Gripp (Frans.grippe), Inflyuentsa \u2014 keng tarqalgan o’tkir yuqumli kasal- lik. Yaqqol intoksikasiya kuzatiladi, nerv va yurak-tomir sistemasi faoliyati buziladi. G.ni viruslar qo’zg’atadi; ular- ning A, A,, A2, V, S turlari ma’lum. VI- ruslar vaqt-vaqti b-n antigen tuzilishi- ni o’zgartirib turadi. Jumladan, A tu- rining o’zida antigen xususiyatiga qarab A (HjN,), A (H3N2) antigenli viruslar farq qilinadi. O’zbekistonda, asosan, A, ayrim hollarda, V turi uchraydi. G. VI- ruslari juda beqaror; xona sharoitida bir necha soatdan so’ng yuqish ehtimoli yo’qoladi, quyosh nuri ta’sirida tez no- bud bo’ladi. Past haroratda, ayniqsa xavo harorati 0\u00b0 dan past bo’lganda VI- rus uzoq saqlanadi. Shu sababli g. ka- salligi sovuq mavsumda ko’proq kuza- tiladi. Dezinfektsiyalovchi vositalar (xloramin, xlorli ohak eritmalari, formalin, kislota va ishqorlar) ta’si- rida viruslar tez nobud bo’ladi. Isiriq tutuni ham g. viruslarini o’ldiradi. G. butun dunyoga tarqalgan, har 2 \u2014 3 y.da g. epidemiyasi qayd etiladi. Infektsiya man- Bai bemor, u aksirganida, yo’talganida, gaplashganila virus havo zarrachalari va so’lak tomchilari b-n atrof muhitga tarqaladi. Ayniqsa kasallikning dast- labki kunlarida virus bemor organiz- midan ko’plab ajralib yaqin atrofdagi odamlarga nafas yo’llari orqali tushadi. Aholining barcha tabaqalari (bola- lar va keksalar ham) bu kasallikka moyil. Nimjon, turli xastaliklar- ga chalingan odamlarga g. tez yuqadi. Jismonan baquvvat, chiniqqan odam- larda kasallik kam kuzatiladi. Kasallikning yashirin (inkubasion) dav- ri juda qisqa \u2014 bir necha so-atdan 1 \u2014 2 kungacha. Kasallik to’satdan boshlanadi. Sog’lom yurgan odam birdan mazasi qochib eti uvishadi, lohas bo’ladi, harorati ko’tarila boshlaydi. Oradan 1 \u2014 2 soat o’tgach, kasallikning asosiy alomatlari namoyon bo’ladi. Isitma qisqa vaqt ichida 39 \u2014 40\u00b0 gacha ko’tariladi, bemor jun- jikib, sovqotadi, qaltiraydi. Harorat ko’tarilib bo’lgach, bemorning badani qiziydi, betoqat bo’ladi. A’zoi bada- ni, boshi, qo’l-oyoq muskullari zirqirab og’riydi. Ayniqsa, peshona va chakka sohasida og’riq kuchli bo’ladi. Ba’zan be- Morning boshi aylanib, ko’zi tinadi. Ko’z yoshlanadi, qizarib ketadi, ko’z soqqasida og’riq bo’ladi. Burun “bitib” qoladi, na- fas olish qiyinlashadi, tomog’i og’riydi, og’zi qaqraydi, quruq yo’tal paydo bo’ladi. G. engil, o’rtacha va juda og’ir o’tadi. Ka- sallik og’irroq kechganda ko’ngil ayni- shi, qusish, burun qonashi ham mumkin. G. keksalar va bolalarda ancha og’ir ke- chadi, organizmda ilgaridan mavjud bo’lgan surunkali kasalliklar, odat- da, zo’rayadi, ba’zan boshqa kasalliklar \u2014 zotiljam qo’shiladi. G.dan keyin o’pka shamollashi, buyrak, miya parda- lari nerv tugunlari va tolalarining yallig’lanishi kabi asoratlar kuzatiladi. Davolash. G. b-n og’rigan bemorni ka- salxonaga yotqizish shart emas, uyda alohida xonada yotgani ma’qul. Faqat kasallik og’ir kechgan hollarda bemor kasalxonaga yotqiziladi. Kasallik- ning og’ir-engil o’tishidan qat’i na- zar, bemor yotishi lozim. Viruslarga ta’sir etuvchi remantadin, interferon kabi dorilar faqat dastlabki kunlar- da qo’llanilsa yaxshi naf beradi. Shir- choy, limonli murabbo (ayniqsa malina, smorodinali), qatiq, qoqurum ichib ter- lash bemor ahvolini yaxshilaydi. Vrach tavsiyasi b-n og’riq qoldiruvchi dori- lar va antibiotiklar tavsiya etiladi; Oldini olish. G. tarqalish ehtimoli bo’lgan kezlari maxsus profilakti- ka maqsadida g. vaktsinasi b-n emlash o’tkaziladi. Asosan bolalar va keksa yoshdagilar emlanadi; vaktsina burun- ga tomiziladi. G.ga qarshi gammaglobu- Lin qilinadi. Burunga profilaktika maqsadida interferon tomizib turish, oksolin moyi surtish, bemor bor xonada isiriq tutatib turish maqsadga muvofiq. Hayvonlarda G.ni Orthmyxo-duridae oilasiga mansub viruslar qo’zg’atadi. Cho’chqalar, otlar, qoramol va parrandalar kasallanadi. Otlarda G. qisqa muddat- li isitma, qaltirash, ko’zdan yosh oqishi, yuqori nafas yo’llari Katari b-n bosh- lanadi, quruq yo’tal tutadi. Kasallikda laringotraxeit, bronxit, og’ir hollarda pnevmoniya kuzatiladi. Qoramollarda kasallik o’tkir kechadi, tana harorati ko’tariladi, kon’yunktivit, rinit yuz beradi, ishtaha yo’qolishi mumkin. Par- randalarda g. (parrandalar o’lati) epi- zootiya ko’rinishida kechadi, nafas va hazm a’zolari shikastlanadi. G. uy par- randalarining hamma turida uchraydi. Oldini olish: parranda, otlar maxsus vaktsinalar b-n emlanadi, veterina- riya-sanitariya tadbirlari ko’riladi. L.Shovahobov Sh. Sh., Yuqumli kasalli- klar va epidemiologiya asoslari, T., 1997. Shonosir Shovahoboe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gripp (Frans.grippe), Inflyuentsa \u2014 keng tarqalgan o’tkir yuqumli kasal- lik. Yaqqol intoksikasiya kuzatiladi, nerv va yurak-tomir sistemasi faoliyati buziladi. G.ni viruslar qo’zg’atadi; ular- ning A, A,, A2, V, S turlari … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-130788","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130788"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130797,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130788\/revisions\/130797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}