Gematologiya (gemo… va ..lo- giya) \u2014 qon va uni ishlab chiqaradigan ko’mikning tarkibi, funktsiyalari, kasal- liklari xaqidagi fan. G. qonni optik, elektron, fazali kontrast, fluorescent mikroskopiya, mikrokinematografiya, mikroskopik gisto va tsitokimyoviy usul- lar yordamida o’rganadi. Kon sistemasi kasalliklarini aniklashda g. punktsi- on biopsiyadan (organizmning hayotlik davrida ko’mik, limfa tugunlari, taloq, jigar hujayralari va to’qimalaridan olib tekshirish), biokimyoviy, fermen- tologik, tsitogenetik, kimyoviy-genetik, spektrositofotometrik (dezoksiribo- nuklein va ribonuklein kislotalarini tekshirish yo’li b-n), radioizotop-im- munologik, elektroforez va immuno- elektroforez, to’qimalarni kuliural o’stirish va b. usullardan foydalanadi. Gematologik kasalliklar 19-a.dan bosh- lab muntazam tadqiq qilingan. Nemis olimlaridan R. Vixrov (1845), E. Ney- Mann (1870) leykozni, ingliz vrachi T. Addison (1855) va nemis vrachi A. Bir- mer (1872) pernisioz ane-miyani, nemis olimi P. Erlix (1888) aplastik ane- miyani, frantsuz olimi g. Gayem (1898), nemis olimi o. Min-kovskiy (1900) va frantsuz olimi A. Shoffar (1907) gemolitik anemiyani tasvir etishdi. Rus olimlaridan A. A. Maksimov to- monidan kashf etilgan qon yaratili- shining unitar nazariyasi g.ning ri- vojlanishida katta ahamiyat kasb etdi. Kon sistemasi kasalliklarini klinik- morfologik usul b-n o’rganish klassik G.ning vujudga kelishiga asos bo’ldi. Olimlardan M. I. Arinin to’sh suyagini punktsiya qilish usulini (1927), I. A. Kassirskiy unda ishlatiladigan punk- tsion ninani hamda limfa tugunlari, taloq, jigar punktatlarining tsitologik diagnostika usullarini joriy qilishdi, bu usullar qon sistemasi kasalliklari- ni bemorlarda tezroq oydinlashtirish imkonini beradi, anemiyalarning tasni- Fi va davolash usullari ishlab chiqildi. O’zbekistonda aholi orasida uchraydigan gemolitik va temir tanqisligi b-n bo- Glik kamqonliklarning turlari, kelib chiqish sabablari atroflicha o’rganilgan, ularni davolashni optimallashtirish, tashhisini osonlashtirish imkoniyatla- ri ishlab chiqilgan. Hoz. yuqorida qayd etilgan kamqonliklarning ekologene- tik jihatlari aniqlanmoqda (S. M. Bahromov, X. Q. Farmonqulov, A. A. Bu- glanov, g. T. Kalmenov, X. M. Qozoqboeva, J. T. Tojiev, Q. J. Boltaev va b.). Qon yaratilishi va anemiyalarning kelib chiqish mexanizmini izotoplar yordamida aniklash katta rol o’ynadi. Amerika- lik olim V. Kasl ovqatda vitamin V|2 (tsiankobalamin) etishmasligi Perni- tsioz anemiyaga sabab bo’lishini anikla- Di (1929). 20-a.ning 60-y.lariga kelib deyarli barcha gemolitik anemiyalar- ning kelib chiqishi o’rganilib, ko’pgina yangiliklar qo’lga kiritildi. Irsiy sferositar gemolitik kamqonlikda taloqning olib tashlanishi ushbu dard- dan tuzalish mumkinligini ko’rsatdi. Gemorragik diatezlardan trombosito- penik purpurda bemor talog’ini olib tashlash, trombasteniyada unga adenozin- trifosfat kislotani buyurish maqsadga muvofiq ekanligi ma’lum bo’ldi. Tromb hosil bo’lishiga to’sqinlik qiladigan preparatlar (geparin, fibri- nolizin va b.), shuningdek krnni ivituvchi sistemaning faolligini va tomirlar de- vorining pishiqligini oshiradigan Pre- paratlar (rutin va b.) ishlab chiqarildi. 