Geografik atlas – geografik xaritalarning umumiy dastur asosida albom shaklida tayyorlanadigan sis- temali to’plami. G. a.ning dastlabki tuplami mil. 2-a.da Klavdiy Ptolemey tomonidan yaratilgan. Xorazmiy bosh- chiligida olimlar er meridiani yoyini o’lchaganlar, xalifa Ma’mun (813\u2014 833) ning ko’rsatmasiga binoan bir kricha xa- ritalar (mas, “dunyo xaritasi”) tuzilgan. 10-a.da Arab geograflari al-Istaxriy va Ibn Havqal tomonidan yaratilgan 21 xaritadan iborat “Islom atlasi” deb ataluvchi tuplamda musulmon olami tas- virlangan. G. a.lar 15-a. oxiridan, Buyuk geografik kashfiyotlar er haqidagi ta- savvurlarini kengaytirib, mustamla- kachilik natijasida savdo va dengizda suzish ravnaq topgandan keyin geografik xaritalarga katta ehtiyoj tug’ilgach, keng tarqala boshladi. Atlas xaritagrafiya- sining rivojlanishiga flamand Avraam Orteliy (1527-98), Gerard Merkator (1512-94) va b. salmoqli hissa qo’shgan. “Atlas” termini dastlab 1595 y. geogra- FIK xaritalar to’plamiga nisbatan ish- latilgan. Termin Liviyaning afsonaviy podshohi Atlas nomidan olingan, key- inchalik bu nom ommalashib ketgan. 16-a. oxirida birinchi marta atlaslar maxsus vazifani bajarish uchun nashr etilgan (mas, L. Vagenerning 2 jildli dengiz na- vigasiya xaritalari to’plami, 1584-85). Usha vaqtdan ko’p jildli katta bichimli G. a.lar nashr qilina boshlandi. G. a.lar tuzish 17-a.da Niderlandiyada rivoj top- Di. Semyon Remezov 1701 y. tuzgan “Si- bir chizma kitobi”ni ruslar birinchi rus g. a. deb hisoblaydilar. 18-a.da Pa- Rij, Peterburg va Berlin FAda g. a.lar tuzish etakchi urinni egalladi. 19-a.dan mavzuli (tematik) atlaslar paydo bo’ldi. O’zbekiston hududi tasvirlangan dast- labki xaritalarning to’liq nusxalari 1914 y.da nashr etilgan “Rossiyaning Osiyo qismi atlasi”da berilgan. Hozirgi G. a.larning o’ziga xos xususiyati shunda- ki, ulardagi xaritalar o’zaro uyg’unlikda bo’lib bir-birini to’ldiradi. G. a.lar g’oyatda xilma-xil. Qancha hududni qamrashi (dunyo, ayrim mamla- katlar, viloyatlarning atlaslari), maz- muni (umumiy geografik xaritalar, mavzuli xaritalarning soha atlasla- ri, mas, geologik, iqlim, q. x. atlas- lari), vazifasi (ilmiy ma’lumotno- Mali, o’lkashunoslik, o’quv, turistik, yo’l atlaslari va h. k.) b-n farq qiladi. G. a.lar o’lchami ham har xil: katta at- laslardan (1928 y. nashr etilgan Misr atlasi) cho’ntak atlaslarigacha bor. Nashr etilgan muhim g. a.lar orasida dunyoning katta sovet atlasi (1937-40), dunyo at- lasi (uch jildli, 1954), dengiz atlasi, Dunyo xalqlari atlasi (1964), geografik kashfiyotlar tarixi va tadqiqotlari at- lasi (1959), Antarktida atlasi (1-jild, 1966), Oksford iqtisodiy atlasi (1965), Evropada Chexoslovakiya (1935 va 1966), Italiya (1940), Belgiya (1949), Daniya (1949) va b., Afrikada \u2014 Misr (1928), Gana (1949), Marokash (1955), Osiyoda \u2014 Hindiston (1957, dastlabki nashri), is- roil (1956-64) va b., AQShda Meyer at- laslari (1911), Kanada (1957), Braziliya (1966) atlaslari va b.ning ahamiyati kat- ta. 1963 y. O’zbekiston atlasi, 1980-81 y.larda O’rta Osiyo respublikalari ichi- da birinchi bo’lib, o’zbek va rus tilla- rida O’zbekiston uquv atlasi, 1982-85 y.larda O’zbekiston FA Geografiya bu- limi tomonidan 2 jildli O’zbekiston Respublikasi ilmiy ma’lumotnomali atlasi nashr qilindi. Atlasning 1-jil- dida O’zbekistonning tabiiy sharoiti va resurelari (geol.si, iqpimi, suv re- surelari, tuprog’i, usimlik va hayvonot dunyosi) aks ettirilgan. Birinchi Mar- ta ekologiyaga oid, bashorat qilish va baholash xaritalari berildi. Atlasning 2-jildida aholi, sanoat, q. x., trans- port, o’rta va oliy ta’lim, sog’liqni sa- klash, rekreasiya, madaniyat va har bir iqtisodiy geografik r-n va b. xaritalar o’z aksini topgan. Toshkent sh.ning 2000 yillik yubileyiga 1983 y. Toshkent G. a. yaratildi. 1984 y. O’zbekiston er tuzish loyiha in-ti tomonidan O’zbekiston Ag- rosanoat kompleksi albomi nashr etil- Di. O’zbekistonning paxtachilik (1985), tibbiyot-geografik (1987) atlaslari tu- zildi. 1999 y. o’zbek va rus tillarida o’quvchilar uchun O’zbekiston Respubli- kasining geografik atlasi nashr etildi. Ld.:Salitshev K. A., Geograficheskie atla- si (Itogi nauki. Kartograficheskiy SB., 1-3, M., 1964-68); Mirzaliev T., Muxit- dinov Sh. M., Bazarbaev A., Atlasnoe kar- tografirovanie v O’zbekistane, T., 1990. Turg’unboy Mirzaliev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Geografik atlas – geografik xaritalarning umumiy dastur asosida albom shaklida tayyorlanadigan sis- temali to’plami. G. a.ning dastlabki tuplami mil. 2-a.da Klavdiy Ptolemey tomonidan yaratilgan. Xorazmiy bosh- chiligida olimlar er meridiani … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-132675","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132675","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=132675"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132675\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132676,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132675\/revisions\/132676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=132675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=132675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=132675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}