(miloddan avvalgi 384 – 322-yillar) Miloddan avval 4-asr boshlarida yunon faylasufi Platon o’zi tashkil qilgan maktabda shogirdlari bilan suhbatni soya-salqin bog’da, afsonaviy qahramon Akadem haykali oldida o’tkazar edi. Shunga ko’ra, u tashkil etgan maktabni Akademiya deb atay boshlashgan. Platonning shogirdlaridan biri Stagira shahridan edi. U hamma narsani ham to’g’ri deb qabul qilavermas, ust\u043ezidan o’rganganlarini tekshirib k\u043e\u2018rishga harakat qilardi. \u201cPlaton menga do’st, ammo haqiqat qadriiroq\u201d, der edi u. Bu Aristotel edi. O\u2018rta asr Sharqida Aristotel \u2014 Arastu, Platon esa Aflotun deb atalgan. U vaqtlarda kishilar o’zlarini o’rab turgan olam haqida juda oz narsa bilardilar. Aristotel esa imkoni boricha ko’proq narsa bilishni istardi, o’sha vaqtda olimlarga ma\u2019lum bo’lgan bilimlarning hammasini – tabiat va olam haqidagi bilimlarni yagona fanga jamlashni xohlardi. Shuning uchun u o’sha davrdagi fanning deyarli barcha sohalari bilan shug’ullandi. Ko’p kashfiyotlar qildi, yangi fanlarga asos soldi. Masalan, u yaratgan fanlarning biri meteorologiya – ob-havo haqidagi fandir. Aristotel birinchilar qatorida Yer va Oy sharga o’xshash dumaloq shaklga ega ekanligini kashf qildi. U shamol va dengiz oqimlarining kelib chiqishini tushuntirdi, kasalliklarni davolashda yangi vositalarni axtarib topdi, to’g’ri fikrlash haqidagi fan – mantiq asoslarini ishlab chiqdi. Davlat va inson hayoti maqsadlari haqida ham o’z ta\u2019limotini yaratdi. Lining fikricha, davlatning eng yaxshi shakli o’rta tabaqa hokimiyatidir. Albatta, Aristotel hamma narsada ham haq emasdi. Masalan, u Yer olamning markazida joylashgan, deb hisoblardi. Aristotel ilm taraqqiyotiga g’oyat ko’p hissa qo’shdi. Tabiatni o’rganishni istagan olim qanday mehnat qilishi kerakligini ko\u2019rsatib berdi. U birinchilardan bo’lib hayvonlar ustida tajriba o’tkaza boshladi, birinchi bo’lib tabiat hodisalarini muttasil ilmiy kuzatdi, birinchi bo’lib ilmiy ashyoviy dalillar yig’a boshladi. Aristotel qadimgi dunyoning buyuk mutafakkiridir. Uning asarlarini o’rganish, g’oyalarini targ’ib qilish va rivojlantirishda O’rta Osiyo mutafakkirlari juda katta rol o’ynadilar. Aristotel o’rta asr Sharqida \u201cBirinchi muallim\u201d, deb atalar edi. Forobiy uning asarlarini mukammal bilishi, u kabi qomusiy bilim sohibi ekanligi sababli \u201cIkkinchi muallim\u201d, \u201cSharq Arastusi\u201d degan buyuk unvonga sazovor bo’ldi. Abu Ali ibn Sino Aristotel va Forobiyning ilg’or g’oyalarini tabiatshunoslik ilmining yangi yutuqlari asosida yanada rivojlantirdi va \u201cUchinchi muallim\u201d degan buyuk unvonga ega bo’ldi. Aristotelning \u201cOsmon haqida\u201d va \u201cFizika\u201d asarlari yuzasidan Beruniy bilan Ibn Sino o’rtasida bo’lib o’tgan ilmiy munozaralar O’rta Osiyoda Aristotel merosiga qiziqish yuqori darajada bo’lganligini va tabiiy-ilmiy bilimlarni rivojlantirishga intilish kuchli ekanligini ko’rsatdi. Bu munozara ilm tarixida katta ahamiyatga egadir. Munozara birinchi marta O’zbekiston Fanlar akademiyasida tarjima qilinib, nashr etilgan. Aristotel o’rta asr Sharqida juda katta obro\u2019 qozondi va ilm-ma\u2019rifatning himoyachisi, bayroqdori bo’lib tanildi. Uning merosi ma\u2019naviy madaniyatning keyingi taraqqiyotida katta rol o’ynadi. Aristotel vafotidan so’ng u asos solgan maktab faoliyatini boshqa faylasuflar davom ettirib, tabiiy-ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirishdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
(miloddan avvalgi 384 – 322-yillar) Miloddan avval 4-asr boshlarida yunon faylasufi Platon o’zi tashkil qilgan maktabda shogirdlari bilan suhbatni soya-salqin bog’da, afsonaviy qahramon Akadem haykali oldida o’tkazar edi. Shunga ko’ra, … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4074,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[104],"tags":[],"class_list":["post-4206","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolalar-uchun","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"kr","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4206"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4206\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4207,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4206\/revisions\/4207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/kr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}