Simvolizm (Yun. symbolon \u2014 belgi, ramz, timsol) \u2014 19-a. oxiri \u2014 20- a. boshlarida dastlab Frantsiyada, keyin Evropaning boshqa mamlakatlarida pay- do bo’lgan adabiy oqim. “S.”yangi she’riy yo’nalishni ifodalovchi termin sifatida ilk bor J. Moreasning “Kantilyonalar” (1886) kitobi so’z boshisida qo’llangan va u yozgan “simvolizm manifesti” (1886)da asoslab berilgan. S.ning yuzaga kelishi Parij Kommunasi tugatilgandan keyin frantsuz voqeligida vujudga kelgan ij- timoiy-tarixiy sharoit b-n bog’liq. Shu davrda voqelikni in’ikos ettirish re- alistik tamoyillarining frantsuz ada- biyotidagi parnaschilar va naturalistlar oqimi tomonidan qadrsizlanishi va rad etilishi S.ning paydo bo’lishiga zamin hozirladi. Moreas o’z manifestida na- turalizmni faqat inkor etuvchi oqim sifatida ta’riflagan va S.ning na- turalizmni siqib chiqarish maqsadida yuzaga kelganini aytgan. Uning fikriga ko’ra, “pandnasihat berish, deklamasiya, soxta hissiyot, mukammal tasvir” S.ga yot hodisalardir. U S.ning dastlabki na- moyandalari sifatida u. Shekspir, o’rta asrlardagi mistiklar, frantsuz adabi- yotida esa eng avvalo Sh. Bodler nomini tilga olgan. S. estetikasining asosiy aqidalari 60\u201470y.lar so’ngida P. Ver- Len, A. Rembo, S. Mallarme ijodida shak- llangan hamda P. Valeri, M. Meterlink, A. de Rene va b. shoirlar ijodida o’z ifodasini topgan. Frantsuz simvolist- lari davrasi 80y.larningo’rtalaridan Mallarmening o’limi (1898)ga qadar da- vom etib, so’ng parchalanib ketgan. Ammo ularning estetik aqidalari Frantsiya- da davom ettirilibgina qolmay, qo’shni mamlakatlarga ham yoyilgan. S.ning ildizlari romantizm b-n bir- ga nemis idealistik falsafasi namo- yandalari A. Shopengauer va E. Gartman asarlariga hamda F. Nisshe g’oyalaridan mutaassir bo’lgan E.Po va R. Vagner ijodlariga borib takaladi. S. natura- listlarning hujjatparastlik va ijti- moiyfiziologik aqidalariga, shuning- dek, realistlarning ijtimoiy-tarixiy aniklik haqidagi talablariga qarshi o’laroq ideal\u2014chin dunyoni botiniy bir tarzda yaratayotgan, shuning uchun ham mod- diy dunyo qonunlari b-n cheklanmagan po- etik tasavvurning erkinligi uchun kurash olib bordi. S. “g’ayrinaturalizm” sifa- tida moddiy va ijtimoiy “muhit”ning naturalistik nazariyasidan erkiro- daning hurligi g’oyasini qatiy turib himoya qildi. Simvolistlarning fikrlariga ko’ra, kundalik turmushda uchrovchi narsalar za- Mirida faqat san’at, eng avvalo musiqa, shuningdek, nutqning musiqiy vositala- ridan foydalanuvchi she’riyatgina ilg’ab olishi mumkin bulgan sir \u2014 g’oya mav- jud; she’riyatning eng muhim xususiyati ana shu sirni sezishdir; she’riyat dunyo- ni bilishning eng oliy shakli sifatida dinga yaqinlashib boradi, binobarin, ijodkor (shoir) ilohiy kuch sohibidir. Simvolistlar she’riyatning asosiy va- zifalaridan birini go’zallik g’oyasini topish va in’ikos ettirishda hamda bu g’oya orqali ezgulikni tarannum etishda kurdilar. Simvolistlar nazdida, bod- lerning “muvofiqlik” soneti (1855) da Platonga borib takaluvchi g’oya ifo-dalangan bulib, bu goyaga kura, xid, rang va tovush (ohang) birbiri orkali ifo- dalanishi mumkin. Shoir Bodlerning fikriga kura, cheksizchegarasiz qiyoslar olamida mavjud bo’lgan uxshatish, sifat- lash, istioradan, xuddi shifr singari, foydalanuvchi tarjimondir. S.da belgi, ramz (simvol) \u2014 poetik obrazlilikning chuqqisi, g’oyaning eng mukammal ifodasi sifatida namoyon buladi. S.ning mohiyatini ifodalovchi barcha shartlar S. Mallarme ijodida uzining tula ifodasini topgan. Simvolistlar- ning ruhiy olami qanday bo’lishidan qat’i nazar (mas, Remboda xudosizlik, E. Verxarnda ijtimoiylik, P. Kloded- da esa katolisizm akddalariga moyillik kuchli bo’lgan), S. adabiyot va san’atdagi oqim sifatida dunyo va madaniyatning Platon va xristian ta’limotlariga xos ramziy kontsepsiyalari b-n chatishib ke- tadi. S. jamiyat va madaniyat tarixidagi tanazzul davrining mahsuli bo’lishiga qaramay, uning eng yirik namoyandalari ijodida umuminsoniy qadriyatlar \u2014 jamiyatdagi inson ruhini sindirishga karatilgan jarayonlardan norozilik, ruhiy erkinlik, asriy madaniy kadri- yatlarga ishonch va hurmat tuyg’ulari mahorat b-n ifodalangan. S. adabiymadaniy okim sifatida 20-a.ning 20y.lariga qadar davom etdi. Ammo ayrim shoir va yozuvchilar sobiq so- vet jamiyatida ro’y bergan fojiali ij- timoiy-siyosiy voqealarni tasvirlashda S. erishgan tajriba va vositalardan foydalanib keldilar. S.ning 30\u201460y. larda o’zbek shoirlari ijodida ko’zga tashlangan ayrim unsurlari xuddi shu holat b-n bog’liq. Ad.: Izzat Sulton, adabiyot nazariya- si, T., 1986. Naim Karimov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Simvolizm (Yun. symbolon \u2014 belgi, ramz, timsol) \u2014 19-a. oxiri \u2014 20- a. boshlarida dastlab Frantsiyada, keyin Evropaning boshqa mamlakatlarida pay- do bo’lgan adabiy oqim. “S.”yangi she’riy yo’nalishni ifodalovchi termin … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124417","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124417"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124428,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124417\/revisions\/124428"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124417"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124417"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}