{"id":137678,"date":"2024-07-06T09:25:51","date_gmt":"2024-07-06T06:25:51","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?page_id=137678"},"modified":"2024-08-01T14:01:31","modified_gmt":"2024-08-01T11:01:31","slug":"tarixiy-sanalar-ii-qism","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/tarixiy-sanalar-ii-qism\/","title":{"rendered":"Tarixiy sanalar II qism"},"content":{"rendered":"\n

Mualliflar: Farhod Sultonov, Farruh Bozorboyev<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tarixiy sanalar (Yillar bo\u2019yicha)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1830-1916-yillar \u2013 Frans-Iosf hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1837-1901-yillar \u2013 Viktoriyaning Angliya qiroli sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1841-1929-yillar \u2013 Jorj Klemanso hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1845-1926-yillar \u2013 Nikolo Pashichning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1850-1937-yillar \u2013 Tomash Masarikning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1852-1928-yillar \u2013 Askvit hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1853-1926-yillar \u2013 A.A.Brusilov hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1856-1921-yillar \u2013 Betman-Golveyg hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1856-1924-yillar \u2013 Tomas Vudro Vilson hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1856-1950-yillar \u2013 Bernard Shouning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1857-1938-yillar \u2013 Qurbon-Mamed Sardor \u2013 Junaidxonning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1858-1923-yillar \u2013 Bonar Lou hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1858-1936-yillar \u2013 Obidjon Mahmudovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1858-1947-yillar \u2013 M.Plankning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1859-1943-yillar \u2013 Aleksandr Mileran hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1860-1934-yillar \u2013 Raymon Puankare hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1860-1952-yillar \u2013 Vittorio Emanuele Orlanda hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1860-1960-yillar \u2013 B.Pasternak hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1860-yil \u2013 Italiya armiyasi papaga qarashli yerlarni bosib oladi va shundan beri cherkov davlatga dushmanlik ko\u2019zi bilan qarar edi. Papalar amalda faqat Vatikan doirasida qolgan edilar.<\/p>\n\n\n\n

1861-1878-yillar \u2013 Viktor Emmanuil II ning Italiya qiroli sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1861-1936-yillar \u2013 Polvoniyoz Hoji Yusupovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1861-1948-yillar \u2013 Ferdinandning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1862-1932-yillar \u2013 Aristid Brian hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1863-1937-yillar \u2013 Gaston Dumerg hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1863-1945-yillar \u2013 David Lloyd Jorj hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-1920-yillar \u2013 Erix Lyudendorf hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-1923-yillar \u2013 Uorren Garding hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-1933-yillar \u2013 Jon Golsuorsining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-1936-yillar \u2013 Georg V hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-1939-yillar \u2013 Filipp Sheydeman hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1865-yil \u2013 Hindistonda inglizlar tomonidan joriy etilgan tuz solig\u2019i tuz savdosini Angliya hukumatining monopoliyasi deb e\u2019lon qildi. Tuz narxi yuz barobar oshib ketdi va natijada ko\u2019pchilik hindlar uchun tuz olish imkonsiz holga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1866-1925-yillar \u2013 Sun Yatsenning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1866-1937-yillar \u2013 Ramsey Makdonald hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1866-1944-yillar \u2013 V.V.Kandinskiy hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1866-1944-yillar \u2013 Romen Rollanning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1867-1935-yillar \u2013 Yuzef Pilsudskiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1867-1942-yillar \u2013 K.Balmonning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1867-1947-yillar \u2013 Stenli Bolduin hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1868-1919-yillar \u2013 Sherali Lapinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1868-1938-yillar \u2013 Ante Trumbichning hayot faoliyati. 1868-1957-yillar \u2013 Miklosh Xortining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1868-1940-yillar \u2013 N.Chemberlinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1868-1948-yillar \u2013 Mahatma Gandi Karamchandning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1870-1937-yillar \u2013 E.Rezerford hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1870-1953-yillar \u2013 I.Buninning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1871-1925-yillar \u2013 Fridrix Ebertning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1871-1945-yillar \u2013 Teodor Drayzerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1871-1950-yillar \u2013 Genrix Manning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1872-1933-yillar \u2013 Kalvin Kulijning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1872-1950-yillar \u2013 Leon Blyumning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1872-1957-yillar \u2013 Eduard Errioning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1873-1938-yillar \u2013 F.I.Shalyapinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1873-1945-yillar \u2013 V.Shishkovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1874-1929-yillar \u2013 Bobooxun Salimovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1874-1934-yillar \u2013 Paul Gindenburgning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1874-1964-yillar \u2013 Gubert Guverning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1874-1965-yillar \u2013 angliyalik yozuvchi Somerset Moemning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1874-1965-yillar \u2013 Chechill Uinston Leonard Spenserning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1875-1919-yillar \u2013 Mahmudxo\u2019ja Behbudiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1875-1943-yillar \u2013 Abdulqodir Shakuriyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1875-1955-yillar \u2013 Tomas Mannning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1875-1965-yillar \u2013 Li Sin Manning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1876-1931-yillar \u2013 G.Myulerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1876-1967-yillar \u2013 Konrad Adenauer hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1877-1950-yillar \u2013 Vasil Kolarovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1878-1900-yillar \u2013 Umberto I ning Italiya qiroli sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1878-1931-yillar \u2013 Munavvar Qori Abdurashidxon o\u2019g\u2019lining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1878-1934-yillar \u2013 Abdulla Avloniyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1878-1954-yillar \u2013 Sadriddin Ayniyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1878-1968-yillar \u2013 Usmon Xo\u2019ja (Usmonxo\u2019ja Po\u2019latxo\u2019jayev)ning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1939-yillar \u2013 Muhammadjon Tinisboyevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1940-yillar \u2013 Trotskiy hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1953-yillar \u2013 Iosif Vissarionovich Stalin (Jugashvili)ning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1955-yillar \u2013 Albert Eynshteynning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1959-yillar \u2013 Aleksandr Sankovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1879-1969-yillar \u2013 Frans fon Papenning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1880-1918-yillar \u2013 Giyom Apolinerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1880-1921-yillar \u2013 A.Blokning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1880-1953-yillar \u2013 Ibn Saudning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1880-1956-yillar \u2013 Suvays kanali ingliz-fransuz kompaniyalari orqali amalga oshiriladi.<\/p>\n\n\n\n

1880-1964-yillar \u2013 AQSh qo\u2019shini generali Makartur Diglas hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1922-yillar \u2013 Anvar Poshoning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1938-yillar \u2013 Mustafo Kamolning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1942-yillar \u2013 Stefan Sveygning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1944-yillar \u2013 Said Olimxonning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1954-yillar \u2013 Alchido de Gasperining yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1881-1954-yillar \u2013 Algido de Gasperining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1967-yillar \u2013 Muhammad Mossodiqning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1970-yillar \u2013 A.Kerenskiy hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1881-1973-yillar \u2013 ispan rassomi Pablo Pikasso hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1938-yillar \u2013 Po\u2019lat Soliyevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1938-yillar \u2013 Ubayduulla Xo\u2019jayevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1945-yillar \u2013 A.Tolstoyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1945-yillar \u2013 Franklin Delano Ruzveltning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1946-yillar \u2013 Ion Antoneskuning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1946-yillar \u2013 Keytelning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1949-yillar \u2013 Dimitrov Georgiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1961-yillar \u2013 germaniyalik yozuvchi Leongrad Frankning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1882-1975-yillar \u2013 Irlandiyaning birinchi prezidenti Edmon de Valeri hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1883-1944-yillar \u2013 D.Bedniyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1883-1945-yillar \u2013 Benito Mussolining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1883-1955-yillar \u2013 Aleksandr Papagosning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1924-yillar \u2013 Mulla Abdulqahhorning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1948-yillar \u2013 Edvard Beneshning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1957-yillar \u2013 A.Zapotoskiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

184-1958-yillar \u2013 Lion Fextvangerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1964-yillar \u2013 angliyalik yozuvchi Shon o\u2019Keysi hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1970-yillar \u2013 Eduard Dalade hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1884-1972-yillar \u2013 Garri Trumen yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1885-1943-yillar \u2013 Yo\u2019ldosh Oxunboboyevning hayot va faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1885-1962-yillar \u2013 Nils Borning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1885-1967-yillar \u2013 Andre Moruaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1885-1970-yillar \u2013 Genrix Byurning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1886-1921-yillar \u2013 N.Gumilevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1886-1938-yillar \u2013 Abdurauf Fitratning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1886-1941-yillar \u2013 Mustafo Cho\u2019qayning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1886-1944-yillar \u2013 Ernst Telmanning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1886-1963-yillar \u2013 Robert Shumanning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1887-1918-yillar \u2013 Ferdinand Bolgariyaning shohi bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1887-1937-yillar \u2013 Qayg\u2019usiz Otaboyev yashab o\u2019tgan.<\/p>\n\n\n\n

1887-1956-yillar \u2013 Xon Maxsum-Ubaydulla Bahautdinovning hayot va faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1887-1968-yillar \u2013 Arnold Sveygning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1887-1975-yillar \u2013 Chan Kayshining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1887-1976-yillar \u2013 B.Montgomerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1888-1937-yillar \u2013 N.I.Buxarinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1888-1967-yillar \u2013 Klement Ettlining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1868-1968-yillar \u2013 Georg Papandreuning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1889-1932-yillar \u2013 Buxoro qo\u2019rboshisi Ibrohimbekning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1889-1959-yillar \u2013 Ant Pavelichning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1889-1964-yillar \u2013 Javaharla\u2019l Neruning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1889-1966-yillar \u2013 A.Axmatovaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1889-1970-yillar \u2013 Antoniu Salazar yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1889-yil \u2013 Adolf Gitler Vena shahrida avstraliyalik kichik bojxona amaldori oilasida dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1890-1939-yillar \u2013 Ahmad ZakiValidiy To\u2019g\u2019oning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1890-1960-yillar \u2013 Xurshid (Shamsiddin Sharafiddinov)ning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1890-1969-yillar \u2013 general D.Eyzenxaer hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1890-1969-yillar \u2013 Xo Shi Minning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1890-yil 22-noyabr \u2013 Sharl de Goll Lill shahrida eski dvoryan oilasida tug\u2019ildi. Uni yuksak qobiliyati kishi sifatida katolik va\u2019zxoni yoki katta yozuvchi bo\u2019lish kelajagi kutardi. Biroq u butun umrini qo\u2019shin bilan bog\u2019ladi, bu esa uni keyinchalik siyosiy faoliyat maydoniga yetaklab keldi.<\/p>\n\n\n\n

1891-1929-yillar \u2013 Inomjon Xidiraliyevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1891-1938-yillar \u2013 O.Mandelshtamning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1891-1940-yillar \u2013 M.Bulgakovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1891-1944-yillar \u2013 Ervin Rommel hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1891-1958-yillar \u2013 germaniyalik yozuvchi Iogannes Bexer hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1891-1976-yillar \u2013 angliyalik detektiv yozuvchi Agata Kristi hayot faoliyati. U 85 roman muallifidir.<\/p>\n\n\n\n

1892-1920-yillar \u2013 Muhammad Aminbek Ahmadbek o\u2019g\u2019li \u2013 Madaminbekning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1934-yillar \u2013 Abduqodir Muhitdinovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1939-yillar \u2013 Nazir To\u2019raqulovning yashab o\u2019tgan davri.<\/p>\n\n\n\n

1892-1941-yillar \u2013 M.Svetayevaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1956-yillar \u2013 Boleslav Berutning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1962-yillar \u2013 Richard Oldingtonning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1971-yillar \u2013 Matyash Rakoshi yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1892-1975-yillar \u2013 Fransisko Frankoning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1892-1980-yillar \u2013 Iosif Broz Tito hayot faoliyati davri.<\/p>\n\n\n\n

