{"id":153078,"date":"2025-05-22T07:24:59","date_gmt":"2025-05-22T04:24:59","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=153078"},"modified":"2025-05-22T07:25:00","modified_gmt":"2025-05-22T04:25:00","slug":"chet-tillarini-oqitish-metodikasining-psixologik-pedagogik-asoslari-oqitishning-maqsad-va-mazmuni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/chet-tillarini-oqitish-metodikasining-psixologik-pedagogik-asoslari-oqitishning-maqsad-va-mazmuni\/","title":{"rendered":"CHET TILLARINI O\u2018QITISH METODIKASINING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK ASOSLARI, O\u2018QITISHNING MAQSAD VA MAZMUNI"},"content":{"rendered":"\n

Jizzax davlat pedagogika universiteti<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ijtimoiy va gumanitar fanlarda masofaviy ta\u2019lim kafedrasi<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kobilova Muhabbat Suyundikovna<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Annotatsiya. <\/strong>Ushbu maqolada Chet tillarini xususan ingliz tili o\u2019qitish metodikasining psixologik-pedagogik asoslari hamda o\u2019qitishning maqsad va mazmuni ko\u2019rib chiqilgan.<\/p>\n\n\n\n

Kalit so\u2019zlar.<\/strong> Ingliz tili, pedagogika, pedagogik antropologiya, muloqot, vosita, o\u2019qituvchi, talaba, maktab, ta\u2019lim, sinf.<\/p>\n\n\n\n

Chet tilini o’qitish metodikasi uchun psixologik ma’lumotlar, birinchidan, nutq faoliyati, ikkinchidan, odamlarning muloqoti va uchinchidan, ta’lim jarayoni ishtirokchilarining o’zlari – talabalar va o’qituvchilar haqida alohida ahamiyatga ega.<\/p>\n\n\n\n

Antropologik psixologiya insonning juda yaxlit va shu bilan birga batafsil tasvirini chizadi, bu orqali insonning uch komponentli mohiyatini – jismoniy, aqliy, ma’naviy o’rganadigan “insonning psixologik ta’limoti” tushuniladi. \u201cShu bilan birga, insonning jismoniy mavjudligi uning shaxs sifatidagi o’ziga xos xususiyatidir. Aqliy yoki aslida psixologik voqelik shaxsning sub’ekt sifatida tavsifi bilan bog’liq. Shaxsning ma\u2019naviy mohiyati inson mavjudligining shaxsiy, individual va umuminsoniy shakllari orqali namoyon bo\u2018ladi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

So\u2018nggi paytlarda pedagogik antropologiya \u201cbola haqidagi bilimlarni integral mavjudot, homo sapiens turining to\u2018laqonli vakili, ta\u2019lim jarayonining to\u2018laqonli ishtirokchisi\u201d sifatida mujassamlashtirgan ilmiy fan sifatida qayta vujudga keldi.<\/p>\n\n\n\n

Ma’lumki, pedagogika fani ta’limni jamiyat hayotiga joriy etish jarayoni sifatida, “inson, jamiyat va davlat manfaatlari yo’lida maqsadli ta’lim va tarbiya jarayoni” sifatida o’rganadi, ma’naviy komponent tobora ko’proq talab qilinadigan jarayon sifatida. Insonning ma\u2019naviy salohiyatini jalb qilishning u yoki bu usuli turli davrlarda va turli mamlakatlarda rivojlangan ta\u2019lim tizimlarini farqlash mezoni bo\u2018lib xizmat qiladi.<\/p>\n\n\n\n

Chet tillarini o’rganish jarayoni strukturasining maqsadli tarkibiy qismi zamonaviy jamiyat ehtiyojlari bilan belgilanadi va turli xil davlat hujjatlarida, masalan, Chet tillari uchun vaqtinchalik davlat ta’lim standarti loyihasida qayd etilgan jamiyatning pedagogik jihatdan shakllantirilgan ijtimoiy tartibini ifodalaydi.<\/p>\n\n\n\n

Chet tilini o’qitish maqsadi ob’ektiv va sub’ektiv nuqtai nazardan murakkab, ko’p qirrali, integrativdir, shuning uchun chet tilini o’qitish metodologiyasida ko’pincha maqsad haqida emas, balki maqsadlar, masalan, amaliy. (pragmatik, kommunikativ), bu chet tilida muloqot vositasi, chet tilidagi muloqot vositasi, shuningdek, rivojlantiruvchi, tarbiyaviy, umumiy ta’lim sifatida amaliy o’zlashtirish va o’zlashtirishni ta’minlaydi.<\/p>\n\n\n\n

