyoviy xossalari, tuzilishini kvant mexanikaning matematik qurilmasi yor- damida o’rganishda K. k.ning bir nechta nazariyalari taklif qilingan. 1927 y.da V. Geytler va F. Londonlar asos sol- gan va 1930 y.larda Amerika fiziklari J. Sleyter, L. Polinglar tomonidan rivojlantirilgan valent maydon naza- riyasi; 1929 y.da nemis fizigi X. Bete – ning kristall va maydon nazariyasi va Amerika fizik-kimyogari R. Malliken, F. Gundlar taklif qilgan molekulyar orbital (mo) nazariyalar shular jumla- sidandir. Hozirgacha o’tkazilgan nazariy hisoblashlar molekulalarning tuzili- shi qay darajada murakkabligidan qat’i nazar mo nazariyasi qoniqarli natija- lar berishini ko’rsatdi. Mo nazariyasi bo’yicha molekuladagi har bir electron molekulani tashkil qilgan atom yadrola- ri va boshqa elektronlarning elektro- magnit maydoni ta’sirida bo’ladi. Agar sistemada bitta. atom yadrosi bo’lsa, uning elektron tuzilishi atom orbital (AO) nazariyasi asosida tushuntiriladi. AO nazariyasi o’z navbatida mo nazariya- sining xususiy holati hisoblanadi. Mo nazariyasi bir elektronli yaqinlashishga asoslangan. Bunda har bir electron o’zicha aldama mustaqil zarracha bo’lib, o’ziga xos to’lqin funktsiyasi b-n ifoda- lanadi. Bunda bir elektronli molekulyar orbitalga atom orbitalining chiziqli kombinasiyasi (AOCHK) deb qaraladi. (AOCHK \u2014 mo \u2014 yaqinlashish). Hoz. za- mon rivojlangan hisoblash texnikasida molekulalarning energetik, magnit va b. xossalarini K.k. nazariyasi asosida o’rganish uchun bir necha maxsus dastur- lar ishlab chiqilgan. Bunday dasturlar kompyuter yordamida taxlil qilinib, molekulalarning geometrik holati, atomlardagi elektron zichligi qiymati, atomlararo masofa va boshqa kattaliklar hisoblab chiqiladi. Natijada molekula- ning tuzilishi, uning reaktsion faol- ligi o’rganiladi. Nazariy hisoblashlar asosida yangi, maqbul xossali kimyoviy birikmalarning tarkibi aniqlanadi va ularni olish usullari ishlab chiqiladi. O’zbekistonda K.k. sohasidagi naza- riy ishlar va ularni amaliyotga qo’llash bo’yicha ilmiy izlanishlar akad. N. A. Parpiev va uning shogirdlari rahbarlik qilayotgan ilmiy jamoalarda davom et- tirilmokda. K.k. usullari mol. biol.da, mas, biologik membranalar molekulala- rini hisob-lashda, muskullar va b.ni mo- dellashtirishda qo’llaniladi. Kvant ki- myoviy hisoblashlar nazariy fizika usul- lari yordamida olingan ma’lumotlar b-n birgalikda materialshunoslikda elektr va magnit xossalari oldindan belgilab olingan qotishmalar, yarimo’tkazgichlar, kompozision materiallar va b. olishda qo’llaniladi. Ad.: Sovremennie problemi kvanto- voy ximii. STROENIE i svoystva molekul, L., 1986. Sovremennie problemi Kvan- tovoy ximii. Metodi kvantovoy ximii v teorii mejmolekulyarnix vzaimodey- stviy i tverdix tel, L., 1987; Kvantovaya ximiya molekulyarnix sistem i Kristal- loximiya silikatov, L., 1988. Omonulla Xo’jaev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kvant kimyosi \u2014 nazariy kimyo- ning bir bo’limi. Kimyoviy birikmalar- ning tuzilishi, fizik-kimyoviy xossala- rini kvant nazariyasi, xususan, kvant me- xanika qonuniyatlari asosida o’rganadi. K.k. elementlarning valentligi, atom- lararo kimyoviy … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-122793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=122793"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122801,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122793\/revisions\/122801"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=122793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=122793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=122793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}