1893-1946-yillar \u2013 Draje Mixaylovich hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1893-1964-yillar \u2013 Palmiro Tolyatti hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1893-1976-yillar \u2013 Mao Szedun hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1918-yillar \u2013 Turor Risqulovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1941-yillar \u2013 I.E.Babelning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1971-yillar \u2013 Nikita Sergeyevich Xrushevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1977-yillar \u2013 Antoni Idenning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1984-yillar \u2013 angliyalik detektiv yozuvchi Jon Pristlining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1894-1986-yillar \u2013 Garold Makmillanning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1925-yillar \u2013 S.Yeseninning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1934-yillar \u2013 E.Bagritskiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1952-yillar \u2013 K.Shumaxer hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1958-yillar \u2013 M.Zoshenkoning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1975-yillar \u2013 Nikolay Bulaninning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1895-1989-yillar \u2013 Dolores Ibarrurinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1938-yillar \u2013 Abdulla Rahimboyevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1938-yillar \u2013 Fayzulla Xo\u2019jayevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1938-yillar \u2013 Mannon Ramziy (Abdullayev)ning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1968-yillar \u2013 sovet marshali K.Rokossovskiyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1970-yillar \u2013 fransuz yozuvchisi Elza Triole hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1896-1981-yillar \u2013 xitoylik yozuvchi Mao Dun hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1937-yillar \u2013 I. Ilfning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1938-yillar \u2013 Qalandar Odinayevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1955-yillar \u2013 Mannon Uyg\u2019urning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1962-yillar \u2013 Uilyam Folknerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1977-yillar \u2013 Kurt Shushning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1897-1986-yillar \u2013 V.Katayevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1936-yillar \u2013 Federiko Garsia Lorkaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1937-yillar \u2013 Jorj Gershvin hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1938-yillar \u2013 Akmal Ikromovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1945-yillar \u2013 Konrad Genleyn hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1956-yillar \u2013 Bertold Brextning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1964-yillar \u2013 Pibunsongramning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1970-yillar \u2013 Erix Remarkning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1971-yillar \u2013 L.Sobolyeva hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1898-1989-yillar \u2013 Humayniy Ruhollo Musaviyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1899-1953-yillar \u2013 Lavrentiy Beriyaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1899-1961-yillar \u2013 Ernest Xemingueyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1899-1972-yillar \u2013 Belgiya bosh vaziri Pol Anri Spaak hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1899-1977-yillar \u2013 V.Nabokovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1899-1985-yillar \u2013 Mark Shagalning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1900-1931-yillar \u2013 Ramsey Makdonald leyboristlar partiyasining faxriy kotibi lavozimiga saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1900-1945-yillar \u2013 Genrix Gimmlerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1900-1946-yillar \u2013 Umberto II ning Italiya qiroli sifatida faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1900-1977-yillar \u2013 fransuz shoiri Jak Preverning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1900-1983-yillar \u2013 Anna Zegersning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1900-yil \u2013 Teodor Drayzer \u201cBaxtiqaro Kerri romanini yozdi.<\/p>\n\n\n\n

1901-1909-yillar \u2013 T.Ruzveltning AQSh prezidentligi davri.<\/p>\n\n\n\n

1901-1910-yillar \u2013 Eduard VII ning Angliya qiroli sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1954-yillar \u2013 E.Fernining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1956-yillar \u2013 A.Fadeevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1963-yillar \u2013 Ngo Din Demning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1964-yillar \u2013 Billi Bredelning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1964-yillar \u2013 Gretsiya qiroli Pavelning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1965-yillar \u2013 George Georgiu-Dejning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1966-yillar \u2013 S.Mikolaychikning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1901-1970-yillar \u2013 Sukarnoning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1902-1905-yillar \u2013 A.J.Balfurning Angliyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1902-1938-yillar \u2013 Rahim Oxunjonovich Inog\u2019omovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1902-1988-yillar \u2013 Georgiy Malenkovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1902-1989-yillar \u2013 kubalik shoir Nikolas Gilenning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1903-1918-yillar \u2013 Filipp Sheydeman rexstag deputati bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1903-1942-yillar \u2013 Ye.Petrovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1903-1966-yillar \u2013 G\u2019afur G\u2019ulomning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1903-1976-yillar \u2013 hind yozuvchisi Yashpalning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1903-1976-yillar \u2013 Oltoy Boys Qoriening hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1903-1995-yillar \u2013 Burg\u2019ib Xabib ibn Alining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1938-yillar \u2013 Botu Mahmud Hodievning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1968-yillar \u2013 Oybekning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1973-yillar \u2013 chililik shoir Pablo Nerudaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1975-yillar \u2013 Antonin Novotniyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1989-yillar \u2013 syurrealizmning taniqli namoyandasi ispan rassomi Salvador Dali hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1904-1991-yillar \u2013 angliyalik yozuvchisi Grem Grinning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-1908-yillar \u2013 G.Kempbel-Bannermanning Angliyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-1980-yillar \u2013 Jan Pol Sartrning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-1982-yillar \u2013 Vladislav Gomulkaning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-1984-yillar \u2013 M.Sholoxovning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-1997-yillar \u2013 Mulk Raj Anandning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1905-yil \u2013 ingliz-yapon ittifoqi yordamida Tinch okeanidan Rossiya siqib chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1906-1982-yillar \u2013 Leonid Ilich Brejnevning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1907-yil \u2013 Karamanlis Konstantinos dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1907-1968-yillar \u2013 Abdulla Qahhorning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1907-1982-yillar \u2013 P.Mendes Fransning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1908-yil \u2013 E.Rezerfordga Nobel mukofoti berildi.<\/p>\n\n\n\n

1908-yillar \u2013 Uinston Cherchil Buyuk Britaniyada turli vazirlik lavozimlarida ishlagan (Ichki ishlar vaziri, aviatsiya vaziri, harbiy vazir, moliya vaziri).<\/p>\n\n\n\n

1908-1916-yillar \u2013 G.Askvitning Angliyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1908-1957-yillar \u2013 Jozef Makkartining yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1908-1958-yillar \u2013 yarim asr davomida Kongo aholisi 30 million kishidan 15 milliongacha qisqarib ketdi. Uning xalqi bir necha bor mustamlakachilarga qarshi chiqdi, biroq ular bari uyushmagan, tarqoq holda edi. Mamlakat aholisi ko\u2019p sonli qabila va etnik guruhlardan iborat bo\u2019lib, turli tillarda so\u2019zlashar, bir-biridan alohida yashab, ba\u2019zan o\u2019zaro urusib ham qolar edi.<\/p>\n\n\n\n

1908-1973-yillar \u2013 Jonson Lindonning yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1908-1973-yillar \u2013 Salvador Alyendening hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1908-1974-yillar \u2013 Ibrohim Mo\u2019minov yashab ijod qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1908-1977-yillar \u2013 Yahyo G\u2019ulomov yashab ijod qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1908-1978-yillar \u2013 Doud Muhammadning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1910-yil \u2013 fransuz yozuvchisi Jan Laffit dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1911-yil \u2013 angliyalik yozuvchi U.Golding dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1911-yil \u2013 Ronald Reygan dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1911-yil \u2013 Todor Jivkov dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1912-yil \u2013 braziliyalik shoir Jorji Amadu dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1912-yil \u2013 Fridrix Ebert reyxstag deputati bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1912-1921-yillar \u2013 Tomas Vudro Vilson demokratik partiyadan AQSh prezidenti lavozimida.<\/p>\n\n\n\n

1912-1927-yillar \u2013 Sun Yatsen Xitoyda ilg\u2019or rol o\u2019ynagan Gomindan (milliy partiya) partiyasiga asos soldi.<\/p>\n\n\n\n

1912-1956-yillar \u2013 abstract ekspressionizm taniqli namoyandasi Jekson Pollok hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1912-1994-yillar \u2013 Kim Ir Senning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1912-1995-yillar \u2013 Erix Xonnekkerning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1913-yil \u2013 Brandt Villi dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1913-yil \u2013 Farg\u2019ona va Sirdaryo mahalliy to\u2019qimachilik do\u2019konlarida 1100 kosib ishlagan.<\/p>\n\n\n\n

1913-yil \u2013 Jerald Ford dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1913-1920-yillar \u2013 Raymon Puankare Fransiya prezidenti bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1913-1921-yillar \u2013 V.Vilsonning AQSh prezidentligi davri.<\/p>\n\n\n\n

