{"id":2667,"date":"2021-09-30T21:59:36","date_gmt":"2021-09-30T18:59:36","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=2667"},"modified":"2024-11-12T18:33:11","modified_gmt":"2024-11-12T15:33:11","slug":"liboslar-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/liboslar-tarixi\/","title":{"rendered":"Liboslar tarixi"},"content":{"rendered":"\n

Mualliflar: D.Rahmatullayeva, U.Xodjayeva, F.Ataxanova<\/em><\/p>\n\n\n\n

Jamiyat hayotida libosning o\u2019rni. Kiyim va libos tushunchalari<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Xalq turmushining boshqa sohalari singari milliy liboslarni o\u2019rganish har bir xalqning etnik tarixi va madaniyatini, uning boshqa xalqlar bilan o\u2019zaro aloqalarini tatbiq etish bilan chambarchas bog\u2019liqdir. U moddiy va ma\u2019naviy yodgorliklar ichida xalqlarning milliy o\u2019ziga xosligini aks ettiruvchi va etnik belgilarini ko\u2019rsatuvchi mezon ham hisoblanadi. Shu ma\u2019noda libos tarixini o\u2019rganish yer kurrasida mana necha ming yillardan beri yashab kelayotgan xalqalr boy madaniy merosi, shu bilan birga ularning an\u2019analari, yashash tarzi haqida kattagina ma\u2019lumot ham beradi. Liboslar nafaqat insonlarning tabiiy va estetik ehtiyojlarini qondiradi, shu bilan birga ularda har bir millatning urf-odatlari, ijtimoiy munosabatlar, mafkuraning ba\u2019zi bir elementlari, diniy e\u2019tiqod, nafosat va estetik normalar o\u2019z aksini topgan. Bundan tashqari, kiyimlarda inson yashagan joy va zamon, uning hayotiyigi, quvonchli yoxud qayg\u2019uli voqealar namoyon bo\u2019ladi.<\/p>\n\n\n\n

Kiyim jamiyat moddiy va ma\u2019naviy madaniyatining tarkibiy qismidir. Bir tomondan, u inson mehnati mahsuli sifatida ma\u2019lum bir moddiy qiymatga ega bo\u2019lib, ma\u2019lum bir ehtiyojlarni qondirsa, ikkinchi tomondan u amaliy-bezak san\u2019ati namunasi hamdir. Me\u2019moriy inshootlar, mehnat va turmush qurollari singari kiyim ham ma\u2019lum bir tarixiy davr, mamlakatning tabiiy iqlim sharoiti, xalqning milliy o\u2019ziga xosliklari va uning go\u2019zallik haqidagi tasavvuri haqida ma\u2019lumot beradi.<\/p>\n\n\n\n

Kiyim va libos tushunchalari mazmun-mohiyati jihatdan bir-biri bilan mushtarak ko\u2019rinsa-da, ushbu tushunchalar o\u2019rtasida birmuncha farqlar ham mavjud.<\/p>\n\n\n\n

Kiyim deganda, avvalo, inson tanasining turli qismlarini berkitish uchun zarur bo\u2019lgan, uni tashqi muhitning turli ta\u2019sirlaidan himoyalaydigan buyumlar tushuniladi. Kiyimning qator turlari mavjud. Bular: ichki kiyim, ustki kiyim, turli uzunlikdagi paypoqlar, poyabzal, bosh kiyimlari.<\/p>\n\n\n\n

Mana shu predmetlar turli vazifalarni bajaruvchi aksessurarlar, bezaklar, soch turmagi, pardoz bilan birga libosni tashkil etadi. Aynan libos insonning ijtimoiy kelib chiqishi, uning o\u2019ziga xos xususiyatlari, yoshi, jinsi, xarakteri va estetik didini namoyon etadi.<\/p>\n\n\n\n

Liboslarning asosiy turlari va shakli.<\/strong> Ba\u2019zi bir tadqiqotchilar kiyim uyalish hissiyoti sabab paydo bo\u2019lgan desa, boshqasi o\u2019z tanasi bezash niyati sabab deydi, uchinchi birlari esa inson sovuqdan himoyalanish uchun kiyimga ehtiyoj sezgan deb javob beradi. Darhaqiqat, kiyim qachon paydo bo\u2019lgan degan savol ko\u2019pchilikni qiziqtirsa kerak. Insoniyat unga nima sabab ehtiyoj sezgan? Bu va bu kabi savollarga javob berish uchun qadimshunoslik fani yordamga keladi. Qadimshunoslik (arxeologik) qazilmalar kiyim insoniyat taraqqiyotining eng qadim davlarida (40-25 ming yil ilgari) paydo bo\u2019lganini ko\u2019rsatadi. Poyabzal birmuncha keyingi davlarda paydo bo\u2019lgan bo\u2019lib, libosning boshqa elementlaridan ko\u2019ra birmuncha kam tarqalgan.<\/p>\n\n\n\n

