Spinoza (Spinoza, d’Espinosa) be- nedikt (diniy ismi Barux) (1632. 24.11, Amsterdam \u2014 1677.21.2, Gaaga) \u2014 ni- derland faylasufpanteisti. Ajdodi Portugaliyadan ko’chib kelgan yahudiylar edi. Ruhoniy bo’lish maqsadida iudaizm falsafasi va iloxiyotini o’rganadi. Pe- kin unda mustaqil fikrlashga moyillik, tabiiy fanlarga hamda R. Dekart falsa- fasiga qiziqish paydo bo’ldi. Yahudiy dini peshvolarini vijdon erkinli- giga rioya etmaslikda aybladi, uning mustaqil tanqidiy fikri yahudiylar jamoasi bilan ixtilof chiqishiga olib keldi, natijada u 24 yoshida “daxshatli yolgon ta’limoti” uchun bu diniy jamo- Adan haydaldi. S. falsafada panteistik nuqtai na- zardan fikr yuritib, Xudo bilan tabiatni aynan bir narsa \u2014 yagona, abadiy va chek- siz bo’lgan substantsiya deb bildi. Uning fikricha, substantsiyaga cheksiz ko’p atri- butlar xos, lekin inson ulardan 2 tasi masofa va tafakkurni bila oladi. Chek- siz turlituman ayrim narsalarning re-alligini e’tirof etib, S. ularni modus- lar majmui \u2014 yagona substantsiyaning ay- Rim ko’rinishlari, deb tushundi. S.ning tabiat, substantsiya, atribut va moduslar to’g’risidagi ta’limoti materialistic xarakterga ega, u yagona moddiy Substan- tsiyadan tashqari hech qanday g’ayrimoddiy sababga o’rin qoldirmaydi. S. bilish na- zariyasida rasionalist sifatida fikr yuritadi. Aqliy bilishga katta e’tibor bersada, hissiy bilish rolini etarli- cha baholay olmadi. S. “Etika” asarida inson masalasini tahlil qiladi. Uning fikricha, inson o’z faoliyatida yaxshilik qonunlariga yoki yomonlikdan nafratla- nishga asoslanmaydi, balki o’zini saqlab qolish va foyda olish yo’lida harakat qiladi. Demak, inson faoliyati yashash uchun kurashga qaratilgan. U erkinlikni bilingan zaruriyat deb tushunib, zaru- riyat va erkinlikning birligi haqidagi dialektik ta’limotni rivojlantirdi. Uningcha, inson akl bilan qo’rquvni en- gishi, tabiatni bilish orqali erkinlik- ka erishishi mumkin. Asosiy asarlari: “Siyosiy traktat”, “Dekart falsafasi- ning printsiplari”, “Akdni takomil- lashtirish haqida traktat” va b. Abdulla Ayupov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Spinoza (Spinoza, d’Espinosa) be- nedikt (diniy ismi Barux) (1632. 24.11, Amsterdam \u2014 1677.21.2, Gaaga) \u2014 ni- derland faylasufpanteisti. Ajdodi Portugaliyadan ko’chib kelgan yahudiylar edi. Ruhoniy bo’lish maqsadida iudaizm falsafasi va … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-126255","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=126255"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":126265,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126255\/revisions\/126265"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=126255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=126255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=126255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}