1913-1962-yillar \u2013 Em.Kazakyevich hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1913-1994-yillar \u2013 AQSh prezidenti R.Nikson yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1914-1916-yillar \u2013 A.Salandraning Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1914-1916-yillar \u2013 jahon urushi boshlangach, Ruminiya Germaniya va Avstro-Vengriya bilan eski ittifoqchilik shartnomasi bo\u2019lishiga qaramay, betaraflik mavqeida turdi. So\u2019ngra o\u2019zining urushdagi ishtiroki uchun hududiy kompensatsiyalar, kafolatlar, qurolli kuchlar bilan madad qilgan holda bir vaqtning o\u2019zida har ikki tomon bilan savdo olib bordi. Boshqa tomondan, har ikki tomon ham Rumiyaning urushdagi ishtirokiga katta ahamiyat berib, unga va\u2019dalar berishda xasislik qilishmadi. Urushning ilk boshlanish paytida qirol Karl vafot etdi. Taxtga uning ingliz malikasiga uylangan o\u2019g\u2019li Ferdinand o\u2019tirdi. Bu ingliz partiyasining Buxarestdagi ta\u2019sirini kuchaytirdi, biroq rumin hukmron doiralariga qat\u2019iyat baxsh etmadi. Zero, mamlakatda urushish uchun hech narsa yo\u2019q, armiya esa g\u2019oyatda kuchsiz edi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 AQSh I jahon urushi mobaynida qudratli okean harbiy-dengiz floti qurdi. Flotning katta qismi Tinch okeanida to\u2019plangan edi. Amerika ana shu flot yordamida bu mintaqada yetakchi davlat bo\u2019lishiga qaror qildi. Rejaning bosh vazifasi ingliz-yapon ittifoqini yo\u2019qqa chiqarish edi. AQSh Versal shartnomasini tasdiqlash va Millatlar Ligasiga kirishdan bosh tortdi. Amerika senati shartnomalarda Amerika manfaatlari hisobga olinmagan, deb hisobladi va buning qasdiga Tinch okeanida yangi tartiblar o\u2019rnatishga qaror qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 jahon urushida Angliya 750 ming, Fransiya 1,3 mln., Gennaniya 2 mln., Rossiya 16 million kishi yo\u2019qotdi. 20 milliondan ortiq kishi yaralandi. Ko\u2019pgina sanoat korxonalari vayron bo\u2019ldi, transport tarmoqlari, konlar yo\u2019q qilindi, ko\u2019plab kemalar cho\u2019ktirildi. Ularni tiklash ko\u2019p mablag\u2019 va vaqt talab etar edi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 birinchi jahon urushi avvalida Albaniya betaraflik e\u2019lon qildi. Lekin qo\u2019shni mamlakatlar uni buzib, mamlakatga hujumlar uyushtirdi. Albaniyaning shimoliy, janubiy va markaziy qismiga Italiya, Cherniy Drin rayoniga Serbiya, mamlakat janubiga Gretsiya qo\u2019shinlari bostirib kirdi. Mamlakat bosqinchilar hokimiyati ixtiyorida qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 jahon urushi Buyuk Britaniyaning dunyodagi mavqeini tubdan o\u2019zgartirib yubordi. Bir paytlar jahon sanoat bozorida hukmronlik qilgan Angliya dunyo \u201csanoat ustaxonasi\u201d rolini to\u2019liq qo\u2019ldan boy berdi. Ingliz mahsulotlarining ekporti kamayib, import ko\u2019paydi. Angliya harbiy xarajatlarni to\u2019lashga majbu edi, shu sababli chet el zayom va kreditlaridan foydalanardi. Natijada Angliya AQShning asosiy qarzdoriga aylandi (urushgacha AQSh uning asosiy qarzdori edi). Buyuk Britaniya qarzdan qutulish uchun o\u2019ziing chet ellardagi mulklaridan chorak qismini sotib yuborishga majbur bo\u2019ldi. Davlat subsidiyalari hiboiga eskirgan korxonalarning qo\u2019llab-quvvatlanishi urushdan so\u2019ng ingliz sanoatini texnologik qoloqlikka olib keldi. Ko\u2019mir qazib olish, cho\u2019yan ishlab chiqarishning kamayishi, kemasozlikning qisqarishi bu sohalarni ham turg\u2019unlikka olib keldi. Ammo bir paytrning o\u2019zida sanoatning yangi sohalari bo\u2019lgan avtomobilsozlik, kimyo, aviatsiya, qurolsozlik va harbiy zavodlarni ta\u2019minlovchi po\u2019lat quyish sohalarida o\u2019sish ro\u2019y berdi. Urush ingliz monopoliyalari uchun ulkan foyda manbaiga aylandi. Kichik va o\u2019rta korxonalarning majburiy kooperativlashtirilishi hamda banklarning birlashuvi ro\u2019y berdi. Ayni shu jarayonda yirik London banklari \u2013 \u201cLloyd\u201d, \u201cBarklay\u201d, \u201cMidlend\u201d, \u201cVestminster\u201d va ingliz bankidan iborat \u201ckatta beshlik\u201d vujudga keldi. Ularning tasarrufida Angliya pul resurslarining 85 foizi jamlangan edi. Sanoatda oltita yirik monopolita paydo bo\u2019ldi. Bular \u201cRoyyal Datch shell\u201d (neft), \u201cIngliz-Eron neft kompaniyasi\u201d (neft), \u201cYunilever\u201d (keng iste\u2019mol mahsulotlari), \u201cImperial kemikl indastriz\u201d (kimyo sanoati), \u201cDanlop rabbers\u201d (kauchuk rezina) va \u201cVikkers\u201d (qurol-yarog\u2019) edi. Mazkur olti yirik monopoliya amalda ishlab chiqarishning barcha sohalarida hukmron edi. Beshta eng yirik bank bilan birgalikda ular Angliya ichki va tashqi siyosatning yo\u2019nalishlarini ham belgilardilar.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 jahon urushi Lotin Amerikasida iqtisodiyotning o\u2019sishiga imkon yaratdi. Yevropa tayyor mahsulotlari importining qisqarishi bu yerda qayta ishlash sanoatining rivojlanishi turtki berdi. Peru, Kolumbiya, Venesuela, Kuba va boshqa mamlakatlarda olinayotgan foydali qazilmalar hajmi ko\u2019paydi, qishloq xo\u2019jalik ashyosini ishlab chiqarish va tashqi savdo hajmlari ham oshdi. Shu bilan birga milliy burjuaziya va milliy ishchilar sinfi, o\u2019rta va mayda savdogarlar tabaqasi ham o\u2019sdi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 jahon urushi natijasida AQSh dunyodagi yetakchi davlatga aylandi. Amerika kompaniyalari Yevropa mamlakatlariga ulkan miqdorda va yuqori narxlarda harbiy jihozlar, qurol-yarog\u2019 va oziq-ovqat yetkazib berdi. Ko\u2019plab Yevropa mamlakatlari AQShdan urush olib borish uchun kredit oldilar va urushdan so\u2019ng AQSh oldida qrzdor bo\u2019lib qoldilar. Amerika kompaniyalari urush davrida jami 25 milliard dollardan ortiq sof daromad oldilar. Bundan tashqari, Yevropadagi 20 mamlakat AQShdan 10 milliard dollar qarzdor bo\u2019lib qoldi. Ular har yili AQShga kamida 1 milliard dollardan to\u2019lab turishlari lozim edi. Mamlakatda ishlab chiqarish hajmi o\u2019sdi. Ayrim sohalar \u2013 avtomobilsozlik, rezina, kimyo, po\u2019lat quyish sanoatlari, shuningdek, kemasozlik, elektrotexnikada ayniqsa yuqori natijalarga erishildi. Ular AQSh sanoatining o\u2019zagini tashkil qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 jahon urushida Antanta tomonida ishtirok etgan Italiyada anchagina o\u2019zgarishlar ro\u2019y berdi. Harbiy buyurtmalar og\u2019ir sanoatning rivojlanishiga, yengil sanoatning bir qadar jonlanishiga sabab bo\u2019ldi. Italiya garchi sanoat taraqqiyoti jihatidan rivojlangan industrial davlatlar darajasiga yetmagan bo\u2019lsa-da, agrar mamlakatdan industrial-agrar mamlakatga aylandi. Italiyada mamlakat iqtisodiy hayotida muhim o\u2019rin tutgan, sanoatni rivojlantirishda katta ahamiyatga ega bo\u2019lgan yirik sanoat monopoliyalari shakllandi. \u201cFiat\u201d, \u201cBreda\u201d, \u201cSNIA\u201d, \u201cIlva\u201d, \u201cTemi\u201d, \u201cArsa\u201d va \u201cMontekatini\u201d kabi iqtisodiy gigantlar Italiya sanoatining o\u2019zagini tashkil etgan avtomobilsozlik, qora metallurgiya, konchilik va kimyo sanoatida hukmron mavqeiga erishdilar. Ayni paytda umumiy soni 120 mingga yetgan kichik korxonalar ham mamlakat iqtisodiy hayotida katta o\u2019rin egallardi. Ularda 800 mingdan ortiq ishchi ishlardi. Italiya iqtisodiyotining o\u2019ziga xos jihatlaridan biri qishloq xo\u2019jaligining nihoyatda qoloq ekanligi edi. 40 ming yirik zamindor 10 million gektar yerga ega bo\u2019lsa, 2,5 million dehqonning bor-yo\u2019g\u2019i 6 million gektar yeri bore di. Dehqonlarning yarmi yersiz bo\u2019lib, yirik zamindorlardan dala ijara olishga majbur qilingandi. Ijara uchun dehqon hosilning yarmini berardi. Qishloq xo\u2019jaligida chorikor-dehqon asosiy kuch edi. Italiya janubi, Sitsiliya hamda Sardiniya orollari ayniqsa qoloq edi. Bu yerda 10 ming gektardan ortiq yerga ega bo\u2019lgan zamindorlar saqlanib qolgandi. Italiya iqtisodiyoti katta harbiy xarajatlarni ko\u2019tara olmadi. Ichki davlat qarzlari to\u2019rt yil ichida uch barobar ko\u2019paydi. Bundan tashqari, Italiya o\u2019z ittifoqchilaridan ham anchagina qarzdor bo\u2019lib qoldi. Natijada soliqlar keskin oshib ketdi, pul qadrsizlandi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 urush Germaniyada yetilib turgan ijtimoiy nizolarni keskinlashtirib yubordi. U german jamiyatining Kayzer boshchiligidagi oliy tabaqasi bilan nemis mehnatkashlari o\u2019rtasidagi mavjud jarlikni yaqqol namoyon qildi. Urush paytida yirik nemis konsernlari, oliy rutbali harbiylar va Kayzerning yaqinlari boyib ketdilar. Germaniya urushda 2 milliondan ortiq qurbon berdi. Yaradorlar, asirlar va bedarak yo\u2019qolganlar bilan uning jami yo\u2019qotishi 7,5 million kishini tashkil etdi. Ayni paytda faqatgina Kruppa konserining daromadi 15 marta oshdi. Mamlakatdagi eng ommaviy va nufuzli kuch bo\u2019lgan Germaniya Sotsial-demokratik partiyasi bo\u2019lib yuborildi. Unda uch oqim paydo bo\u2019ldi: o\u2019nglar-Ebert, Sheydeman, Bernshteyn, Noske; markazchilar-K.Kautskiy; so\u2019llar \u2013 Karl Libfcnet va Roza Lyuksemburg boshchiligidagi \u201cSpartak\u201d guruhi. O\u2019nglar mamlakatda tartibning saqlanishi va parlamentar Respublika o\u2019rnatilishi tarafdori edilar.<\/p>\n\n\n\n