Kiyim nafaqat tabiiy ehtiyojni ta\u2019minlovchi bir vosita, shu bilan birga u amaliy san\u2019at namunasi hamdir. U amaliy san\u2019atning barcha namunalari singari go\u2019zallik hamda ma\u2019lum bir maqsadga yo\u2019naltirganlik bilan ajralib turadi. Tanani turli tashqi ta\u2019sirlardan, xususan, issiq va sovuqdan saqlashdek amaliy vazifani bajarish bilan birga, u bezak, chiroy singari estetik funksiyalarga ham ega. Shu sababli ham jamiyat taraqqiy etib borgan sari, insonlar estetik didi oshib borgan sari kiyimlarning bezagiga, asosiysi takronlanmasligiga e\u2019tibor ortib boraveradi.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u2019lumki, dastlabki davrlarda inson tabiatning turli ta\u2019sirlari, shuningdek, hayvon va hasharotlarning chaqishidan o\u2019zini himoyalash maqsadida tanasiga tuproq, loy, moy surtib yurgan. Keyinchalik bu surtmalarga o\u2019simlik bo\u2019yoqlari qo\u2019shilib, inson tanasini turli shakl va ranglar bilan bo\u2019yoqlari qo\u2019shilib, inson tanasini turli shakl va ranglar bilan bezash urf bo\u2019lgan. Galda tanaga tatuirovkalar (teri ostiga turli bo\u2019yoqlarni kiritish) chizish orqali himoya qobig\u2019ining vaqtini uzaytirish odat tusiga kirgan. Har xil qushlar patlari, o\u2019ldirilgan hayvonlar tishlari, suyaklar, sochlar turli ramziy vazifalarni bajarish bilan birga tanani himoyalagan ham. Vaqt o\u2019tgan sari tanasining qanchalik katta qismi ma\u2019lum bir mavhumlash maqsadida quloq, burun, lab, dahanda sun\u2019iy mahkamlovchi usullar o\u2019ylab topgan va ulardan bezak sifatida foydalana boshlagan.<\/p>\n\n\n\n

Aynan mana shu hozir biz tilga olgan tanani bo\u2019yash, tatuirovkalar kiyimning dastlabki shakllari bo\u2019lib, matodan qilingan kiyimlar paydo bo\u2019lgach ham, ular e\u2019tibordan qolmadi. Endi ular libosning ma\u2019lum bir elementi sifatida namoyon bo\u2019lib, unga ko\u2019rk va estetik qiymat berish vazifasini bajargan.<\/p>\n\n\n\n

Oradan vaqt o\u2019tib, insoniyat ip yigirish va undan mato to\u2019qishni o\u2019ylab topgan, tanaga tushirilgan tatuirovkalar matolarga ko\u2019chib, undagi bezak vazifasini o\u2019tay boshlagan.<\/p>\n\n\n\n

Tarixiy liboslarda bezak nafaqat o\u2019z egasining ijtimoiy kelib chiqishi, ya\u2019ni tabaqasini anglatgan, shuningdek, majoziy ma\u2019no kasb etish bilan birga, kishilarning estetik didini ham ifodalagan. U vaqt o\u2018tgan sari takomillashib, ularning turlari ko\u2018payib, shakllari murakkablashib bordi. Xususan, ularning yechib kiyiladigan, tanaga mahkamlanadigan (bilakuzuklar, uzuklar, ziraklar, matoga mahkamlangan yoxud tushurilgan (kashtalar, bosma rasmlar, bo’rtma bezakli) turlari paydo bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n

Ibtidoiy jamoa tuzumi davrida kiyimlarning asosiy turlari<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qadimgi Misr libosi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qadimgi Yunon libosi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qadimiy Rim libosi<\/p>\n\n\n\n

Qadimiy Rus libosi<\/p>\n\n\n\n

Vizantiya libosi<\/p>\n\n\n\n

O\u2019rta asrlarda g\u2019arbiy Yevropa libosi<\/p>\n\n\n\n

Uyg\u2019onish \u2013 renessans davri libosi<\/p>\n\n\n\n

Italiya libosi<\/p>\n\n\n\n

Ispan libosi<\/p>\n\n\n\n

G\u2019arbiy Yevropa libosi. XV-XVI asrlar<\/p>\n\n\n\n

XVII asr libosi<\/p>\n\n\n\n

Fransiya libosi<\/p>\n\n\n\n

XVIII asr Yevropa libosi<\/p>\n\n\n\n

XIX asr libosi<\/p>\n\n\n\n

1800-1825-yillar libosi. Ampir uslubi<\/p>\n\n\n\n

1830-1860-yillar libosi. Modaning keskin o\u2019zgarishi<\/p>\n\n\n\n

1870-1890-yillar libosi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 10-20-yillarda modaning rivojlanishi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 20-30-yillarda jahon modasining rivojlanishi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 30-40-yillarida moda<\/p>\n\n\n\n

XX asr 50-60-yillaridagi jahon modasi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 70-yillari modasi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 80-yillari modasi<\/p>\n\n\n\n

XX asr 90-yillari modasi va XXI asr boshida jahon modasining konseptual yo\u2019nalishlari<\/p>\n\n\n\n

Fors libosi<\/p>\n\n\n\n

Arab libosi<\/p>\n\n\n\n

Hind libosi<\/p>\n\n\n\n

Xitoy libosi<\/p>\n\n\n\n

Yapon libosi<\/p>\n\n\n\n

Qozoq libosi<\/p>\n\n\n\n

Qirg\u2019iz libosi<\/p>\n\n\n\n

Tojik libosi<\/p>\n\n\n\n

Turkman libosi<\/p>\n\n\n\n

Toshkent-Farg\u2019ona libosi<\/p>\n\n\n\n

Buxoro-Samarqand libosi<\/p>\n\n\n\n

Qashqadaryo-Surxondaryo libosi<\/p>\n\n\n\n

Xorazm libosi Marosim kiyimlari<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mualliflar: D.Rahmatullayeva, U.Xodjayeva, F.Ataxanova Jamiyat hayotida libosning o\u2019rni. Kiyim va libos tushunchalari Xalq turmushining boshqa sohalari singari milliy liboslarni o\u2019rganish har bir xalqning etnik tarixi va madaniyatini, uning boshqa xalqlar … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2668,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-2667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2667"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2682,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2667\/revisions\/2682"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2668"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}