Geografik qobiq, landshaft qobig’i, epigeosfera \u2014 erning li- tosfera, gidrosfera, atmosfera va biosferalar o’zaro tutashadigan va bir-biriga ta’sir etadigan qobig’i. G. q.ning tarkibi va tuzilishi juda mu- rakkab. Uning yuqorigi va pastki che- garalari ham shartlidir. Atmosfera- da g. q. stratopauza buylab o’tadi deb hisoblaydilar, chunki er yuzasining at- mosfera jarayonlariga bo’lgan issiqlik ta’siri shu chegaragacha davom etib, li- tosferada esa gipergenez oblasti quyi qismigacha boradi. G. q. butun gidrosfe- Rani, er po’stining yuqori qavatini va atmosferaning quyi qismi (25-30 km qalinlikdagi qatlam)ni o’z ichiga oladi. G. q.ning eng qalin qismi 40 km ga yaqin. G. q.ning erdagi boshqa qobiqlardan farqi: g. q. Erdagi va kosmosdagi ja- rayonlar ta’sirida shakllanadi; li- tosfera, atmosfera tutashib, o’zaro ta’sir etib turadi \u2014 turli xil erkin energiyalarga nihoyatda boy, unda mod- dalarning barcha agregat holati uch- raydi; Quyoshdan keladigan issiqlik to’planadi; insoniyat jamiyati mavjud. Er po’stini tashkil etadigan tog jin- slari relef b-n birga, havo massala- ri, suv, tuproq qatlami va biosenoz- lar, qutbiy kengliklarda va baland tog’lik joylarda to’plangan muzliklar G. q.ning asosiy moddiy komponentla- ridir. Gravitasion energiya, sayyoraning ichki issiqligi, Quyoshning nur ener- giyasi va kosmik nurlar energiyasi esa asosiy energetik komponentlaridir. G. q. quyidagi muhim xususiyatlarga ega: 1) tarkibiy qismlari o’rtasida beto’xtov modda va energiya almashini – shi tufayli g. q. yaxlit bir butunni tashkil etadi; 2) moddalar (ular b-n bog’liq holda energiya) aylanma harakat qilib turadi. Tabiatda moddalarning aylanib yurishi turlicha: ulardan ba’- zilari mexanik harakatlardir (atmos- fera tsirkulyasiyasi, dengiz oqimlari), boshqalarida moddaning agregat holati o’zgaradi, uchinchilarida uning kimyoviy tarkibi ham o’zgaradi (biologik aylan- ma harakat); 3)ritmiklik, ya’ni jarayon va hodisalarning vaqt o’tishi b-n ta- krorlanishi. Bu, asosan, astronomik va geologik sabablarga bog’liq. Sutkalik (kun va tunning almashinishi), yillik (yil fasllarining o’zgarishi), asr ichida (mas, har 25-50 y.da) iqdim, muzlik, ko’l sathi, daryolardagi suv miqdori va b.ning takroriy o’zgarib turishi, asrdan ko’p (mas, har 1800-1900 y.larda va salqin- sernam iqlimli davrning quruq va issiq iqlimli davr b-n almashib turishi), geologik ritmlar (kaledon, gersin, Alp tog’hosil bo’lish bosqichlaridan har bi- rining 200-240 mln. yil davom etishi) va h. k. ritmlar farq qilinadi; 4) ekzo- gen va endogen kuchlarning o’zaro ta’siri ostida g. q.niig yaxlit sistema sifatida betuxtov rivojlanishi; 5) erning shak- li va Quyosh energiyasining er yuzasida taqsimlanishidan kelib chiqadigan zo- nallik hamda regionallik xususiyati. G. k.ni tabiiy geografiya o’rganadi. G. q. g’oyasiga dastlab P. I. Brounov (1910) va R. I. Abolin (1914) yondashdi. G. q. termini- ni A. A. Grigorev (1932 y.dan) asosladi. Fotixkamol G’ulomov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Geografik qobiq, landshaft qobig’i, epigeosfera \u2014 erning li- tosfera, gidrosfera, atmosfera va biosferalar o’zaro tutashadigan va bir-biriga ta’sir etadigan qobig’i. G. q.ning tarkibi va tuzilishi juda mu- rakkab. Uning yuqorigi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-132668","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=132668"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132669,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132668\/revisions\/132669"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=132668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=132668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=132668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}