Segnetoelektriklar \u2013 tashki maydon ta’siri bo’lmaganda ham muay- Yan tra intervalida spontan (o’z-o’zidan) qutblanish qobiliyatiga ega bo’lgan Die- lektrik kristallar. S.ning bu xossasi elektr maydon, deformasiya, traning ortishi yoki kamayishi kabi ta’sirlar ostida kuchli o’zgaradi. “S.”termini birinchi marta 1655 y.da sintez qilish yo’li b-n vino kislotaning natriyka- liyli qo’shaloq tuzi (segnet tuzi) \u2014 NaKC4H4O64H2O ni kashf kilgan Fran- suz dorishunosi E. Senet (E. Seignette, 1632-98) nomi b-n ataladi. S.ning o’z- o’zidan qutblanish xususiyatini dastlab 1920 y.da segnet tuzlari kristallarida J. Valashek, 1930ylarda rus olimlari V. M. Vul, I.V.Kurchatov va P.P. Kobekolar aniqlagan. S.ning elektr xossalari ko’p jihatdan ferromagnetiklarning mag- nit xossalariga o’xshashligidan xorijiy adabiyotlarda S. o’rnida ferroelektri- klar termini ishlatiladi. Segnet tuzi, bariy titanat, triglisinsulfat, digi- drofosfat kaliy va Mendeleev davriy sistemasi elementlarining turli mu- rakkab birikmalari S. hisoblanadi. Segnetoelektrik xossaga ega bo’lgan kristallarda simmetriya markazi bo’lmaydi, butun musbat ionlar markazi b-n manfiy ionlar markazi mos tushmay- Di. Bu esa spontan qutblanishning hosil bo’lishi uchun fizik sharoitni yaratadi. S. boshqa dielektriklardan quyidagi xarakterli xossalari b-n farq qiladi: 1) oddiy dielektriklarda dielektrik kirituvchanlik e bir necha birlikka (mas, suv uchun e = 81) teng bo’lsa, S. uchun e bir necha mingga teng bo’lishi mumkin; 2) e ning qiymati ma’lum tra interva- lida kuchli o’zgarib boradi. Mas, bariy titanat uchun tra 120\u00b0 dan 80\u00b0 gacha Pa- sayishida e ning qiymati 2000 dan 6000 gacha ortib boradi va so’ngra yana kamayib ketadi; 3) S. dielektrik kirituvchanli- klari tashki elektr maydon kuchlangan- ligiga bog’liq ravishda o’zgarib boradi, boshqa dielektriklarda esa e moddani xarakterlovchi kattalik bo’lib, maydon kuchlanganligiga bog’liq emas; 4) elektr maydon o’zgarganda qutblanish vektori R ning qiymatlari maydon kuchlanganligi \u00a3 ning qiymatlaridan kechikib o’zgaradi. Natijada R, E ning ayni vaqtdagi qiymatlarigagina bog’liq bo’lmay, ilga- rigi qiymatlariga qam bog’liq bo’ladi. Segnetoelektrik kristallardagi zaryad- larning o’zaro ta’sirlashishi natija- sida shu zarralarning dipol moment- lari spontan ravishda birbirlariga parallel joylashadi. Dipol moment- larining bir xil yo’nalishi butun kri- stallga tarqalishi juda kam uchraidi- gan holdir. Odatda, kristall bir qancha sohalarga bo’linib, har bir sohadagi dipol momentlar birbirlariga paral- Lel joylashgan bo’ladi. Lekin turli sohalarning qutblanish yo’nalishlari har xil bo’ladi, natijada butun kri- Stall bo’yicha olingan natijaviy dipol momenti nolga teng bo’lishi mumkin. Spontan qutblanish sohalari domenlar deb ataladi. Domenlarning qalinligi o’n mikrometrdan, yuzasi esa bir necha Santi- metr kvadratdan ortiq bo’ladi. Domenlar soni kristall simmetriyasiga bog’liq. Tashqi elektr maydon ta’sirida domen- larning momentlari yaxlit moment si- fatida buriladi va maydon yo’nalishiga mos joylashadi. Har qanday S. uchun shunday tra mav- judki, bu tradan yuqoriroq trada mod- da o’zining ajoyib xususiyatlarini yo’qotadi va oddiy dielektrikka aylanib qoladi. Bu Trani Kyuri nuqtasi Ts deb ataladi. Segnet tuzining ikkita Kyuri nuqtasi bor: -15\u00b0 da va +22,5\u00b0 da; bu tuz shu tra intervalidagina segnetoelektrik xususiyatga ega bo’ladi. Agar tra -15\u00b0 dan past va +22,5\u00b0 dan yuqori bo’lsa, elektr xossalari oddiy dielektirikdan farq qilmaydi. Kyuri nuqtasida spontan KUG- blangan holat (qutbli faza) dan spontan qutblanishi yo’q bo’lgan holat (qutbsiz faza)ga yoki aks yo’nalishida faza o’tishi yuz beradi. S.ning pezoelektrik xossasidan ultratovush nurlatgich, tovush signal- larini elektr signallariga aylanti- ruvchi asboblar, bosim datchiklari, kat- ta sig’imli kondensatorlar tayyorlash va b.da foydalaniladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Segnetoelektriklar \u2013 tashki maydon ta’siri bo’lmaganda ham muay- Yan tra intervalida spontan (o’z-o’zidan) qutblanish qobiliyatiga ega bo’lgan Die- lektrik kristallar. S.ning bu xossasi elektr maydon, deformasiya, traning ortishi yoki kamayishi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-125825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=125825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125845,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125825\/revisions\/125845"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=125825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=125825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=125825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}