Silikatlar (lot. Silex chaqmoqtosh) \u2014 silikat kislotalarning tuzlaridan iborat murakkab modda- lar. Kristallar shaklidagi S. tabiiy birikmalar ichida juda ko’p uchraydi. Tabiiy S.ning kimyoviy tarkibi va tu – zili shi juda murakkab bo’lganligidan ularni faqat rentgen analizi yordamida o’rganish mumkin. S.ning struktura naza- riyasiga ko’ra, barcha kristall shakldagi S. asosini [SiOJ4~ tarkmbli tetraed- rlar tashkil qiladi. Tetraedrning Mar- kazida Si4+ ioni bo’lib, uni 4 ta kislo- rod ioni qurshab olgan. S. tabiatda tur- li sharoitlarda hosil bo’lishi mumkin. S. otqindi va metamorfik tog’jinslar- ni tashkil etuvchi minerallardir; ba’zi S. (mas, gillar, tseolitlar) nurash nati- jasida hosil bo’ladi. S.ning xossalari ularni tashkil etuvchi tetraedrlarning xiliga, tarkibida suv boryo’kligiga va b. omillarga bog’liq. Ko’pchilik S. kimyo- viy jixatdan barqaror; ular kislotalar ta’siriga chidamli. Ularning rangi tar- kibidagi kationlar tabiatiga boglik,. S.ning qattiqligi Moos shkalasi bo’yicha 4 dan 7 gacha, zichligi 2-4 g\/sm3. S.da izomorfizm xrdisasi keng tarqalgan; shunga kura, turli S. o’zaro izomorf ara- lashmalar (Mae andaluzit, sillimanit, kianit va b) hosil qiladi. S. tabiatda keng tarqalgan bo’lib, er pusti massa- sining 3\/4 qismini tashkil etadi. Bar- cha ma’lum minerallarning taxm. 1\/3 qismi S.dir. S.ning sanoat miqyosidagi ahamiyati katta. Ularning ba’zilari xom ashyo, ruda (nikelning silikatli rudala- ri, berilliy, litiy S. va h.k.), ba’zila- ri nometall foydali qazilma (mas, slyu-\u00a0 da, talk, gil, dala shpatlari, asbest) va qurilish materiali (granit, bazalt va b.), qimmatbaho va ziynat toshlari (zum- rad, topaz, granat, berill va b.) sifatida ishlatiladi. S. parchalanishi natijasi- da kvars (qum) SiO2 hosil bo’ladi; alyu- mosilikatlar parchalanganida esa, kum va kaolin H4Al2Si20 hosil buladi. Tabiiy S. b-n bir qatorda sun’iy S.ning ham a.xamiyati juda katta. Tabiat- dagi deyarli barcha S, shuningdek, tabiat- da uchramaydigan yoki kam uchraydigan S. sun’iy usulda olingan. Sun’iy S. tarki- bi va tuzilishi jihatdan ma’lum dara- jada bir xil bo’lganligi uchun ularning xossalarini o’rganish osonroq. Sun’iy Sdan, ayniqsa, shisha, tsement, keramika, sir, olovbardosh materiallar va b.ning ahamiyati muhim. Komil Tojiev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Silikatlar (lot. Silex chaqmoqtosh) \u2014 silikat kislotalarning tuzlaridan iborat murakkab modda- lar. Kristallar shaklidagi S. tabiiy birikmalar ichida juda ko’p uchraydi. Tabiiy S.ning kimyoviy tarkibi va tu – zili shi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-127282","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/127282","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=127282"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/127282\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":127303,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/127282\/revisions\/127303"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=127282"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=127282"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=127282"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}