Sistema (Yun. systema \u2014 yaxlit, qismlardan tarkib topgan, birikkan) \u2014 1) ishharakat, mehnat, texnik jara- yonlar va shu kabilardagi qismlarning o’zaro bog’likligidagi tartibot, tizim; 2) narsa, hodisa, tushuncha va b.ning tas- nifi; 3) muayyan tarzda o’zaro bog’langan va bir qadar yaxlitlikni tashkil eta- digan elementlar majmui. S. haqidagi birinchi tasavvurlar antik falsafada shakllangan. Yunon falsafasi va fani- da S. tushunchasi bilimlarga nisbatan qo’llanilgan (Evklid, Platon, Aristo- tel va b.). Keyinchalik bu tushunchani B. Spinoza va g. Leybnis rivojlanti- rib, umuman borliqqa nisbatan tatbiq qilgan. Yangi davr falsafasi va fanida S. tushunchasidan ilmiy bilimlarni tahlil qilishda foydalanilgan. Bilim- larning S.lilik tamoyillarini nemis faylasuflari I. Kant, F. Shelling, G. Gegel ishlab chiqqan. 19-a.ning 2-yarmi- dan boshlab, S. tushunchasi ilmiy bilim- larning turli sohalariga kirib bordi. Bunda evolyusion nazariya, nisbiylik nazariyasi, kvant fizikasining yarati- lishi, struktural lingvistika va b.ning vujudga kelishi katta ahamiyatga ega bo’ldi. S. tushunchasi yaxlitlik, tuzilish, aloqa, munosabat tushunchalari b-n uzviy bog’liqdir. S. tushunchasi nihoyatda keng ko’lamda qo’llanadi. Umuman voqelikdagi har qanday ob’ektga S. sifatida qarash mumkin. S. bir necha muhim belgilar \u2014 yaxlitlik, tuzilmalilik, muhit b-n o’zaro aloqadorlik va shu kabilarga ega bo’lishi kerak. S.larni moddiy va abstrakt S.larga bo’lish mumkin. Moddiy S.lar, o’z navba- tida, anorganik tabiatli S.lar va jon- li S.larga ajraladi. Jonli S.larga eng oddiy biologik S.lar hamda murakkab biologik ob’ektlar (organizm, tur, eko- logik S.) kiradi (q. Sistematika). Mod- diy jonli S.larning alohida turkumi- ni ijtimoiy S.lar tashkil etadi (mas, urug’, qabila, qavm, tabaqa, elat, jamiyat va h.k.). Abstrakt S.lar inson tafakku- ri mahsulidir, ular ham ko’p xillarga bo’linishi mumkin (mas, tushunchalar, gipotezalar bunday S.larning alohida ko’rinishlaridir). S.larni boshqacha tasniflashga ko’ra, statik va dinamik S.larga ajratish mumkin. Statik S.ga vaqt o’tishi b-n bir holatda qolish xos bo’lsa, dinamik S. esa vaqt o’tishi b-n o’z holatini o’zgartira bo- radi. Hoz. davr fan va texnika taraqqiyoti xo’jalikni boshkarish va milliy miqyosda axborotlar to’plash hamda o’rganishning avtomatlashtirilgan S.larini ish- lab chiqish va amalda qo’llashni talab etmoqda. Turli S.larni tadqiq qilish b-n bog’liq masalalar S.larning umumiy nazariyasi, kibernetika, Sistemotexnika, sistemali analiz va shu kabilar doira- sida o’rganiladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sistema (Yun. systema \u2014 yaxlit, qismlardan tarkib topgan, birikkan) \u2014 1) ishharakat, mehnat, texnik jara- yonlar va shu kabilardagi qismlarning o’zaro bog’likligidagi tartibot, tizim; 2) narsa, hodisa, tushuncha va b.ning … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124403","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124403","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124403"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124411,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124403\/revisions\/124411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}