Kartel, kartel bitimlari (ital. cartelio \u2014 qog’oz, hujjat) \u2014 ishlab chiqaruvchilar yoki iste’molchilarning monopolistik birlashmalari shakli; bir tarmokdagi mustaqil korxonalar, firmalar, kompaniyalarning i.ch. va so- tishning umumiy hajmlari, narxlar, sotish bozorlari, har bir ishtirokchi- ning hissasi, ishchi kuchi yollash va b. to’g’risida bitimi. K. tashkil etish- dan asosiy maqsad birlashma ichida raqobatni bartaraf etish, cheklash va ushbu kelishuvda qatnashmagan firmalar tomonidan bo’ladigan tashqi raqobatni bostirish yo’li b-n foydani oshirishdan iborat. K.lar i.ch.ning kontsentrasiyalashu- VI va kapitalning markazlashuvi b-n bog’liq holda 19-a. oxirida paydo bo’ldi. 20-a.ning 1-yarmida Germaniyada keng tarqaldi. Amerikada trestlarga qarshi qonunlar chiqarilib, ayrim sohalarda K. tuzish taqiqlandi, lekin shunga karamay, maxfiy K. bitimlari davom etdi. K. 20-a. ning 20-40-y.lari o’rtasida sanoatning ko’pgina sohalarida avj oldi. Hoz. davrda bir qator mamlakatlar- da K. bitimlari tuzish monopoliyaga qarshi Qonunchilik b-n taqiqlangan yoki ayrim tarmoqlar va i.ch. turlari yoki alohida sharoitlar doirasi b-n cheklan- gan. Jahonda son jihatidan unchalik ko’p bo’lmagan ishlab chiqaruvchilar o’rtasida muayyan bir tovar bo’yicha jahon bozo- rini o’zaro bo’lib olish, raqobat dara- jasidan ortiq bo’lgan foyda olish, xo- navayronlik raqobatiga yo’liqmaslik maqsadlarida xalqaro K. bitimlari tu- zildi. Hoz. sharoitlarda ham bir qancha qudratli xalqaro K.lar mavjud, OPEK unga yorqin misol bo’la oladi. Bozor monopoliyasiga karshi kurashda mayda va o’rta biznes K. bitimlaridan unumli foydalanadi. Risolat Ishmuratova.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kartel, kartel bitimlari (ital. cartelio \u2014 qog’oz, hujjat) \u2014 ishlab chiqaruvchilar yoki iste’molchilarning monopolistik birlashmalari shakli; bir tarmokdagi mustaqil korxonalar, firmalar, kompaniyalarning i.ch. va so- tishning umumiy hajmlari, narxlar, sotish … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-128361","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/128361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=128361"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/128361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":128372,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/128361\/revisions\/128372"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=128361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=128361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=128361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}