ZIG’IR (Linum) \u2014 zig’irdoshlarga mansub bir yillik va ko’p yillik o’simliklar turkumi, tola va moy olish uchun ekiladigan ekin. Mo\u2019tadil va subtropik mintaqalarda tarqalgan. Yer yuzida 230 dan ortiq turi mavjud. Tolasi va moyi uchun ekiladigan madaniy Zig’ir (L. usitatissimum) turi xo’jalik ahamiyatiga ega. Zig’ir qadimdan shimoliy Ispaniya, Xitoy, Misr, Rossiyada ma’lum bo’lgan. Moyli Zig’ir Argentina, AQSh, Kanada, Xitoy, Hindiston, Misr, qisman O’rta Osiyoda ekiladi. Jahon bo’yicha umumiy Zig’ir maydonlari 3,4 million gektardan ortiq, urug’i bo’yicha yalpi hosili 2,9 million tonna (1999). Tolali Zig’ir, asosan, Rossiyaning Yevropa qismi, Ukraina, Polsha, Ruminiya, Frantsiya, Chexiya, Slovakiyada ekiladi (jahon miqyosida tolali Zig’ir maydonlari umumiy ekin maydonining 1\/4 qismini tashkil etadi). Tolali zig’ir tola olish uchun ekiladigan bir yillik o’simlik. Poyasi ingichka, silliq, tik usadi, och yashil rangli, bo’yi 60-120 santimetr. O’simlik yetilganda poyasi sarg’ishyashil rangli. Bargi oddiy, bandsiz, navbatma-navbat joylashadi, rangi yashil. Gul to’plami poyaning uchida joylashadi, zangori rangda, o’zidan changlanadi. Gullash davri 6-10 kun davom etadi. Mevasi ko’sakcha, uzunligi 6,1\u20148,3 millimetr, eni 5,7\u20146,8 millimetr, 5 uyali, odatda, uyada 10 ta urug’ bo’ladi. Urug’i yassi, silliq, seryog’ (42-49%), 1000 ta urug’ining vazni 2,8\u20148,7 gramm. Tolali Zig’ir harorati mo’tadil, bahor va yozda teztez yomg’ir yog’ib turadigan mintaqada ekiladi. Urug’i 5\u00b0 issiqda unib chiqadi. Maysasi \u20143\u20145\u00b0 sovuqqa chidaydi. Maysalanish davrida muqobil harorat 9-12\u00b0, qolgan davrlar uchun 16-18\u00b0. Harorat 22\u00b0 dan yuqori bo\u2019lsa tolali zig’irning o’sishiga salbiy ta’sir qiladi, poya ko’p shoxlanadi, tola sifati pasayadi. Vegetatsiya davri 75-90 kun, yetilishi uchun 1100\u2014 1500\u00b0 samarali harorat talab qilinadi. Tolali zig’ir uzun kunlik o’simlik. Kun yorug’ bo’lsa shoxlanishi ko’payadi, ammo soya joylarda poyasi yotib qoladi. urug’i 12\u00b0 da unib chiqadi. Gullash \u2014 yetilishi davrida harorat 20-22\u00b0 bo’lgani ma’qul. Foydali harorat yig’indisi 1600-1800\u00b0 talab qilinadi. Vegetatsiya davri 150 kungacha borishi mumkin. Bo’yi 40-70 santimetr. Urug’ida 52% gacha moy bor. Moyli zig’ir unumdor va begona o’tlardan toza yerlarga ekiladi, sho’rlangan, og’ir tuproqlar yaramaydi. Zig’irdan yuqori sifatli tola va moy olinadi. Tolasi pishiq, mustahkam, egiluvchan. Zig’ir tolasidan kiyimlik gazlamalar (Batist), brezent, paxta va kimyoviy tolaga qo’shib dekorativ gazlamalar, arqonlar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqatda, lokbo’yoq sanoatida, tabobatda qo’llanadi. Kunjarasi chorvachilikda sifatli ozuqa hisoblanadi. Tola hosili 0,4\u20141,6 t\/ga (poyadan chiqishi 10-15%), urug’ hosili 2,5\u201421 ts\/ga. Bir ekilgan dalaga zig’ir 5-7 yildan keyin ekiladi, yaxshi o\u2019tmishdosh \u2014 beda, no’xat, poliz ekinlari, shudgor qilishdan oldin dalaga har gektar hisobiga 8-15 tonna go’ng, 20\u2014 45 kilogramm N, 40-60 kilogramm R2O5, 40-60 kilogramm K2O solinadi. Azotli o’g’it ekishdan oldin, o’suv davrida (20-30 kg\/ga) beriladi. Urug’lik kasalliklarga qarshi ekishdan oldin dorilanadi. Zig’ir erta bahorda yoppasiga qatorlab ekiladi. Lalmi yerlarda har gektarga 20-22 kilogramm (moyli 3. 50-60 kg\/ga), tog’li mintaqalarda 25-30 kilogramm (yoki 4-6 million dona urug’) sarflanadi. 3-5 santimetr chuqurlikda seyalkalarda ekiladi. O’zbekistonda juda qadimdan lalmi erlarda faqat moyli Zig’ir ekib kelingan (tolali Zig’ir ekilmaydi), Zig’ir moyi qadrlangan. Hozirgi davrda Baxmal 1056, Baxmal 2, Buxoro 32 va boshqa navlari ekiladi. Ad.: Yormatova D., O’simlikshunoslik, T., 2000. Halima Otaboyeva.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ZIG’IR (Linum) \u2014 zig’irdoshlarga mansub bir yillik va ko’p yillik o’simliklar turkumi, tola va moy olish uchun ekiladigan ekin. Mo\u2019tadil va subtropik mintaqalarda tarqalgan. Yer yuzida 230 dan ortiq turi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9243,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[111],"tags":[],"class_list":["post-12849","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12849"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12858,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12849\/revisions\/12858"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}