O\u2018qitilishi odatda 5-sinfdan boshlanadigan umumta\u2019lim maktablarida chet tilini o\u2018qitishga nisbatan so\u2018nggi ellik yillik metodik adabiyotlarda \u201co\u2018qitishning amaliy vazifasi asosiy va hal qiluvchi vazifa\u201d, \u201co\u2018qitishning amaliy vazifasi\u201d, \u201co\u2018qitishning asosiy va hal qiluvchi vazifasi ekanligi\u201d doimo ta\u2019kidlangan. yetakchi maqsad \u2013 amaliy maqsad\u201d, \u201cchet tilini o\u2018rgatishning asosiy maqsadlari amaliy tildir\u201d. \u201cBoshqacha aytganda, chet tillarini o\u02bbqitishning yetakchi maqsadi kommunikativ maqsad \u2013 chet tilini og\u02bbzaki va yozma muloqot vositasi sifatida amaliy o\u02bbzlashtirishdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Shu bilan birga, boshlang’ich maktabda chet tilini o’qitish maqsadlarini biroz boshqacha tarzda qayta qurish mumkin, bu chet tili yoki chet tili grammatikasida o’qish texnikasini o’zlashtirish jarayoni odatda o’zlashtirishga asoslanishi hammaga ma’lum. tabiatan mavhum bo’lgan va ishlashi uchun etarlicha yuqori darajadagi rivojlanish kontseptual, og’zaki va mantiqiy fikrlashni talab qiladigan qoidalar bo’yicha. Va odatda 10-11 yil ichida erishiladi.<\/p>\n\n\n\n

1-2-sinfdan boshlab boshlang’ich maktabda chet tilini o’qitishni hali ham ta’minlash uchun boshlang’ich maktab o’quvchilari orasida ustun bo’lgan vizual-samarali va vizual-majoziy tafakkurga, shuningdek, boshqa aqliy funktsiyalarga tayangan holda, zarur edi. ularda og’zaki-mantiqiy tafakkurni hech bo’lmaganda chet tilida o’qish texnikasini ham, chet tili grammatikasini ham o’zlashtirish uchun etarli darajada maqsadli shakllantirish va rivojlantirish. Kichik maktab o’quvchilarida og’zaki-mantiqiy fikrlashni shakllantirish va rivojlantirish muayyan til va nutq materialining amaliy faoliyati jarayonida amalga oshirilganligi sababli, ularning intellektual rivojlanishi va chet tilini o’rgatishning amaliy maqsadini amalga oshirish jarayoni. ajralmas bo’lib chiqdi, bu ularning diagrammaning bir (birinchi) ustunida birlashishiga olib keldi (1-rasm). Ikkinchi ustun ta’lim maqsadlarini, uchinchisi esa umumiy ta’lim maqsadlarini birlashtiradi.<\/p>\n\n\n\n

Umuman olganda, boshlang\u2018ich sinflarda chet tilini o\u2018qitishning rivojlantiruvchi-amaliy, o\u2018quv-tarbiyaviy va umumta\u2019lim maqsadlari o\u2018quv yili bo\u2018yicha ochiladi va pedagogik kollej o\u2018quvchilari uchun ingliz va nemis tillarini o\u2018qitish metodikasi bo\u2018yicha o\u2018tkaziladigan amaliy mashg\u2018ulotlarda taqdim etiladi. Seminar mashg\u2018ulotlari seminar va amaliy mashg\u2018ulotlarda chet tilini o\u2018qitish metodikasi bo\u2018yicha o\u2018quv materialini o\u2018zlashtirish uchun mo\u2018ljallangan. Chet tilida og’zaki muloqotni o’rgatish texnologiyalari, chet tilidagi nutq faoliyatining turlari va jihatlarini ko’rib chiqishda amaliy mashg’ulotlarda rivojlantiruvchi-amaliy, o’quv-ta’lim va umumiy ta’lim ko’nikmalarini shakllantirishning namunalari ham keltirilgan. Chet tilini o’qitish mazmunini tanlash va uslubiy tashkil etish ta’lim mazmunining tarkibi va tuzilishining umumiy didaktik g’oyasiga e’tibor qaratgan holda amalga oshirilishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n