1914-1918-yillar \u2013 Yaponiya I jahon urushida Antanta tomonidan qatnashdi va g\u2019oliblar qatorida bo\u2019ldi. U mukofot tariqasida Shandun yarim orolini, Tinch okeanidagi Germaniyaga qarashli Marian, Karolina, Marshall orollariga mandatni oldi. Ushbu orollarning olinishi Yaponiyani Tinch okeani akvatoriyasi markaziga chiqarib, AQShning asosiy harbiy-dengiz bazasi \u2013 Gavay orollariga yaqinlashtirdi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1920-yillar \u2013 AQSh milliy boyligi 2,5 baravar oshdi. Boshqa ayrim ko\u2019rsatkichlar bo\u2019yicha AQShning yutuqlari yanada salmoqliroq edi. Mamlakatda dunyodagi jami avtomobillarning 80%i, neftning 67%i ishlab chiqarilardi. Amerika floti urush davomida 10 baravarga o\u2019sdi. AQSh Angliya qatori dunyodagi yetakchi dengiz davlatiga aylandi. Jahon oltin zapasining qariyb 50%i AQShning oltin xazinasi saqlanuvchi Fort-Noksda jamlandi. AQSh jahonning mohyaviy markazi, jahon bozorining poydevoriga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1914-1945-yillar \u2013 ikki jahon urushi o\u2019rtasidagi davr. Unda dunyoni qayta taqsimlab olishga, yangi dunyo tartiboti o\u2019rnatishga yo\u2019naltirilgan jahon mojarolari juda ko\u2019p. I jahon urushi imperialistik, ya\u2019ni ikkala imperialistik guruh boshlagan bosqinchilik urushi bo\u2019ldi. U talonchilik va buzg\u2019unchilik urushi edi. SHunday bo\u2019lsada, barcha mamlakatlarni qamragan demokratik harakat rivojlanishi uning natijasidir. Ushbu davrda maqsadi jahonda demokratik islohotlarni amalga oshirish bo\u2019lgan umumdemokratik xarakterdagi kuchlar yuksalishi ustunlik qildi. Kapitalistik tizimining ham iqtisodiy, ham ijtimoiy-iqtisodiy inqirozi jahonni 2 ta \u2013 demokratik hamda fashistik, totalitar lagerga bo\u2019lib yuborildi. II jahon urushi endilikda birinchisiga qaraganda butkul boshqacha xarakterda edi. U demokratik lager tomonidan esa tajovuzkorlik, bosqinchilik va talonchilik urushi edi. II jahon urushida demokratik davlatlar g\u2019alaba qozondilar. Bu demokratik kuchlarning umumjahon tarixi ahamiyatiga molik g\u2019alabasidir.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil \u2013 Bolqon yarim orolida, bir tomondan, Rossiya qo\u2019llab-quvvatlayotgan Serbiya bilan, ikkinchi tomondan, Avstro-Vengriya, Bolgariya va Turkiya o\u2019rtasida urush chiqishi aniq bo\u2019lib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil \u2013 germaniyalik shoir I.Bexer ijodi boshlanib taniqli shoir, novator ham edi. Fashizm tor-mor etilgandan so\u2019ng I.Bexer GDRda yashadi va o\u2019zini yangi Germaniya tiklanishiga bag\u2019ishladi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil \u2013 hind va ingliz tilida ijod qiluvchi Ho\u2019ja Ahmad Abbos dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil \u2013 ingliz parlamenti Irlandiyaga avtonomiya berish haqida qaror \u2013 gomrul qabul qilindi. Ammo urush tufayli uni amalga joriy etish kechiktirildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil \u2013 Paul Gindenburg general-feldmarshal bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 31-mart \u2013 Germaniya armiyasini jangovar holatga keltirish rejasi tayyorlab qo\u2019yilgan edi. Germaniya keng miqyosli urush harakatlari olib borishga tayyor edi. Temir yo\u2019llarning harbiy ish jadvali tasdiqlangan, a\u2019lo darajada ta\u2019lim olgan ofitserlar tarkibi tayyorlangan, zaxira okruglar tashkil etilgandi. Butun armiya o\u2019ta qudratli va uzoq masofaga otadigan og\u2019ir dala to\u2019plari bilan qurollantirildi. Germaniya armiyasi qurollari ichida taktik zaharlovchi moddalar paydo bo\u2019ldi. Germaniyaning strategik rejalarida Fransiyani yashin tezligida tor-mor qilish ko\u2019zda tutilgan edi. Rossiya o\u2019sha davrda o\u2019zining ittifoqchisiga yordam bera olmasdi, chunki Rossiyada urushga tayyorgalik ishlarini 1917-yilda yakunlash mo\u2019ljallangan edi. Qurol-yarog\u2019lar armiya shaxsiy tarkibining uchdan biriga yetar, to\u2019plar nihoyatda oz, pulemyotlar esa sanoqli edi. Armiyada kiyim-kecha, oziq-ovqat, o\u2019q-dori tanqisligi mavjud edi. Temir yo\u2019llar bir tekis ishlamas, poezdlar nihoyatda sekin harakat qilardi. Bunday sharoitda urush e\u2019lon qilinadigan bo\u2019lsa, Rossiya armiyasini faqat 40 kun ichida jangovar holatga keltirish mumkin bo\u2019lardi. Germaniya armiyasi bu muddat ichida bemalol Fransiyani tor-mor qilib ulgurardi. Buni yaxshi anglagan Germaniya jangovar harakatlarni tezlashtirish uchun barcha imkoniyatlarini ishga sola boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 28-iyun \u2013 Bolqon yarim oroli I jahon urushining detonatori bo\u2019ldi. Bosniya-Gersegovina poytaxti Sarayevoda yangragan o\u2019q ovozlari amalda I jahon urushining muqaddimasiga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 28-iyun \u2013 Sarayevoda Avstriya ersgersogi Frans Ferdinandning o\u2019ldirilishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil iyun oxiri \u2013 Frans-Ferdinand Serbiyaga bostirib kirishga hozirlik ko\u2019rayotgan Avstriya qo\u2019shinlarini ko\u2019rikdan o\u2019tkazish uchun Bosniyaga borishga qaror qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 22-iyul \u2013 Turkiya kutilmagandek Germaniyani qo\u2019llab-quvvatladi. Turkiya harbiy vaziri shu haqda bayonet berdi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 23iyul \u2013 Avstro-Vengriya hukumati Germaniya hukumati bilan maslahatlashib Serbiyaga ultimatum berdi. U o\u2019zini hurmat qiladigan hech bir hukumat qabul qila olmaydigan qo\u2019pol va keskin uslub bilan bitilgan edi. Berlin va Venadagilar xuddi shunday bo\u2019lishiga umid bog\u2019lagandilar. Rossiyaning Avstro-Vengriya va Germaniyani tinchlantirishga urinishi natija bermadi. Jang shiddat bilan yaqinlashib kelardi. Urush bomba Yevropada, uning portlovchi o\u2019zagi esa Sarayevoda edi. Bu bomba nihoyat portladi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 29-iyul \u2013 Rossiya imperatori Nikolay II harbiy safarbarlik haqidagi buyruqni imzoladi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 30-iyul \u2013 Rossiya imperiyasida umumiy safarbarlikning e\u2019lon qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 1-avgust- birinchi jahon urushi boshlandi. Germaniya ham safarbarlik e\u2019lon qildi va shu kuniyoq Rossiyaga urush ochdi. Rus-german urushi boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 2-avgust \u2013 Turkiya va Germaniya o\u2019rtasida maxfiy ittifoqchilik shartnomasining tuzilishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 3-avgust \u2013 Germaniya Fransiyaga urush e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 4-avgust \u2013 Germaniya qo\u2019shinlarining Belgiyaga bostirib kirishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 4-avgust \u2013 Angliya Germaniyaga urush e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 4-avgust \u2013 Germaniya qo\u2019mondonligi harbiy harakatlar rejasiga muvofiq Belgiyaga asosiy hujumni boshladi. Bu yerda mudofaani yorib o\u2019tish va Yevropaning hayotiy ahamiyatga ega bo\u2019lgan sanoat rayonlarini egallab, bir hamla bilan urushni yakunlash nazarda tutilgan edi. Germaniya qurolli kuchlari shiddatli hujum natijasida bir necha hafta mobaynida deyarli jangsiz Belgiyani bosib o\u2019tdilar va Fransiya hududiga kirib Sena daryosi irmog\u2019i bo\u2019lgan Marna sohillariga chiqdilar.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 6-avgust \u2013 Avstriya-Vengriyaning Rossiyaga urush e\u2019lon qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 15-avgust \u2013 Panama kanalining ochilishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 23-avgust \u2013 Yaponiya Germaniyaga urush ochdi va uning Xitoydagi bir qator yerlarini, shuningdek, Tinch okendagi Germaniyaga qarashli bir qancha orollarni egallab oldi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 5-12-sentabr \u2013 Marna bo\u2019yidagi fransuz va nemis qo\u2019shinlari mag\u2019lubiyatga uchradilar. Sharqiy Prassiyada rus askarlarining hujumga o\u2019tganligi nemis qo\u2019shinlarining mag\u2019lubiyatida hal qiluvchi ahamiyatga ega bo\u2019ldi. Rus armiyasining hujumi dastlab muvaffaqiyatli boshlandi. U Galitsiyani egallab, Sharqiy Prussiya hududiga yorib kirdi. Germaniya qo\u2019mondonligi rus qo\u2019shinlarining hujumini qaytarish uchun askarlarining bir qismini Mama bo\u2019yidan Prussiyaga tashlashga majbur bo\u2019ldi. Rus qo\u2019shinlarining Sharqiy Prussiya operatsiyasi og\u2019ir mag\u2019lubiyat bilan yakunlandi. Ammo Fransiya qutqazib qolindi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil oktabr \u2013 Turkiyaning urushga kirishi munosabati bilan Kavkazorti, Mesopatamiya, Suriya va Falastinning sharqiy chegarasida yangi frontlar vujudga keldi. Ammo turk armiyasi urushga tayyor bo\u2019lmaganligi sababli Kavkaz ortida rus qo\u2019shinlaridan bir qator og\u2019ir mag\u2019lubiyatlarga uchradi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 20-oktabr \u2013 Rossiyaning Turkiyaga urush e\u2019lon qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 25-oktabr \u2013 1-Turkiston sanitary poezdi Toshkentdan I jahon urushi frontiga jo\u2019nadi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 29-30-oktabr \u2013 Turkiyaning Germaniya tomonida urushga kirishi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 2-noyabr \u2013 Rossiya Turkiyaga urush e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil 5-6-noyabr \u2013 Angliya va Fransiya Turkiyaga urush e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1914-yil yozi \u2013 Germaniya qayta qurollanish jihatidan Antanta mamlakatlarini, harbiy tayyorgarlik bo\u2019yicha Rossiya va Fransiyani ortda qoldirdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil fevral \u2013 ingliz-fransuz floti Turkiyaning Dardanel bo\u2019g\u2019ozidagi istehkomlarini bombalashga kirishdi. Ammo bu hujumlar ko\u2019zlangan natijani bermadi. Natijada ingliz askarlaridan 200 mingdan ortig\u2019i halok bo\u2019ldi. Hamla tashabbuskori, Angliya harbiy flotining 1-lordi Uinston Cherchill bo\u2019lgan. Hamladan keyin u vazifasidan chetlashtirildi. Shundan keyin uning siyosiy faoliyatida 25 yil tanaffus bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 12-mart \u2013 Angliya Rossiyani faollashtirish uchun unga Istanbulni berish majburiyatini oldi. Rossiya Bosforning sharqiy sohillari, Janubiy Frakiya, Imbros va Tenedos orollarini ham olishi kerak edi. Rossiya bu joylarni urush tugaganidan keyin, Angliya va Fransiya Usmonli imperiyasining Osiyodagi yerlarini taqsimlash rejasini amalga oshirgan taqdirda olishi ko\u2019zda tutilgandi. Inglizlar Erondagi betaraf hududni ham ingliz ta\u2019sir doirasiga kiritishni talab qildilar. Rossiya bu shartlarni qabul qildi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 10-aprel \u2013 Fransiya ham Rossiya-Angliya o\u2019rtasidagi shartnomaga qo\u2019shildi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 22-aprel \u2013 nemislar tomonidan Ipr yaqinidagi jangda zaharlovchi gaz (iprit)ning qo\u2019llanilishi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 23-may \u2013 Italiya Antantaga qo\u2019shildi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 23-may \u2013 Italiyaning Avstriya-Vengriyaga urush e\u2019lon qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil may \u2013 Afrikaning mustamlakalar va Bolqondan yer berish, shuningdek, 50 million funt sterling zayom ajratish haqida Antantadan va\u2019da olgach, Uchlar ittifoqi haqidagi shartnomadan chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 9-iyul \u2013 Angliya qo\u2019shinlarining Janubi G\u2019arbiy Afrikani ishg\u2019ol qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 5-sentabr \u2013 to\u2019rtlar ittifoqi (Germaniya, Avstriya-Vengriya, Turkiya, Bolgariya)ning tuzilishi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil 3-5-oktabr \u2013 Antanta qo\u2019shinlari Salonikini egallashdi, so\u2019ng Salaminni egallashdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil oktabr \u2013 Bolgariya Germaniya-Avstriya ittifoqi tarafidan urushga kirdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil oktabr-dekabr \u2013 Serbiyaning Avstriya-Germaniya va Bolgariya qo\u2019shinlari tomonidan bosib olinishi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Bolgariya Germaniyaga qo\u2019shilgandan keyingina Serbiya bosib olindi. Serb armiyasining bir qismi rus qo\u2019shinlariga qo\u2019shilib, urushni g\u2019alabali yakungacha davom ettirishdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 birinchi jahon urushida turg\u2019un (pozitsion) urush.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Mahatma Gandi Hindiston Milliy kongresiga rahbarlik qildi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Namibiya Janubiy Ameriya qo\u2019shinlari tomonidan bosib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Turkiston aholisi kamayib 7 million 149 ming kishiga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Turkiston 3,5 million (bundan 2,4 million sug\u2019oriladigan) desyatina ekin maydoni mavjud bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1915-yil \u2013 Turkistonda 542 ming desyatina yerda paxta yetishtirib, uning yalpi hosili 831 ming tonna tashkil etdi.<\/p>\n\n\n\n

1916-1917-yillar \u2013 Ispaniya armiyasida \u201charbiy xuntalar\u201d tarmog\u2019i yuzaga keldiki, ular mamlakatda harbiy diktatura o\u2019rnatish rejalarini tuzib yurishardi.<\/p>\n\n\n\n

1916-1917-yillar \u2013 P.Bosselining Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1916-1921-yillar \u2013 Jon Golsuorsining \u201cForsaytlar dostoni\u201d trilogiyasi yaraldi.<\/p>\n\n\n\n

