Spirtlar \u2014 uglevodorodlarning to’yingan uglerod atomlarida bir yoki bir nechta gidroksil guruh (\u2014on) tut- gan hosilalari. Aromatik halkasidagi uglerod atomlarida \u2014 on guruxi tutgan birikmalar \u2014 fenollar, to’yinmagan uglerod atomlarida \u2014 on guruhi tutgan birikmalar esa enollar deyiladi. Ugle- vodorod radikalining tavsifiga ko’ra, S. asiklik yoki alifatik (mas, metil spirt, etil spirt, allil spirt), alisi- klik (tsiklogeksanol), yog’aromatik (Ben- zil spirt) va geterosiklik bo’lishi mum- kin. Molekulasidagi \u2014 on guruhining soniga qarab, S. bir atomli (alkogollar), ikki atomli (glikollar), uch atomli (k,. Gliserin), to’rt atomli (penta eritrit) va b. ko’p atomli spirtlar (geksitlar, ksilitlar) bo’ladi. S.dagi \u2014 on gurux- lari birlamchi (SN2ON), ikkilamchi (>SNON) va uchlamchi (> S\u2014on) ugle- rod atomlari bilan birikkan bo’lishi mumkin. Shu sababli bir atomli S. bir- lamchi, ikkilamchi va uchlamchi xillarga bo’linadi. S, odatda, tegishli uglevodorod radi- kalining nomiga karab ataladi: SN3ON (metil spirt), S3N7\u2014on (propil spirt) va h.k. Jeneva nomenklaturasiga ko’ra, tegishli uglevodorod nomiga “ol” (yoki diol, triol) qo’shimchasi qo’shiladi va \u2014on guruxi birikkan uglerod atomi- ni rakam bilan ko’rsatiladi. Mac, SN3\u2014 SN(on)\u2014 SN3 (propanol2), NOSN2\u2014 SN2\u2014 SN2ON (propandiol1,3). Bir atomli alifatik kuyi S. \u2014 rang- siz suyukliklar. Zanjirida bittadan uchtagacha uglerod atomi tutgan (S,\u2014 S3) Sdan alkogol hidi keladi. S4\u2014S5 spirtlar nafasni qaytaradigan hidli. Yuqori S. (S|2 dan boshlab) \u2014 hidsiz qattiq moddalar; alisiklik S. yalpiz xidli, uchlamchi S. mog’or hidli. S. suvdan engil, organik erituv- chilarda yaxshi eriydi, o’zi ham yaxshi erituvchi. Quyi alifatik S. suv bilan istalgan nisbatda aralashadi. Yuqori S. suvda erimaydi. Birlamchi S. kri- stallosolvatlar hosil qiladi, mas, Sas124s2n5on, MgCl26C2H5OH, Cu- SO4CH3OH. Ko’pchilik S. suv va ba’zi erituvchilar bilan aralashib, azeotrope aralashmalar hosil qiladi. S. molekulasida \u2014 on guruhi bo’lgani sababli sezilarli qutblanish kuzatiladi. S. ishqoriy, ishqoriyer va b. ba’zi metallar bilan tuzeimon birikma- lar \u2014 alkogolyatlar, mas, NaOR, Ca(OR)2, A1(OR)3 hosil qiladi. S.ga kislotalar ta’sir etganda murakkab efirlar hosil bo’ladi (q. Eterifikasiya). Birlamchi S. oksidlanganda tdegidlar va kislotalar, ikkilamchi S. oksidlanganda ketonlar hosil qiladi; uchlamchi S. oddiy sharoit- da oksidlanmaydi. Bir atomli alifatik S. kucheiz narkotik ta’sirga ega, ba’zi S zaharli. S tabiatda erkin holda va murakkab efirlar holida uchraydi. S. galogenal- Killarni gidrolizlab (amil, benzil S. va b.), olefinlarni gidrolizlab (etil, izopropil, trimetilkarbinol va b.) olinadi.S, ko’pincha, karbonli birik- malar (aldegidlar, ketonlar, karbon kislotalar va b.)ni natriy, litiy, alyu- miniy gidrid, vodorod bilan qaytarib olinadi. Alkogol ichimligi uchun ish- latiladigan etil spirt qand moddala- rini bijg’itib olinadi. S.ning amaliy ahamiyati muhim: bo’yoqlar, sintetik to- lalar, plastmassalar, xushbo’y dori va yuvuvchi vositalar, plastifikatorlar va portlovchi moddalar ishlab chiqarish.da xom ashyo hisoblanadi. Ko’pchilik sanoat tarmoqlarida erituvchilar va alkillov- chi agentlar sifatida ishlatiladi. Ad.: Organikum. Praktikum po orga- nicheskoy ximii, M., 1979; Braun T., Le- Mey g. Yu., Ximiya v tsentre nauk, M., 1983. Sobirjon Aminov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Spirtlar \u2014 uglevodorodlarning to’yingan uglerod atomlarida bir yoki bir nechta gidroksil guruh (\u2014on) tut- gan hosilalari. Aromatik halkasidagi uglerod atomlarida \u2014 on guruxi tutgan birikmalar \u2014 fenollar, to’yinmagan uglerod atomlarida … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124883","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124883"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124883\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124916,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124883\/revisions\/124916"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}