20-a.ning o’rtalaridan boshlab g.ning yangi tarmog’i \u2014 immunogem atologiya ancha rivoj topdi. Unga kon guruxla- ri va rezus-faktor haqidagi ta’limot (G.ning eng muhim bo’limi \u2014 qon quyish shunga asoslanadi), organizmning o’z to’qimalariga nisbatan antitelolar paydo bo’lishi (autoimmunizasiya) va yot to’qimalarga nisbatan antitelolar hosil bo’lishi haqidagi bilimlar kiradi. Irsiy-oilaviy qon kasalliklarini har tomonlama (klinik, xromosoma, bioki- myoviy, irsiy, genogeografik, oilaviy va b. jihatdan) o’rganishga katta e’tibor qaratildi. Shu bois qon guruhlari (AVO, rezus-faktor va b. sistema bo’yicha), ular- ga nisbatan paydo bo’ladigan izoimmuni- zasiya \u2014 izoserologiya ning rivojlani- shiga, qonni quyishda tamomila bexatar- likni ta’minlash choralariga katta e’- tibor berildi. Ana shu urinishlarning yakuni sifatida amaliyotda komponent Ge- moterapiya (yaxlit qon o’rniga uning ayrim bo’laklarini \u2014 eritrositar massa, Ley- kositlar va trombositlar kontsentrat- larini quyish) keng ko’lamda qo’llanila boshlandi. Leykozlar haqidagi bilim- lar majmuasi \u2014 leykozologiyaning rivo- Ji bu kasalliklarda mono va poliximi- oterapiya usullarining ishlab chiqilishi va joriy etilishiga olib keldi. O’zbekistonlik olimlar ko’mikni ko’chirib o’tkazishda har xil immunode- pressantlar qo’llash posttransfuzion asoratlar va ularning oldini olish ma- salalari, bolalarda uchraydigan irsiy va orttirilgan qon sistemasi kasal- liklarini o’rganish, idiopatik trom- bositopeniyada jarrohlik usulidan keng foydalanish bo’yicha natijali il- miy izlanishlar olib borishdi (H. A. Hakimov, A. T. To’raev, U. A. Oltiboev, A. R. Rahmatullaev, K. K. Soliev va b.). G.ning zamonaviy yo’nalishlari: donor- lik xizmatini zamonaviy talab va im- koniyatlarga monand ravishda tashkil etish, qon o’rnini bosadigan dorilar va qon kasalliklarining ekologik gene- tik jihatlarini batafsil aniqlash va davolashni takomillashtirish va h. k. O’zbekistonda Gematologiya va kon quyish instituti, shuningdek tibbiyot in- tlarining terapiya klinikalari va ilmiy lab.lari hamda Toshkent vrachlar malaka- sini oshirish in-tining g. kafedralari- da g. sohasida izlanishlar olib boriladi. Ad.: Agranenko V. A., B a Xramov S. M., Jerebsov L. E., Komponentnaya gemotera- Piya, T., 1995; Petrov V. N., Baxramov sm., Farmankulov X. K., Jelezodefisitnie anemii, T., 1995; Najmiddinov S. T., Klinik gematologiya asoslari, T., 1998. Saidjalol Bahromov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gematologiya (gemo… va ..lo- giya) \u2014 qon va uni ishlab chiqaradigan ko’mikning tarkibi, funktsiyalari, kasal- liklari xaqidagi fan. G. qonni optik, elektron, fazali kontrast, fluorescent mikroskopiya, mikrokinematografiya, mikroskopik gisto va … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-130487","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130487"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130508,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130487\/revisions\/130508"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}