1916-1922-yillar \u2013 Devid Lloyd-Jorj Buyuk Britaniya Bosh vaziri va Liberal partiyaning yirik rahbarlaridan biri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1916-1978-yillar \u2013 Aldo Moroning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1916-1996-yillar \u2013 Fransua Mitteran hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Ahmad Muhammad Bin Bella dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Antanta mamlakatlari bilan imzolangan maxfiy bitimga asosan Italiya bir qator hududlarni o\u2019ziga qo\u2019shib olish maqsadida urushga kirgan edi. Italiya faqat Janubiy Tirol va Adriatika sohilidagi Triest portini olishga muyassar bo\u2019ldi. Italiya \u201cg\u2019oliblar ichidagi mag\u2019lub\u201d vaziyatida edi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 birinchi marta zaharlovchi moddalar nemislar tomonidan Iprda qo\u2019llanilgan.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Brusilovning ajoyib hamlasidan va german qo\u2019shinlarining Verdendagi mag\u2019lubiyatidan so\u2019ng Ruminiya german blokiga qarshi chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Edvard Xit dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Fransiya bilan bitimda qayd etilgan Rossiyaning hududlari ustidan Angliya o\u2019z hukmronligini o\u2019rnatmoqchi edi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Garold Vilson dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Germaniya Sharqiy Yevropani o\u2019z nazorati ostiga olgan, uning barcha qurolli kuchlarini G\u2019arbiy frontda to\u2019plash imkoniyatini qo\u2019lga kiritgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 jahon urushida xalqlarning buyuk qirg\u2019ini yili.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Irland millatchilari Dublinda qo\u2019zg\u2019olon ko\u2019tardilar, Angliya hukumati uni bir hafta ichida bostirdi, ammo qo\u2019zg\u2019olon rahbarlarini qatl etib, katta xatoga yo\u2019l qo\u2019yishdi. Irlandiyaliklar nazarida ular mill ozodlik uchun halok bo\u2019lgan qahramonlarga aylandilar. Parlamentdagi Irlandiya partiyasi \u201cShinn feyn\u201d (\u201cYolg\u2019iz o\u2019zimiz\u201d) deb nomlangan ekstremistik tashkilotga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Junaidxon qo\u2019zg\u2019olon bostirilganidan so\u2019ng Afg\u2019onistonga o\u2019tib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Rossiya bilan ittifoqchi mamlakatning siyosiy doiralarida g\u2019alati bir hujjat paydo bo\u2019ldi. Ittifoqchi urushdan keyin Rossiyani bo\u2019lib olish haqida yashirincha shartnoma tuzdilar. Rossiya Germaniya bilan urushda mag\u2019lub bo\u2019ladi, armiya va flotini yo\u2019qotadi va siyosiy jihatdan kuchsizlanadi. Shundan keyin Germaniya bilan yarashish va birgalikda Rossiyani bo\u2019lib olish mumkin edi. Bu paytda Rossiya Germaniya armiyasining katta qismini o\u2019ziga jalb etish uchun so\u2019nggi kuchlarini safarbar etgan, ittifoqchilarni qo\u2019llab-quvvatlash uchun nemislarga qarshi yomon qurollangan, yomon tayyorgarlik ko\u2019rgan polklarni hujumga tashlamoqchi edi. Ittifoqchilar esa Rossiyani mag\u2019lub qilish va uni davlat sifatida yo\u2019qotishni mo\u2019ljallamoqda edilar. Ukraina Fransiyaning protektoratiga aylanishi, Kavkaz va Turkiston esa Angliya protektorati bo\u2019lishi ko\u2019zda tutilgandi. Uzoq Sharqqa yaponlar da\u2019vogarlik qilar, amerikaliklar esa Rossiya temir yo\u2019llarini egallab olish ishtiyoqida edilar.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Xivada paxta maydonlari 90 ming desyatinani tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 yadro fizikasi yadro texnologiyasini rivojlantirish uchun asos yaratdi. Lazer ta\u2019sirining asosiy tamoyillari A.Eynshteyn tomonidan bayon etib berilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil \u2013 Yevropada hammasi bo\u2019lib 2 milliondan ortiq kishi halok bo\u2019ldi. Ammo urushda o\u2019zgarish bo\u2019lmadi. Germaniya va Avstro-Vengriyaning moddiy manbalari tugab borardi. Ingliz flotining ustunligi sababli dengiz tomonidan qilingan qamal nihoyatda samarali bo\u2019ldi. Qamal tufayli Germaniya oziq-ovqat va strategik xom ashyolarning o\u2019zidagi zaxiralari bilan kifoyalanishiga majbur bo\u2019ldi. Bu esa surunkali urush olib borish uchun yetarli emasdi. Antantaga esa AQSh yordam berar va u o\u2019z mustamlakalari manbalaridan erkin foydalanish imkoniyatiga ega edi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil 21-fevral \u2013 Dardanel bo\u2019g\u2019ozidagi operatsiyaning barbod bo\u2019lishi Antanta ittifoqchilarini G\u2019arbiy frontdagi jangovar harakatlarga qaytishga majbur qildi. Germaniya ham Fransiya hududida hal qiluvchi janggi kirishishni va uning qarshiligini sindirishni rejalashtirdi. Germaniya bosh shtabi Fransiyaga uning eng mustahkam mavqei \u2013 Verden qal\u2019asi orqali hujum uyushtirishga ahd qildi. Germaniyaning 5-armiyasi ulkan harbiy operatsiyasini boshladi. Hujumdan oldin fransuz istehkomlari o\u2019qqa tutildi. Jangda Krupp zavodlarida tayyorlangan va \u201cKatta Berta\u201d nomli 850 ta kuchli to\u2019plar ishga tushdi. Fransuz askarlarining Shiori \u201cUlar o\u2019tolmaydilar\u201d deyishardi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil 21-fevral-21-dekabr \u2013 Verden ostonalaridagi jang davom etdi va ikkala tomonga ham katta talofatlar keltirdi. Fransiya va Germaniya bu yerda 700 mingdan ortiq askar yo\u2019qotdi. Verden jangining yakunida Rossiya armiyasi katta rol o\u2019ynadi. Bu yerdagi janglarning hal qiluvchi bosqichida general A.A.Brnsilov qo\u2019mondonligidagi rus armiyasi Janubi G\u2019arbiy frontda hujum boshladi va Germaniya hamda Avstriya qo\u2019shinlari himoyasini yorib o\u2019tdi. Bu operatsiya Avstriya qo\u2019shinlari guruhini tor-mor qilish va 1,5 millionga yaqin askar va zobitni yo\u2019q qilish bilan yakunlandi. Shundan so\u2019ng Avstro-Vengriya amalda jangovar harakatlar qilish qobiliyatini yo\u2019qotdi, Germaniya esa tezda bu frontga o\u2019zining asosiy zaxira kuchlarini tashlashga majbur bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil 1-iyul \u2013 Verden ostonalarida jang davom etayotgan bir paytda Antanta ittifoqchilari Somma daryosi bo\u2019yida Verdendan 250 km va La-Manshdan 90 km masofada bo\u2019lgan ingliz mudofaa sektorida hujum boshladilar. Britaniya to\u2019plari deyarli 7 kun davomida german qo\u2019shinlarini o\u2019qqa tutdi. Britani ko\u2019ngilli askarlari german qo\u2019shinlariga tashlandilar. Ularning soni 100 mingdan ortiq edi. Inglizlar 50 mingdan ortiq kishini yo\u2019qotdilar.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil 27-avgust \u2013 Ruminiyaning Antanta tomonida urushga kirishi.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil sentabr \u2013 birinchi marta inglizlar tomonidan tanklar Somma daryosi bo\u2019yida qo\u2019llanilgan.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil 5-oktabr \u2013 birinchi marta Sommadagi jangda inglizlar tanklarni urushga soldilar.<\/p>\n\n\n\n

1916-yil qishi \u2013 yoqilg\u2019i, oziq-ovqat va yem-xashak ortilgan 60 000 vagon qor ostida qolib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1918-yillar \u2013 Turkistondagi ocharchilik Farg\u2019ona viloyati xo\u2019jaligining vayron bo\u2019lishida kuchli ta\u2019sir ko\u2019rsatdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1919-yillar \u2013 V.Orlandoning Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1917-1919-yillar \u2013 Vittorio Emanuele Orlando Italiya Vazirlar mahkamasi raisi bo\u2019lib ishlagan<\/p>\n\n\n\n

1917-1920-yillar \u2013 Buxoro va Xorazmda madaniyat, maorifning ilg\u2019or zamonaviy shakllarini joriy qilindi, davom etgan islohotchilik harakatida muhim o\u2019rin egalladi. Demokratik o\u2019zgarishlar xalq ma\u2019naviyatini hisobga olib o\u2019tkazilishi idrok etildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1922-yillar \u2013 Ispaniyada 11 ta hukumat almashdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1923-yillar \u2013 Faqat Qo\u2019qon va Marg\u2019ilon uyezdlarida ocharchilik oqibatida 0,5 million odam o\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1923-yillar -Ocharchilikka qarshi kurash markaziy komissiyasi raisi T.Risqulov o\u2019z tarjimai holida yozganidek, \u201chaqiqatan ham ko\u2019chalar, ariqlar va qishloqlarda o\u2019layotgan millionlab yo\u2019qsullar va bolalarni qutqarish kerak edi, o\u2019sha vaqtdagi hokimiyat bunga panja orasidan qarardi (masalan, 1 mln och kishi uchun hammasi bo\u2019lib 50 mln so\u2019m pul ajratildi)\u201d. Qiyoslash uchun shu narsani keltirib o\u2019tamizki, o\u2019sha paytda bir buxanka nonning narxi 1000 so\u2019m atrofida bo\u2019lgan. Farg\u2019ona viloyati sovetlarining XIII s\u2019yezdida viloyat inqilobiy qo\u2019mitasi raisi vodiydagi ocharchilik to\u2019g\u2019risida to\u2019xtalib, shunday degan edi: \u201c\u2026ocharchilik Farg\u2019ona viloyati xo\u2019jaligining vayron bo\u2019lishida kuchli ta\u2019sir ko\u2019rsatdi\u2026 Faqat Qo\u2019qon va Marg\u2019ilon uyezdlarida ocharchilik oqibatida 0,5 mln odam o\u2019ldi\u201d. Arxiv hujjatlarining dalolat berishicha, \u201cFarg\u2019ona vodiysida ocharchilik natijasida 1 mln kishi halok bo\u2019lgan\u201d. Samarqand viloyati Jizzax uyezdining 70 foiz aholisi ochlikdan qirilib ketdi. Boshqa uyezdlarda ham ahvol shunday fojiali edi. Samarqand uyezdining esa 70.000 odam ocharchilikdan o\u2019lib ketdi. T.Risqulov fikricha, o\u2019lka butun aholisining teng yarmi, taxminan, 2,5 mln kishi ochlikdan azob chekkan.<\/p>\n\n\n\n

1917-1924-yillar \u2013 bolshevikcha aksilmilliy, umuminsoniy progressive ma\u2019rifatchilikka dushmanlik bosimlariga qaramasdan O\u2019zekistonning hozirgi hududida madaniy-ma\u2019rifiy turmush jabhalarida yangilanish xalq ma\u2019naviyatida o\u2019z aksini topdi. Milliy ziyolilar, ruhoniylar, yerli rahbarlarning amaliy faoliyatlari borgan sari qattiq ta\u2019qib ostiga olinib, xalq ma\u2019naviyatini boyitish yo\u2019lidagi harakat maydoni torayib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1924-yillar \u2013 jiddiy to\u2019siqlarga qaramasdan O\u2019zbekiston ijod ahli, ziyolilari qat\u2019iy, chuqur mazmunli faoliyat ko\u2019rsatdilar. Xorazmda Bekjon Rahmonov, boshqa fidoyi ziyolilar samarali madaniy faoliyat ko\u2019rsatdilar. B.Rahmonov \u201cmadrasalar islohoti\u201dni qat\u2019iy so\u2019l-inqilobiy tezlik bilan o\u2019tkazishni inkor qildi. Maktablar, boshqa o\u2019quv yurtlarini ochishga bosh bo\u2019ldi, darsliklar yozdi. Fitrat ijodiy faoliyatini samarali davom ettirish bilan birga Buxoro respublikasi maorif noziri lavozimida barakali maskanlarini tashkil qilish, o\u2019qituvchilar, o\u2019quvchilar, ijod ahliga rahnamolik qilishda qatnashdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1924-yillar \u2013 O\u2019zbekiston hududida ma\u2019naviyat va madaniyat murakkab vaziyatni boshdan kechirdi, jiddiy to\u2019siqlar va buzg\u2019unchiliklarga uchradi. Turkistonni qizil imperiya koloniyasiga aylantirishga kirishgan bolsheviklar siyosati va amaliyotini xalq ommasi, milliy ziyolilar qabul qilmadilar. Ma\u2019naviyat va madaniyat sohalarida g\u2019oyaviy-siyosiy kurash avj oldi. Xo\u2019jalik vayronaligi va oziq-ovqat diktaturasi, yangi iqtisodiy siyosat va xom ashyoga davlat monopoliyasi, ko\u2019n sonli qizil armiya va davlat idoralari xodimlarining ta\u2019minoti madaniyat, matbuot, maorif sohalarining moddiy ahvoli og\u2019irlashuviga sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1924-yillar \u2013 O\u2019zbekiston hududida maorif, madaniyat va ma\u2019naviyatda murakkab jarayonlar kechishi bilan bir qatorda, xalq ommasi maktab, ma\u2019rifat va o\u2019z milliy an\u2019analari uchun qattiq kurash olib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1924-yillar \u2013 Qoraqalpog\u2019iston hayotiga bolsheviklar tomonidan tiqishtirilgan mustabid sovet rejimi va uning siyosati qoraqalpoq xalqining asriy asriy orzu-umidlariga javob bermadi.<\/p>\n\n\n\n

