{"id":131761,"date":"2024-06-11T19:41:43","date_gmt":"2024-06-11T16:41:43","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=131761"},"modified":"2024-06-11T19:41:44","modified_gmt":"2024-06-11T16:41:44","slug":"tulixon-tuli-tuluy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/tulixon-tuli-tuluy\/","title":{"rendered":"Tulixon, Tuli, Tuluy"},"content":{"rendered":"\n<p>Tulixon, Tuli, Tuluy (taxm. 1192-1230) \u2014 Chingizxonnchng kenja o&#8217;g&#8217;li, otasining harbiy ishlar bo&#8217;yicha bosh maslahatchisi, sarkarda. Mo&#8217;g&#8217;ullar davlatinint 4 udusidan birining egasi. T. ulusi 50 ming xonadondan iborat bo&#8217;lgan. T. &#8220;yeke(balig&#8217;)no&#8217;yon&#8221; (ulug&#8217; janob, Xoja) va &#8220;ezden&#8221; (hukmdor) kabi unvonlar bilan atalgan, u otasi mulki(yurt)ga merosxo&#8217;r bo&#8217;lgan. 1211 \u2014 15 y.larda Chingizxonning shim. Xitoyga qilgan yurishlarida akalari (Jo&#8217;ji, Chig&#8217;atoy, O&#8217;qtoy) bilan birga qatnashgan. Mo&#8217;g&#8217;ullar istilosi davrida otasi bilan Buxoroni egallagan (1220). 1220 y. Tag&#8217;ochor no&#8217;yon bilan 80 ming kishilik qo&#8217;shinga bosh bo&#8217;lib Xurosonning Marv, Nishopur, Hirot kabi shaharlari, Tue, Sabzavor, Jojarm, Niso, Obivard, Saraxs, Qof viloyatlarini 3 oy davomida bosib olib vayron kilgan. So&#8217;nfa otasi farmoniga ko&#8217;ra, Toliqon, so&#8217;ng Badaxshon viloyatlari sari yo&#8217;nalib otasi o&#8217;rdusiga kelib qo&#8217;shilgan. Chingizxon vafotidan so&#8217;ng (1227) 129 minglik mo&#8217;g&#8217;ul qo&#8217;shinidan 104 ming nafari hamda Mo&#8217;g&#8217;uliston, Xitoy, qirg&#8217;izlar eri T. ixtiyoriga berilgan. 1229 y.dagi mo&#8217;g&#8217;ul shahzodalari, no&#8217;yonlari qurultoyi Chingizxonning 3o&#8217;g&#8217;li O&#8217;qtoyni buyuk qoon (xon) etib taxtga o&#8217;tirganligini qonuniylashtirmaguncha T. otasining udeli \u2014 Xalxamongoliyani boshqargan. 1229-30 y.lar Xitoy yurishidan qaytishda yo&#8217;lda kasal bo&#8217;lib vafot etgan. Mo&#8217;g&#8217;ul tilida &#8220;tuli&#8221; \u2014 ko&#8217;zgu ma&#8217;nosini bildiradi. T. vafotidan so&#8217;ng &#8220;ko&#8217;zgu&#8221; atamasini qo&#8217;llash taqiklangan, uning mulkiga xotini Surxuktani (kerayit malikasi, xristian dinida bo&#8217;lgan) egalik qilgan. T. mo&#8217;g&#8217;ullar orasida katta obro&#8217;-e&#8217;tiborga ega bo&#8217;lgan. Bu avlod vakillaridan ulug&#8217;qoonlar chiqqan (1248-1634). T.ning o&#8217;g&#8217;li Huloku Erondagi Elxoniylar sulolasiga asos solgan. Ichki Mo&#8217;g&#8217;ulistonda hanuzgacha T.ning maqbarasi deb hisoblanadigan ko&#8217;hna ibodatxona mavjud. Manba.Rashia addin, Sbornikletopisey, t. 1-3, M., 1952-1960; Karpini P, Istoriya mongolov, M., 1957. Ad.: Bartold V.V., Sochineniya, t.2(1), M., 1963; Mirzo Ulug&#8217;bek, to&#8217;rt ulus tarixi, T., 1994. Faxriddin Hasanov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tulixon, Tuli, Tuluy (taxm. 1192-1230) \u2014 Chingizxonnchng kenja o&#8217;g&#8217;li, otasining harbiy ishlar bo&#8217;yicha bosh maslahatchisi, sarkarda. Mo&#8217;g&#8217;ullar davlatinint 4 udusidan birining egasi. T. ulusi 50 ming xonadondan iborat bo&#8217;lgan. T. &hellip; <a href=\"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/tulixon-tuli-tuluy\/\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[187],"tags":[],"class_list":["post-131761","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-t-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131761","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=131761"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131761\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":131765,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131761\/revisions\/131765"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=131761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=131761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=131761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}