Umumiy pedagogik tamoyillarga (tabiiy muvofiqlik, madaniy muvofiqlik va boshqalar), chet tilini o’qitishning kommunikativ yo’nalishining umumiy uslubiy tamoyiliga asoslanib, to’rtta tarkibiy komponentning har biri uchun aniq o’quv materialini tanlashni davom ettirish mumkin bo’ladi. til va gumanitar siklning o\u2018quv predmetlaridan biri sifatida chet tilini o\u2018qitish mazmunining zaruriy yaxlitligiga erishishga intilish bilan birga.<\/p>\n\n\n\n

Biroq, chet tilini o’qitish metodikasida bir xil o’quv materialining biroz boshqacha tuzilishi qo’llaniladi. Masalan, N.D.Galskova o\u2018rta maktabda chet tilini o\u2018qitish mazmunida \u201cquyidagi asosiy tarkibiy qismlarni belgilaydi:<\/p>\n\n\n\n

– kommunikativ faoliyat sohalari, mavzular, vaziyatlar va ularni joylashtirish dasturlari, kommunikativ va ijtimoiy rollar, nutq harakatlari va nutq materiali (testlar, nutq namunalari va boshqalar);<\/p>\n\n\n\n

– til materiali, undan foydalanish qoidalari va ulardan foydalanish malakasi;<\/p>\n\n\n\n

– chet tilini muloqot vositasi sifatida, shu jumladan madaniyatlararo vaziyatlarda amaliy o\u2018zlashtirish darajasini tavsiflovchi maxsus (nutq) malakalar majmui;<\/p>\n\n\n\n

– o\u2018rganilayotgan til mamlakatining milliy-madaniy xususiyatlari va voqeliklari haqidagi bilimlar tizimi, nutqning odob-odatiy shakllarining minimali va ulardan nutqiy muloqotning turli sohalarida qo\u2018llay bilish;<\/p>\n\n\n\n

– tarbiyaviy va kompensatsion (moslashuvchan) ko’nikmalar, aqliy mehnatning oqilona usullari, ta’lim muassasalarida tilni o’zlashtirish madaniyatini va o’z ona tilida so’zlashuvchilar bilan muloqot qilish madaniyatini ta’minlash.<\/p>\n\n\n\n

G.V.Rogova va I.N.Vereshchagina ingliz tilini chuqur o\u2018rganadigan maktablarda 2-3-sinflarda ingliz tilini o\u2018qitish mazmuniga ko\u2019ra quyidagi \u201cuch komponent\u201d kiradi deb fikr bildirishgan:<\/p>\n\n\n\n

1. Lingvistik va nutqiy materialni birlashtirgan lingvistik komponent.<\/p>\n\n\n\n

2. Psixologik komponent, jumladan, o’quvchilarning maqsadli tildan kommunikativ maqsadlarda foydalanishini ta’minlaydigan shakllantirilayotgan ko’nikma va ko’nikmalar.<\/p>\n\n\n\n

3. O\u2018qitish texnikasini o\u2018zlashtirish bilan bog\u2018liq uslubiy komponent\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Boshlang\u2018ich maktabning 1-4-sinflari uchun xorijiy tillar o\u2018quv rejasiga muvofiq, o\u2018qitish mazmunini \u00abo\u2018z ichiga oladi:<\/p>\n\n\n\n

– til materiali (fonetik, leksik, grammatik), uni loyihalash qoidalari va ular bilan ishlash ko’nikmalari;<\/p>\n\n\n\n

– aloqa sohalari, mavzular va vaziyatlar;<\/p>\n\n\n\n

– muloqot vositasi sifatida chet tilini amaliy bilish darajasini tavsiflovchi nutqiy malakalar;<\/p>\n\n\n\n

– o’rganilayotgan til mamlakatining milliy-madaniy xususiyatlari va voqeligi haqidagi bilim va g’oyalar majmuasi, turli soha va vaziyatlarda muloqot qilish uchun minimal odob-axloq qoidalari va odatiy nutq shakllari;<\/p>\n\n\n\n

– umumiy ta’lim malakalari, aqliy mehnatning oqilona usullari, nutq qobiliyatlari va tilda o’z-o’zini takomillashtirish qobiliyatini shakllantirishni ta’minlaydi.\u00bb<\/p>\n\n\n\n