1917-1963-yillar \u2013 AQSh Prezidenti Jon Kennedi yashab o\u2019tgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1917-1983-yillar \u2013 Sharof Rashidovich Rashidov tug\u2019ilib, yashab o\u2019tgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-1984-yillar \u2013 Indira Gandining hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1917-1991-yillar \u2013 Sovet hokimiyati davrida Qozog\u2019iston, Qirg\u2019iziston, O\u2019zbekiston, Tojikiston va Turkmaniston ushbu respublikalar hududida Osiyodagi boshqa mamlakatlardagidan farq qiluvchi ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jarayonlar yuz berdi. Bu yerda ishlab chiqarish vositalari xususiy mulkchiligi tugatildi va amalda butun iqtisod hamda savdo davlat mulki ixtiyoriga o\u2019tkazildi. Qishloq xo\u2019jaligida yakkashaxs xo\u2019jaligi yo\u2019q qilindi va hamma dehqonlar kolxozlarga birlashtirildi. O\u2019rta Osiyo xalqlari uzoq yillar Osiyo mamlakatlaridan uzoqlashib, tashqi dunyodan ajralib qoldi. Barcha tashqi aloqalar Moskvada markaziy hukumat tomonidan belgilanar va umumiy reja bo\u2019yicha amalga oshirilar edi. Iqtisodiy rivojlanish ham Moskvada ishlab chiqiladigan umumiy reja asosida yuritilgan. Foydali qazilmalar qidirib topish va qazib olish ham shu yo\u2019sinda olib borildi, mahalliy xalq manfaatiga 2-darajarali masala deb qaraldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 10 desyatinadan ortiq yeri bo\u2019lgan baquvvat dehqonlar Samarqand viloyati va Toshkent uyezdida dehqonlar umumiy sonining 7 %ini, Farg\u2019ona viloyatida esa 2,4 %ini tashkil qilganlar. Eng ko\u2019p sonli o\u2019rtahol va kambag\u2019al dehqonlar bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 AQSh \u201cshartnomaga qo\u2019shilgan mamlakat\u201d sifatida urushga kirgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 AQSh Jahon sanoati ishchilar saflarida 100 ming a\u2019zolari bore di.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 barcha urushayotgan mamlakatlardagi siyosiy va iqtisodiy inqiroz davri. Urushni boshlagan rahbarlar va partiyalar obro\u2019-e\u2019tiborlarini yo\u2019qotdilar, hokimiyatga yangi rahbarlar keldi. Fransiyada urush maydonida ikki marta bosh vazir almashdi, nihoyat hokimiyatga Jon Klemanso keldi. Angliyada ham bosh vazir o\u2019zgardi. Askvit o\u2019rniga Liberal partiyadan bosh vazir qilib saylangan David Lloyd-Jorj boshchiligidagi konservatorlar va liberallarning ittifoq hukumati keldi. Germaniya kansleri Betman-Golveyg ham 1917-yilda iste\u2019foga chiqdi. Rossiyada 1917-yilning fevralida inqilob ro\u2019y berdi, natijada podsholik tuzumi ag\u2019darib tashlandi. Tarix haqiqatni yana bir bor tasdiqlandi: urushni boshlagan hukumatlarning umri boqiy bo\u2019lmaydi. I jahon urushida bu yaqqol namoyon bo\u2019ldi. Urushda 38 mamlakat ishtirok etdi. Harakatdagi armiyalarning askarlari soni 29 milliondan ortiq, barcha safarbar qilinganlar miqdori esa 74 millionga yaqin edi. Janglarda 10 milliondan ortiq kishi halok bo\u2019ldi, 20 million kishi yaralandi. Harbiy harakatlar natijasida minglab shaharlar, zavod va fabrikalar vayron bo\u2019ldi, o\u2019n minglab kilometr temir yo\u2019l ishdan chiqdi. Oziq-ovqatlarga cheklashlar kiritildi, eng muhim ehtiyoj mollari uchun ma\u2019lum me\u2019yorlar belgilandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 barrikadalar qurgan bir necha million ishchi tarqalib ketdi, o\u2019zinig uyushgan ijtimoiy va siyosiy kuch sifatini yo\u2019qotdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Betman-Golveyg iste\u2019foga chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 chet davlatlar bilan iqtisodiy aloqalar jarayonida O\u2019zbekiston hududida yangi mollar, yangi qazilmalar, metal, tikuv mashinalari, yog\u2019och-taxta, g\u2019alla keltirish yo\u2019lga qo\u2019yildi. Bu yerdan esa ba\u2019zi hunarmandchilik mahsulotlari, paxta tolasi, pilla, qorako\u2019l teri, quritilgan mevalar chet el bozorlariga olib borib sotilgan. O\u2019zbek savdogarlari Eron, Afg\u2019oniston, Qashg\u2019ar, Hindiston va boshqa davlatlar bilan aloqa qilganlar. Ammo chor Rossiyasining mustamlakachilik siyosati oqibatida O\u2019zbekistonda yetishtirilgan xom ashyolarni asosan rus savdogar va sanoatchilari olib ketar edilar. Turkistonda g\u2019alla, temir buyumlari esa Rossiyadan keltirilardi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Farg\u2019ona va Samarqand viloyatlaridagi dehqon xo\u2019jaliklari soni 613506 tani tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Farg\u2019ona viloyatidagi 160 ta paxta tozalash zavodidan 110 tasi, Samarqand viloyatidagi 37 zavoddan 27 tasi yerli millatlar vakillari qo\u2019lida edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Farg\u2019ona vodiysida to\u2019plangan turli xil matolar, xonatlas, yasalgan asl pichoqlar, tikilgan do\u2019ppilar chiroyi va sifati bilan ajralib turardi. Buxoro yagona zardo\u2019stlik markazi bo\u2019lib dong taratdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Fitrat \u201cO\u2019quv\u201d kitobini yozib chiqardi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 germaniyalik yozuvchi S.Byoll dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 hozirgi O\u2019zbekiston yerlari Rossiya imperiyasining Turkiston o\u2019lkasi, Buxoro amirligi hamda Xiva xonligi tarkibida bo\u2019lgan. Turkiston o\u2019lkasi Sirdaryo, Farg\u2019ona, Samarqand viloyatlaridagi uyezdlar hamda volostlarning katta qismida Buxoro amirligining markaziy va g\u2019arbiy qismlarida, Xorazm vohasida aholining ko\u2019pchiligi o\u2019zbeklar tashkil qilgan. Bu yerlarda tarixan turli ma\u2019muriy va siyosiy tizimlar tarkib topib kelgan. Buxoro amirligi va Xivada hokimiyat va ma\u2019muriy boshqaruv an\u2019anaviy bo\u2019lib, Buxoroda amir, Xivada xon hukmdorlik qilardi. Buxoro ma\u2019muriy jihatdan bekliklarga, bekliklar esa amloklarga bo\u2019lingan. Mamlakat poytaxti atrofidagi hududlar tumanlarga bo\u2019linib, ularni amir nomidan qushbegi boshqargan. Beklar, qozilar, raislar, tumanlardagi amlokdorlar va boshqa amaldorlarni bekning o\u2019zi tayinlar edi. Mamlakatda byudjet yo\u2019q bo\u2019lib, bojhona va soliqlardan kelgan mablag\u2019lar amir xazinasiga tushardi. Beklar, qozilar o\u2019z daromadlarining bir qismini har yili amirga tortiq qilish uchun sarflar edilar. Mamlakatda yotqizilgan qariyb 600 kilometr temir yo\u2019l bo\u2019yida Rossiya tasarrufidagi bo\u2019lgan 20 ga yaqin rus shahar va qarorgohlari bore di. Xiva xoni 20 ta beklikka bo\u2019lingan. Bundan tashqari Beshariq va Qiyot-Qo\u2019ng\u2019irot noibliklari va xonning o\u2019ziga qarashli yerlar (Xiva shahri) ham bor edi. Qushbegi va devonbegilar oliy mansabdor kishilar hisoblanganlar. Qo\u2019shinga yasavulboshi qo\u2019mondonlik qilgan. Iqtisodiy-savdo aloqalari karvon yo\u2019llari va Amudaryo suv vositalari orqali amalga oshirilgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 jadidchilik ma\u2019rifatchilik harakatidan siyosiy harakat darajasiga ko\u2019tarildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Jorj Klemanso Fransiya Bosh vaziri va ayni paytda harbiy vazir lavozimlaridagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 keyingi yangi qoraqalpoq adabiyotiga A.Musayev, S.Majitov, S.Nurimbetov asos solishdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 o\u2019lka aholisining ijtimoiy tarkibida dehqonlar va hunarmandlar ko\u2019pchilikni tashkil qilgan, ulardan keyingi o\u2019rinlarda savdo-tijorat ahli, ziyolilar, ishchilar, ruhoniylar, ma\u2019muriy idoralar xodimlari, madasa talabalari turganlar. Dehqonlar uch xil toifaga \u2013 yirik xo\u2019jalik egalari, o\u2019rtahllar va kambag\u2019al-batraklar toifalariga mansub edilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 o\u2019lkada tog\u2019 sanoati, pillachilik, konchilik, spirtli ichimliklar va pivo, sovun, cho\u2019yan eritish korxonalari, g\u2019isht zavodlari \u2013 jami 300 ga yaqin korxonalar bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 O\u2019zbekistonda jadidchilik ijtimoiy va demokratik harakat darajasiga ko\u2019tarildi. Xalq ma\u2019naviyatli asos-moyihatini islom dinining poklantiruvchi tarbiyaviy aqidalari, milliy urf-odatlarimizning sermazmun va insonparvarlik sifatlari tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 O\u2019zbekistonda maktablar sonining o\u2019sishi, maorif ijtimoiy darajasining ko\u2019tarilishi darsliklarga talabni oshirdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 pedagog, olim, davlat arbobi Abdulla Avloniy \u201cTurkiy guliston yoxud axloq\u201d tarbiyaviy-didaktik kitobini qayta nashr qildi, \u201cMaktab gulistoni\u201d o\u2019qish kitobini, 2 jildlik \u201cAdabiyot yoxud milliy she\u2019rlar\u201d kitoblarini yaratdi va chop etdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 qishloq aholisi paxtachilik, pillachilik, bog\u2019dorchilik, chorvachilik bilan shug\u2019ullangan. Buxoro qorako\u2019l terilari jahonga mashhur bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda ekin ekiladigan umumiy maydon 57950 desyatinani tashkil etdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019iston olinadigan yalpi paxta hosili 433000 pudga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Rossiyada tashqi savdoga davlat yakka hokimligi joriy etildi. Unga doir masalalar Moskvadagi amaldorlarning qisqa doirasi tomonidan ko\u2019rilishi, juda ko\u2019pchilik bilan kelishishi lozim edi. Bu tashqi iqtisodiy aloqalarning rivojlanishiga to\u2019sqinlik qildi. G\u2019arb bilan aloqa qilishdan, G\u2019arb taraqqiyoti va madaniyatining ta\u2019siridan qo\u2019rqish, keng avj olgan josuslik vasvasasi sovet iqtisodiyotini dunyo miqyosida rivojlantirish yo\u2019liga to\u2019g\u2019anoq bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Said Rizo Alizoda 1-sinflar uchun \u201cBirinchi yil\u201d o\u2019qitish dasturini ishlab chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Sirdaryo, Samarqand, Farg\u2019ona viloyatlarida 330 ta rus qarorgohlari bo\u2019lib, ulardagi xo\u2019jaliklar soni 16257 tani tashkil qilardi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 to\u2019rt marta Butunturkiston musulmonlari qurultoyi o\u2019tkazildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkiston o\u2019lkasida 3 ta o\u2019zbek viloyatlarida 8440 ming bosh qoramol bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkiston o\u2019lkasining uch viloyatida 81241 nafar, Xiva xonligida 20 ming atrofida, Buxoro amirligida undan qariyb ikki baravar ko\u2019p hunarmandlar faoliyat ko\u2019rsatgan. Kasblariga qarab hunarmandlar guruhlar (tsexlar)ga mansub bo\u2019lib, har bir guruhni oqsoqol idora qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda 270 ta paxta tozalash zavodi bo\u2019lib, ishchilar soni 10849 kishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda 326 ta paxta tozalash, yog\u2019-sovun zavodlari bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda 91241 hunarmand bo\u2019lib, ulardan 52796 tasi shaharlarda 28445 tasi qishloqlarda faoliyat ko\u2019rsatardi. Farg\u2019ona, Samarqand viloyatlari, Toshkent shahri va atrofida 21353 ta hunarmandchilik korxonalari bo\u2019lib, ular hunarmandlarning xususiy mulki bo\u2019lgan. Ular davlat mulki deb e\u2019lon qilindi. Hunarmandchilik ustidan qattiq nazorat o\u2019rnatildi, mahsulotlar hokimiyat tomonidan taqsimlanadigan bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda bolsheviklar xalq ommasining madaniyati, an\u2019analari, ma\u2019naviyatiga zid bo\u2019lgan siyosat vac hora-tadbirlarni o\u2019tkazishga kirishdilar. O\u2019tmish avlodlar yaratgan obidalar vayron qilindi. Jamiyat