Geotermika (Geo… va Yun. therme \u2014 issiqlik, isitma) \u2014 er- ning issiqlik maydonini o’rganuvchi fan. Er qobig’idagi qatlamlardan issiqlikning ko’tarilishi (o’tishi) tog’ jinslarining issiqlik o’tkazuvchanligi, issiqdik singdiruvchanligi, t-ra T o’tkazuvchanligi b-n bog’liqdir. Er yuza- sidagi t-raning tarqalishi tashqi sharo- itlarga ham bog’liq. 15 km va undan ortiq chuqurlikda t-raning miqdor o’zgarishi juda ham kichik (gradusning ulushi). T-raning bunday o’zgarishi er zamini- dagi sharoit va uning yuzasidagi qad. issiqlik manbalari b-n bog’liqdir. Er osti suvi va relef erning faqat 100- 200 m chuqurligigacha t-ra o’zgarishiga ta’sir ko’rsatadi. Erning t-ra ma’lu- motlari parmalangan quduqlar, tog’jin- slari, zamindan chiqayotgan lavalariing t-rasini bevosita o’lchash, chuqurdagi moddalarning elektr o’tkazuvchanligini baholash va har xil nazariy hisoblash b-n (issiqlik manbalarining joylashi- shi, issiqlik tarixining tahdili asosi- da) yig’iladi. Bu ma’lumotlar t-raning Er yuzasidan chuqurlikka qarab orti- shini ko’rsatadi. Bu ortish tezligi har xil chuqurlik va hududlarda o’zgaruvchan bo’lib, issiqlik o’tkazish koeffitsen- ti X va issiqlik oqimining zichligi Q b-n bog’liqligi aniqlangan. Erning yuqori qatlamidagi kristallangan ya =(5-8)* 10\u00b0 va cho’kindi jinslardax=(2- 5)*10~3kal\/smstrad. b-n ifodalanadi. O’rtacha Q erda \u2014 1,2\u20141,5, okeandagi chuqur botiqlarda \u2014 0,2-0,6, qalqonlarda \u2014 0,7\u20141,1, okean oralig’idagi tiz- malar va ba’zi geosinklinallarda \u2014 (2,5)-8*10~6 kal\/sm2s ga tengdir. Juda yuqori Q miqdori otilib turgan vulkanlar maydoniga taalluqdidir. Q ning anomal holati geoidning ellip- Soid yuzasidan qochish qiymatining taxm. tarqalishiga mos keladi. Bu esa mantiyadagi harakat yo’nalishi (konvek- tsiya) kataklarining borligi b-n Q ning bog’liqligini ko’rsatadi. Erdan ajra- lib chiqayotgan issiqlikning ko’p qismi jinslarning issiqlik o’tkazuvchanligi b-n bog’liq. Bunda issiq suvlarning harakati, vulkanlarning otilishi va b. jarayonlarning uncha ahamiyati yo’q. Za- monaviy issiqlik oqimining tabiati- ni tushuntirish uchun erdagi qalinligi 20-25 km “granit” va 100-200 km “ba- zalt” qatlamlaridan ajralib chiqayotgan issiqlik miqdorini aniqlash lozim. Za- mindagi t-Rani baholash esa juda aniq emas, chunki chuqurlik ortishi b-n xato- lik ham ortib boradi. Buning sababi t-ra jarayonini tashkil qiluvchi t-ra manba- larning aniqmasligidadir. Erning 100 km chuqurliqida t-ra 1000\u2014 1400\u00b0 ga tengligi har xil usullar b-n aniqlangan bo’lsada, bundan ham chuqurroqda t-ra 2,0\u20142,5 marta farqlanadi. O’zbekistonning Chust-Pop hududida issiqlik anomaliya maydoni mavjud. Qad. geotermik davrlardagi t-ra sharoit- lari har xil metamorfizm fasiyalariga taalluqli tog’jinslarining va intru- zivlarning mavjudligi hamda qator ki- myoviy elementlarning izotop nisbat- lari (ko’pincha, kislorod qo’llaniladi) asosida topiladi. Olingan ma’lumot va xulosalardan geodinamika, geotek- tonika, magmatizm, uran, neft-gaz, issiq ma’danli suv manbalarini, ta- biiy bug’konlarini izlash va qidirish, tog’-texnik sharoitni baholash, bo’lajak zilzila o’choqlarini aniqlash, geofizik muammolarni echishda foydalaniladi. Akbar Yormuhamedov, Qahhorboy Abdul- labekov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Geotermika (Geo… va Yun. therme \u2014 issiqlik, isitma) \u2014 er- ning issiqlik maydonini o’rganuvchi fan. Er qobig’idagi qatlamlardan issiqlikning ko’tarilishi (o’tishi) tog’ jinslarining issiqlik o’tkazuvchanligi, issiqdik singdiruvchanligi, t-ra T o’tkazuvchanligi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[210],"tags":[],"class_list":["post-134814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-g-harfi-2","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134815,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134814\/revisions\/134815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}