12 yillik maktabning boshlang\u2018ich bosqichida (2-4-sinflar) chet tili ta\u2019limi mazmuniga quyidagilar kiradi:<\/p>\n\n\n\n

– nutqning (mavzuning) taxminiy predmet mazmuni;<\/p>\n\n\n\n

– nutqiy kompetentsiya (gapirish, dialogik nutq, monolog nutq, tinglash, o’qish, yozish va yozish);<\/p>\n\n\n\n

– ijtimoiy-madaniy kompetentsiya;<\/p>\n\n\n\n

– lingvistik kompetentsiya (grafika va imlo, talaffuz, nutqning leksik va grammatik jihatlari).<\/p>\n\n\n\n

Chet tilidagi ta\u2019lim mazmunini tizimlashtirishga oid keltirilgan misollar didaktika va metodikada, shuningdek, turli metodistlar o\u2018rtasida chet tilidagi ta\u2019lim mazmunini strukturalash natijalarining yaqqol tafovutini ko\u2018rsatadi. Bundan tashqari, chet tilini o’qitish metodikasida ko’pincha chet tilini o’qitish mazmuni strukturasining u yoki bu tarkibiy qismlariga tobora ko’proq yangi mazmun kiritish yoki hatto ba’zi mustaqil komponentlarni ajratib ko’rsatish taklif etiladi. Masalan, chet tillarini o’qitishning madaniy yo’nalishini mustahkamlash uchun, birinchi navbatda, maxsus fon bilimlarini (dunyo haqidagi bilimlar), og’zaki bo’lmagan aloqa vositalari haqidagi bilimlarni, ushbu bilimlardan foydalanish qobiliyatini tanlash taklif etiladi, ikkinchidan, \u201cbu bilim va ko\u2018nikmalarni mazmunan o\u2018qitishning tarkibiy qismi sifatida e\u2019tirof etish\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Chet tilini o\u2018qitish mazmunini strukturalash bo\u2018yicha mavjud tajribani tahlil qilish asosida shunday xulosaga kelish mumkinki, chet tilini o\u2018qitish mazmunini strukturalashtirishga yagona yondashuvga erishish maqsadga muvofiq, bu nafaqat talabalar, balki o\u2019qituvchilar uchun ham ishonchli qo\u2018llanma bo\u2018lishi mumkin va bo\u2018lishi kerak, shuningdek maktab va oliy o\u2018quv yurtlarida chet tilini o\u2018qitish mazmunini yangilash bilan shug\u2018ullanuvchi chet tili o\u2018qituvchilari va olimlari uchun ham.<\/p>\n\n\n\n

Foyfalanilgan adabiyotlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Kobilova Muhabbat Suyundikovna. (2023). MODERN METHODS AND APPROACHES USED IN PROMOTING FOREIGN LANGUAGE LEARNING. “Conference on Universal Science Research 2023”, 1(11), 208\u2013210. Retrieved from https:\/\/universalpublishings.com\/index.php\/cusr\/article\/view\/2807<\/a>. https:\/\/doi.org\/10.5281\/zenodo.10205335<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    2. Agzamova D.B. English teaching methodology. (Ingliz tilinio’qitish metodikasi) Manual. (O\u2018quv qo\u2018llanma) <\/em>\u2014 T.: Barkamol fayz mediya, 2016, 160 bet.<\/p>\n\n\n\n

    3. Jalolov J.J., Makhkamova G.T., Ashurov Sh.S. English Language Teaching Methodology (theory and practice). – T.: Fan va texnologiya, 2015, 336 b.<\/p>\n\n\n\n

    4. Makhkamova G.T., Alimov Sh.S., Ziyayev A.I. Innovative pedagogical technologies in the English language teaching. -T.: Fan va texnologiya, 2017, 232 page.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Jizzax davlat pedagogika universiteti Ijtimoiy va gumanitar fanlarda masofaviy ta\u2019lim kafedrasi Kobilova Muhabbat Suyundikovna Annotatsiya. Ushbu maqolada Chet tillarini xususan ingliz tili o\u2019qitish metodikasining psixologik-pedagogik asoslari hamda o\u2019qitishning maqsad va … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[448],"tags":[],"class_list":["post-153078","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fan-talimga-oid-maqolalar","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=153078"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":153079,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153078\/revisions\/153079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=153078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=153078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=153078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}