hayotining axloqiy tamoyillariga hujum qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda hunarmandchilik keng yoyilgan joylar Toshkent, Samarqand, Andijon, Qo\u2019qon, Namangan, Marg\u2019ilon shaharlari, Chust va boshqa aholi yashaydigan markazlar edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda o\u2019zbek tilida 7 ta kitob nashr etildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonda qurg\u2019oqchilik bo\u2019lib, g\u2019alla hosili yaxshi bo\u2019lmadi. Turkiston o\u2019lkasi bo\u2019yicha 52,5 mln pud g\u2019alla yetishtirildi. Holbuki, o\u2019lka aholisining faqat jon saqlashi uchun kamida 110 mln pud bug\u2019doy kerak edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonning 3 ta viloyatida paxta maydoni 466 ming desyatinaga borib yetdi, buning eng ko\u2019pi \u2013 226 ming desyatina yer Farg\u2019ona viloyatiga to\u2019g\u2019ri keldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 Turkistonning Sirdaryo, Farg\u2019ona, Samarqand viloyatlarida aholi soni 5,5 million kishini tashkil etgan. Ularning 80%dan ko\u2019prog\u2019i qishloq joylarida, qolgan qismi shaharlarda yashagan. Buxoro amirligining aholisi 3 milliondan ortiq, Xiva xonligi aholisi 500-550 ming kishi bo\u2019lgan. Bu ikki mamlakatda qishloq aholisi ko\u2019pchilikni tashkil qilardi. O\u2019zbekiston hududida yerli aholining asosiy qismini o\u2019zbeklar tashkil qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil \u2013 yollanma ishchilar soni Turkistonda 60 ming kishi atrofida bo\u2019lib, Buxoro amirligida 3 mingga yaqin, Xiva xonligida 2 mingga yaqini yashar edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil boshi \u2013 Muvaqaqat hukumatning Xorazmdagi harbiy komissari Zaytsev katta harbiy otryad bilan Xivaga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil boshi \u2013 Petrogradda bo\u2019lib o\u2019tgan voqealar ta\u2019siri ostida Turkisonda yangi jamiyat kurtaklarini shakllantirish uchun harakat boshlanib ketdi. Turkiston ijtimoiy-siyosiy hayotida o\u2019lka muxtoriyati masalasi asosiy masala bo\u2019lib qoldi. Turkistonga muxtoriyat maqomini berish g\u2019oyasi nafaqat demokratik ziyolilari orasida, hatto oddiy odamlar o\u2019rtasida ham ancha ommalashgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil bahor \u2013 Buxoroda konservativ, mutaassib kuchlarning jazavaga kelishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil bahor \u2013 Buxoroning ichki siyosiy hayoti yangi pallaga kirdi. Islohotlar, o\u2019tkazish g\u2019oyasiga bo\u2019lgan munosabatida mamlakat doiralari asosan ikki oqim \u2013 liberal-demokratik va konservativ oqimlarga bo\u2019lingan edi. 1-oqim Yosh buxoroliklar va ularga yaqin demokratik doiralarda tashkil topdi. Ular Yosh buxoroliklar islohotlar dasturini ishlab chiqishga kirishib, ilg\u2019or g\u2019oyalar va ularni amalga oshirish yo\u2019llari ustida keng fikr almashmoqda edilar. Endi ular islohotlarni amalga oshirishni talab qilib chiqdilar. Bu talablar shu qadar ta\u2019sirchan ediki, amir va Rossiya siyosiy agent hukumati rezidenti A.Miller bilan bu jarayon o\u2019zanida ish ko\u2019rishga majbur bo\u2019ldilar. Lekin ular islohotlar masalasidan o\u2019z maqsadlari uchun foydalanmoqchi bo\u2019ldilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil bahor \u2013 Fitratning Buxoroda islohotlar o\u2019tkazish borasidagi faoliyati boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil bahor \u2013 Turkistonning birligi va yaxlitligi tomon muhim qadam tashladi. Tarixda ilk marta Butunturkiston miqyosida musulmonlar qurultoyi chaqirilib, unda tub xalqlarning muxtoriyat tomon qat\u2019iy intilishi, o\u2019z an\u2019analari, urf-odatlari va turmush tarzini izchil turib himoya qilishi aytildi. Bu manfaatlarning ifodachisi bo\u2019lgan Milliy Markaz \u2013 Turkiston musulmonlari Markaziy Kengashi tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil yoz \u2013 Podsho hukumati ichki ishlar vaziri A.D.Protopopovning Muvaqqat hukumat favqulodda tergov komissiyasiga ma\u2019lumot beradi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil yoz \u2013 Fitrat Samarqandga kelib, \u201cHurriyat\u201d gazetasiga moharrir bo\u2019lari va dolzarb masalalarda maqolalar yozadi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil kuz \u2013 o\u2019lkada yuz bergan oziq-ovqat tanqisligidan bolsheviklar foydalanib, Sovetlar hokimiyati qo\u2019lga olish masalasini ilgari surdilar. Ular ishchi va soldatlar boshdan kechirgan qiinchilik, noroziliklar o\u2019z manfaatlariga qaratib bordilar. Bolsheviklarga boshqa so\u2019l guruhlar, harbiy asirlar, frontdagi kommunistlar qo\u2019shildilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil kuz \u2013 o\u2019lkasa so\u2019l-bolshevistik doiralar, ular tuzgan hukumat, bir tomondan kolonial-shovinistik, ikkinchi tomondan esa inqilobiy sinfiylik siyosati va bu boradagi amaliy ishlarni boshlab yubordi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil qish-1923 yil oxiri \u2013 Turkistonda ocharchilik. Turkiston Muxtoriyati hukumati Kavkazdan Orenburg orqali Turkistonga g\u2019alla keltirishga harakat qilganligi ma\u2019lum. Lekin Toshkentda zo\u2019ravonlik bilan hokimiyatni egallagan bolsheviklar hukumatining rahbarari nafaqat siyosiy boshqaruvda, balki iqtisodiy sohada ham qo\u2019pol xat\u00f3 va jinoyatlarga yo\u2019l qo\u2019yishdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral \u2013 Amerika qo\u2019shinlarining Kubaga tushirilishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral \u2013 bolsheviklar RSDRP ichida kichik bir guruhni tashkil etardi. Rossiya bolsheviklari dohiyasi V.Lenin Shveysariyada muhojirlikda yashar, Rossiyadagi inqilobiy voqealar xususida ham gazetalar orqali xabar topgan edi. Germaniya hukumati uni o\u2019z mamlakati va Finlandiya orqali Petrogradga jo\u2019natishga rozilik berdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral \u2013 chorizmning ag\u2019darilishi qoraqalpoq xalqining hayotiga ham kuchli ta\u2019sir ko\u2019rsatdi. Qoraqalpoqlar bu paytda asosan Turkiston general-gubernatorligiga qarashli Amudaryo bo\u2019limi-okrugi (markazi Petro-Aleksandrovsk \u2013 hozirigi To\u2019rtko\u2019l shahri) va Xiva xonligining ayrim bekliklarida istiqomat qilishgan.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral \u2013 Rossiya inqilobidan keyin To\u2019rtko\u2019lda ham sovetlar ittifoqi tuzildi va faoliyat ko\u2019rsatdi. Bundagi so\u2019l-ekstremistik guruhlar sovetlarga rahbarlikni qo\u2019lga olish bilan qanoatlanmasdan bu yerdan butun Xorazmga tahdid sola boshladilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral \u2013 Xiva xoni Asfandiyorxon davolanishiga ketgan edi. Xorazmda tartibni saqlab turishni Muvaqqat hukumatning Turkiston Komiteti amalga oshirdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 3-fevral \u2013 AQShning Germaniya bilan diplomatik aloqalarni uzishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 27-fevral \u2013 Rossiyada fevral inqilobi g\u2019alaba qozondi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral oxiririda \u2013 Rossiyada ro\u2019y bergan inqilob Romanovlar sulolasining podsholik tuzumiga barham berdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil fevral-oktabr oxiri \u2013 Rossiyada 2 ta hokimiyat \u2013 qo\u2019sh hokimiyatchilik paydo bo\u2019ldi. IV Davlat dumasi deputatlari Muvaqqat hukumat tuzdilar, ishchi, soldat, dehqon deputatlari Sovetlari tuzildi. Muvaqqat hukumat demokratik erkinliklarni joriy etishni e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil mart \u2013 To\u2019rtko\u2019lda soldat deputatlari soveti tashkil qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 1-mart-2-iyul \u2013 Rossiyada amalda 2 hokimiyatchilik qaror topdi. Hokimiyat burjua partiyalari vakillaridan iborat Muvaqqat hukumat bilan ishchi va askar deputatlari organi bo\u2019lgan Sovetlar o\u2019rtasida taqsimlangan edi. Ikki hokimiyatchilik \u2013 ikki diktaturaning yakka hukmronlik uchun kurashi davri davom etdi. Muvaqqat hukumat parlamentlar monarxiyani e\u2019lon qilish tarafdori edi. Ishchi va askar deputatlari proletariat va dehqonlarning inqilobiy-demokratik diktaturasiga tayanib, demokratik respublika o\u2019rnatish uchun kurash olib borardilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 2-mart \u2013 podshoh Nikolay II o\u2019z ukasi Mixail foydasiga taxtdan voz kechdi. Ammo hokimiyatning podsholik shakliga qarshi noroziliklar tufaylik Mixail Romanov bu taklifni qabul qilmadi. Faqatgina Ta\u2019sis majlisi roziligi bilan taxtga vorislik qilishi mumkinligini bildirdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 14-mart \u2013 Toshkentda \u201cSho\u2019roi Islomiya\u201d tashkil topdi. Aksariyat jadidlardan iborat bu tashkilot a\u2019zolari Turkiston mustaqilligi uchun kurash olib bordilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil mart-aprel \u2013 siyosiy uyg\u2019onishda burilish davri bo\u2019ldi. Turkiston jadidlari milliy ziyolilar va islom ulamolarining yetakchilar bo\u2019lgan Mahmudxo\u2019ja Behbudiy, Munavvar Qori Abdurashidxon o\u2019g\u2019li, Ubaydulla Xo\u2019jayev, Abdurauf Fitrat, Fayzulla Xo\u2019jayev, Sadriddin Ayniy, Usmon Xo\u2019ja, Mustafo Cho\u2019qay, Muhammadjon Tinishboyev, Sherali Lapin, Ahmad Zaki, Validiy To\u2019g\u2019ron, Obidjon Mahmudov, \u201cSho\u2019roi Ulamo\u201d, \u201cTuron jamiyatlari\u201d va \u201cTurk Adami Markaziyat firqasi\u201d, \u201cIttifoqi muslimin\u201d siyosiy partiyalarning tuzilishida muhim rol o\u2019ynadilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil aprel-kuz boshi \u2013 hokimiyatni Turkiston Komiteti boshqardi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 3-aprel \u2013 V.Lenin Petrogradga yetib keldi. Rossiyaga kelgan zahoti u mavjud tuzumni \u201csotsialistik inqilob\u201d yo\u2019li bilan ag\u2019darish dasturini ilgari surdi. Lenin tomonidan qo\u2019yilgan vazifa inqilob yo\u2019li bilan yangi hokimiyat o\u2019rnatish va bu hokimiyat vositasida cheklanmagan huquqlarga ega bo\u2019lgan proletariat diktaturasini qaror toptirish edi. Amalda u bolsheviklar partiyasining mutlaq hukmronligini o\u2019rnatishni, iqtisodiyotda esa barcha korxonalar, zavod va fabrikalarni davlat ixtiyoriga o\u2019tkazish, yerlarni mulkdorlardan olib, dehqonlarga bo\u2019lib berishni nazarda tutar edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 4-aprel \u2013 Xivada devonbegi hovlisi oldida ko\u2019p ming kishilik miting bo\u2019lib o\u2019tdi. Shu kuni rus soldatlari Muvaqqat hukumatga sodiqlikka qasamyod qildilar. Miting qatnashchilari soldatlarni tabrikladilar va Nurullaboy saroyi tomon yo\u2019l oldilar. Polvonniyoz Yusupov va Husaynbek Matmurodov boshchiligidagi delegatsiya a\u2019zolari xon oldiga kirib, islohotlar o\u2019tkazish talablarini bayon qildilar. Xon xalq harakatining keng quloch yozganidan qo\u2019rqib ketdi. U talablari qondirishga rozilik berdi. Mamlakatning ko\u2019zga ko\u2019ringan arboblari, ular qatori Yosh xivaliklar manifesti matnini ishlab chiqdilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 5-aprel \u2013 Yosh xivaliklar manifestni tantanali sharoitda e\u2019lon qilishdi. Xon Majlisni chaqirishga va boshqa islohotlarni o\u2019tkazishga rozilik bildirdi. U reaksion xalqqa ko\u2019p jabr-zulm o\u2019tkazgan amaldorlar Ibrohimxo\u2019ja, Ashur mahram, Ota mahram, Ro\u2019zimuhammad mahram, Shohnazarboy yangi yasovulboshini qamadi. Ular o\u2019rniga Yosh xivaliklardan yangi odamlar tayinlandi. Mahkamai adliya deb atalgan Majlisga saylovlar o\u2019tkazdi, deputatlar soni 49 kishidan iborat bo\u2019ldi, Manifestda ko\u2019rsatilishicha