Sferik geometriya – sfera ustida joylashgan geometrik shakllar- ni o’rganuvchi matematik fan. Sferani tekislik bilan kesganda aylana, kesuvchi tekislik sfera markazidan o’tsa, katta doira deb ataluvchi aylana hosil bula- Di. Diametral qaramaqarshi bo’lmagan har 2 nuqtadan faqat bitta katta do- ira o’tkazish mumkin (1rasm, 1); katta doiralar sferaning geodezik chiziqlari bo’lib, to’gri chiziqning planimetriyada bajargan vazifasiga o’xshash rol uynay- Di. Lekin tug’ri chiziqning istalgan kes- masi shu kesma uchlarining orasidagi eng kiska masofa bo’ladi, sferada esa katta doira yoyi qo’shimcha yoydan kichik bulgan- dagina eng qisqa masofa buladi (1rasm- da ATV<AV). S.g.da parallel geodezik chiziklar mavjud emas; 2 ta katta doira hamisha 2 ta nuqtada kesishadi. Sferadagi AV kesma uzunligi, ya’ni katta doiraning ATV yoyi unga mos kel- gan Markaziy burchak AOV bilan ulchana- Di. 2 ta katta aylana yoylaridan tuzilgan ABC burchak V nuqtadan shu aylanalarga o’tkazilgan urinmalar orasida A’V’S burchak bilan yoki ova va o vs tekisli- klar hosil qilgan ikki yokli burchak bi- lan ulchanadi (1rasm, 2). Sferada 2 ta katta doira kesishib, turtta sferik ikki burchak hosil qiladi (1rasm, 3). Sfera radiusi R, ikki bur- chakning burchagi A (radianda) berilgan bo’lsa, yuzi Sq2r2a formula bo’yicha to- piladi. Har bir jufti karamaqarshi nuk,talarda kesishmaydigan 3 ta katta doira 8 ta sferik uchburchak hosil kila- Di (2rasm, a). Ulardan birining element- lari ma’lum bo’lsa, qolganlarinikini topish mumkin. Shuning uchun, odatda uch tomoni ham katta doiraning yarmidan ki- chik bulgan uchburchak qaraladi (Eyler uch- burchagi). Sferik uchburchakning a, \u042c, s to- monlari uch yokli OAVS burchakning yassi burchaklari bilan A, V, S burchaklari esa shu uch yokli burchakning ikki yokli burcha- klari bilan ulchanadi (2rasm, b). Sferik uchburchaklarning xossalari tekislikda- gi uchburchaklar xossalaridan ancha fark, kiladi. Planimetriyadagi uchburchaklar tengligining 3 alomati sferik uchburcha- klar uchun xam urinli. Bundan tashkdri, mos burchaklari teng 2 sferik uchburcha- klar teng bo’ladi. Har qanday sferik uchburchakda bitta tomon qolgan ikki tomon ayirmasidan katta va yig’indisidan kichik, uchala to- mon yigindisi hamisha 2 k dan kichik. Uning burchaklari yig’indisi j uchun p < s < Zya tengeizlik urinli. Sferik uchbur- chakning yuzi R2e ga teng, bunda e q s \u2014 l; R\u2014 sfera radiusi. Er sharining sirti, yulduzli osmon ko’rinishi sferaga uxshashligi uchun Geo- deziya va astronomiyada S.g.ning amaliy ahamiyati katta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sferik geometriya – sfera ustida joylashgan geometrik shakllar- ni o’rganuvchi matematik fan. Sferani tekislik bilan kesganda aylana, kesuvchi tekislik sfera markazidan o’tsa, katta doira deb ataluvchi aylana hosil bula- Di. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124539"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124557,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124539\/revisions\/124557"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}