bu organ islohotlar o\u2019tkazilishini nazorat qilishi kerak edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 6-aprel \u2013 AQShning Germaniyaga urush e\u2019lon qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 7-aprel \u2013 Buxoro arkining katta binosida amaldorlar, ruhoniylar, Rossiya vakillari, Buxoro va Turkiston jamoatchiligi vakillari yig\u2019inida Olimxon ishtirokida amir farmoni manifesti (farmoni) e\u2019lon qilindi. Poytaxtda obro\u2019li arboblardan iborat mahkamani tuzish, amaldorlar, ularning daromadlari ustidan nazorat o\u2019rnatish, soliqlar tizimini tartibga solish, davlat byudjetini joriy qilish, sanoat, tijorat, ma\u2019rifat rivojlanishi uchun qayg\u2019urish va\u2019da qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 8-aprel \u2013 Buxoroda amir manifestining e\u2019lon qilinishi demokratik va konservativ lagerlarning ko\u2019chaga chiqishiga sabab bo\u2019ldi. Demokratik doiralar amir manifesti mamlakatda tinch yo\u2019l bilan progressiv o\u2019zgarishlarni amalga oshirish uchun dastlabki qadam, deb qaradilar. Shukurona namoyishi o\u2019tkazilishiga qaror qilindi. \u201cYashasin islohot\u201d, degan yalovlar ko\u2019tarildi. Namoyishchilar boshida F.Xo\u2019jayev, Abdulvohid Burhonov (Munzim), Otaxo\u2019jayev, Mirbobo, Yusufzoda va boshqa faollar bordilar. Shu kuni konservatorlar va mutaassib guruhlar Registonda to\u2019planib, islohotga, yangiliklarga qarshi jangarilik va murosasizlik kayfiyatini izhor etdilar. Ba\u2019zi amaldorlarga nisbatan, islohot tarafdorlariga qarata dushmanona dag\u2019dag\u2019alar, hayqiriqlar qildilar. Ularning jazavasi soat sayin kuchayib bordi. Bunday murakkab vaziyatda ikki lagerning to\u2019qnashuvi nohush oqibatlar keltirishi mumkin edi. Demokratik kayfiyatdagi namoyishchilar boshliqlari Registonga borish niyatidan qaytdilar, namoyishchilarni tarqalib ketishiga da\u2019vat etdilar. Tadbir oxirigacha yetkazilmagan bo\u2019lsada, u Buxoro amirligi demokratik o\u2019zgarishlar, islohotlar uchun yetilmaganligi yaqqol ko\u2019rsatdi. Konservativ kuchlar yana ustunlikka erishdilar. Dovdirab qolgan amir qozikalon Sharifjon maxdumni lavozimidan bo\u2019shatdi; g\u2019azablangan Nasrullobek buyrug\u2019i bilan shoir Sadriddin Ayniy, Yosh buxoroliklar Mirbobo, Mirzo Nasrullo 75-150 darra urib jazolandilar. Islohotchilik harakatining bu bosqichi mana shunday noxushlik bilan yakunlandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 16-aprel \u2013 Samarqandda chiqa boshlagan \u201cHurriyat\u201d gazetasining 24-74-82-87-sonlariga Fitrat muharrirlik qildi. Kolesov voqealaridan so\u2019ng Fitrat Toshkentda yashadi, \u201cChig\u2019atoy gurungi\u201d adabiy-ma\u2019rifiy to\u2019garagining tashkilotchilaridan va faol a\u2019zolaridan biri bo\u2019ldi. Fitrat o\u2019z maqola va asarlarida milliy davlatchilik, vatanparvarlik g\u2019oyalarini tarannum etdi. F.Xo\u2019jayev Yos buxoroliklar g\u2019oyalari ruhidagi dasturiy hujjat \u2013 maromnomani tuzdi va nashr etdi, \u201cUchqun\u201d gazetasining chiqishini tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 16-23-aprel \u2013 Toshkentda Butunturkiston musulmonlarining I qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi. Qurultoyda Rossiya tarkibida Turkiston Muxtoriyatini tashkil etish g\u2019oyasi olg\u2019a surildi. Bu g\u2019oya Turkiston xalqlarining o\u2019z milliy davlatchiligini tiklash yo\u2019lidagi dastlabki qadami edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 26-aprel-noyabr oxiri \u2013 Xivada Majlis ish boshladi. Unda Majlis raisi qilib Bobooxun Salimov, hukumat raisi qilib Husaynbek Matmurodov saylandilar. Mamlakatdagi ijtimoiy harakat dastlabki demokratik o\u2019zgarishlar \u2013 islohotlar to\u2019g\u2019risidagi manifestning e\u2019lon qilinishi va Yosh xivaliklar ishtirok etgan Majlisning tashkil qilinishiga olib keldi. Xon hokimiyatining cheklanishi belgilandi: bu o\u2019zgarishlarning ahamiyati shunda ediki, demokratiya yo\u2019lidagi dastlabki qadamlar qon to\u2019kilmasdan sodir bo\u2019ldi. Yosh xivaliklar, mamlakat ilg\u2019or doiralarining maqsad-intilishlari shu jihatdan so\u2019l-ekstemistik bolshevikcha maqsad farq qilar edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 26-aprel \u2013 iyun o\u2019rtasi \u2013 Yosh xivaliklar hukumati faoliyatining dastlabki bosqichi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil may boshi \u2013 Bobooxun Salimov boshchiligidagi Majlis delegatsiyasi Turkiston komiteti bilan aloqa o\u2019rnatish uchun Toshkentga jo\u2019naydi. Shu paytda Asfandiyorxon Yosh xivaliklarga fitna uyushtiradi. Hukumat raisi Matmurodov va yana 16 kishi qamoqqa olinib, shariatga zi dish ko\u2019rganlikda ayblandilar. Majlis tarkibi yangilandi, unga xon amaldorlari va reaksion ruhoniylar kiritilardi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil iyun \u2013 Munavvar Qori boshchiligidagi \u201cSho\u2019roi Islomiya\u201ddan \u201cSho\u2019roi Ulamo\u201d ajralib chiqdi. Sherali Lapin uning Toshkent sho\u2019basiga asos soldi va \u201cSho\u2019roi Ulamo\u201d tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil iyun boshi \u2013 Muvaqqat hukumat o\u2019z ishlarini harbiy muvaqqatlar bilan tuzatib olish umidi bilan qo\u2019shinlarga hujumga o\u2019tish haqida buyruq berdi. Hujum yirik harbiy mag\u2019lubiyat bilan yakunlandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 29-iyun \u2013 Gretsiya Germaniyaga urush e\u2019lon qildi. Urush Gretsiya uchun muvaffaqiyatli bordi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil iyun \u2013 \u201cTuron\u201d jamiyati, \u201cTurk adami Markaziyat (Federalistlar)\u201d firqasi tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 4-iyul \u2013 Petrogradning g\u2019azablangan aholisi ommaviy namoyishga chiqdi. Unda 500 mingdan ortiq kishi qatnashdi. Namoyishchilar Muvaqqat hukumatning iste\u2019foga chiqishini va hokimiyatning Sovetlar qo\u2019liga berilishini talab qildilar. Namoyish hukumat qo\u2019shinlari tomonidan bostirildi. Ikki hokimiyatchilik tugatildi, hokimiyat to\u2019laligicha Muvaqqat hukumat qo\u2019liga o\u2019tdi. Hukumatda o\u2019zgarishlar qilindi, mehnatchilar fraksiyasi rahbari A.Kerenskiy Bosh vazir qilib saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 29-iyul \u2013 Gretsiyaning Antanta tomonida urushga kirishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 30-iyul \u2013 Nikolo Pashich va xorvatlar yo\u2019lboshchisi Ante Trumbich pakt (\u201cKorfu pakti\u201d) imzolashdi. Bu paktda serblar, xorvatlar, slavenlar, chernogoriyaliklar birlashishi lozim bo\u2019lgan Janubiy slovyanlar qirolligi tashkil etilganligi e\u2019lon qilindi. Karageorgievtchlar sulolasi vakili qirol bo\u2019lishi, lekin qirollik demokratik konstitutsiyaga ega bo\u2019lishi, xalqlar esa mahalliy muxtoriya olishi shart edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 11-avgust \u2013 Chernogoriya vakillari Korfu paktiga qo\u2019shilishdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 14-avgust \u2013 Xitoy hukumatining Germaniyaga urush e\u2019lon qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil sentabr \u2013 \u201cIttifoqi muslimin\u201d siyosiy partiyasi tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil sentabr \u2013 bolsheviklar partiyasining a\u2019zolari soni 300 mingdan ortib ketdi. Bu paytda mamlakat siyosiy hayotining ikki asosiy markazi \u2013 Petrograd va Moskva Sovetlari bolsheviklar nazorati ostiga o\u2019tgandi. Amalda mamlakat hokimiyati ularning qo\u2019lida edi. Faqatgina inqilobni yakunlash, Muvaqqat hukumat hokimiyatini ag\u2019darish lozim edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 1-sentabr \u2013 Rossiyaning respublika deb e\u2019lon qilinishi. Hokimiyatning Kerenskiy boshchiligidagi Direktoriyaga o\u2019tishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 10-11-sentabr \u2013 \u201cSho\u2019roi Islomiya\u201d tashkillashtirgan Toshkentdagi Butun Turkiston musulmonlarining 2-qurultoyi ochildi. Qurultoyda hokimiyatni ishchi, soldat va dehqon deputatlari sovetlariga berishga qarshi chiqdi. Ushbu qurultoyda qabul qilingan rezolyutsiyalarda milliy demokratiya o\u2019zi tutadigan yo\u2019lning muhim asoslarini 1-marta qat\u2019iy qilib aytdi: hukumat demokrtatik siyosiy yurgizadigan bo\u2019lsa, ana shundagina musulmonlar bu hukumatda ishtirok etadilar. 2-qurultoyda faqat Milliy Markaz \u2013 Turkiston musulmonlari Markaziy Kengashi mintaqadagi tub yerli aholi manfaatlarini himoya qilishi mumkin, degan fikr qat\u2019iy qilib qo\u2019yildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 17-20-sentabr \u2013 Toshkentda Turkiston va Qozoqiston musulmonlarining qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi. Qurultoyda \u201cSho\u2019roi Islomiya\u201d, \u201cSho\u2019roi Ulamo\u201d, \u201cTuron\u201d tashkilotlari birlashib \u201cIttifoqi Muslimin\u201d partiyasi tuzildi. Qurultoy ishidagi asosiy masala Turkiston o\u2019lkasining bo\u2019lajak siyosiy tuzumini belgilash edi. Qurultoy muxtoriyatiga \u201cTurkiston Federativ Respublikasi\u201d degan nomni qo\u2019yib, parlament respublikasi asosida tuzilajak bo\u2019lg\u2019usi davlat tuzumining bosh tamoyil va me\u2019yorlrini belgilab berdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr \u2013 davlat to\u2019ntarishidan keyin Yevropa sanoatchilari o\u2019z daromadlarini yana Rossiya sanoatiga qayta olib kirishdan manfaatdor emas edilar. Rossiya faqatgina sarmoya to\u2019plash bo\u2019yicha favqulodda choralar ko\u2019rish, qishloq xo\u2019jaligidagi barcha imkoniyatlarni safarbar etish, o\u2019z ishchilarini ekspluatatsiya qilish evaziga sanoat ravnaqiga ko\u2019ra, iqtisodiyot tadbirlarning asosini xorijiy mulklarini natsionalizatsiya qilish, podshoh hukumatining qarzlarini to\u2019lashdan voz kechish va majburiy mehnat tashkil etardi. Tabiiyki, burjua-demokratik hukumat bularning birortasini ham amalga oshirmagan bo\u2019lar edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr \u2013 oktabr voqealari Xorazm mustaqilligi uchun ham xavf tug\u2019dirdi. Shu sababli mamlakat kuchlarini birlashtirish uchun harakat boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr \u2013 to\u2019ntarish natijasida ekstremistik, buzg\u2019unchi unsurlar Buxoro posyolkalarida hokimiyatni qo\u2019lga oldilar. Harbiy qismlar, qizil gvardiyachilar soni ko\u2019paydi. Bu jiddiy o\u2019zgarishlar mamlakat aholisi hayotiga va Yosh buxoroliklar kayfiyatiga salbiy ta\u2019sir ko\u2019rsata boshladi. Rus posyolkalaridagi garnizonlarning askarlari oziq-ovqat va yem-xashakni Buxoro tumanlari aholisidan tortib olishga kirishdilar. Turli xil qog\u2019oz pullarning qiymati qolmagani natijasida yerli aholi o\u2019z mahsulotlarini pu pullarga sotishni istamadi, soldatlar esa ba\u2019zi joylarda zo\u2019rlik bilan tortib olishgacha bordilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr \u2013 to\u2019ntarish natijasida Turkistonda xotin-qizlarning erkaklar bilan teng huquqliligi, balog\u2019atga yetmagan qizlarni erga bermaslik masalalari bo\u2019yicha bir qator qonunlar va qarorlar qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr \u2013 1918-yil boshi \u2013 Amudaryo bo\u2019limi komissari vazifasini gidrotexnik V.Palishev egallab turdi. Bu davrda hokimiyat tizimida keskin o\u2019zgarishlar sodir bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr-noyabr \u2013 Turkiston o\u2019lkasida, Toshkent va Qo\u2019qonda yuz bergan voqealar milliy-ozodlik harakatini butunlay boshqa yo\u2019nalishdan ketishga majbur qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oktabr 2-qismi \u2013 Toshkentda norozilik yig\u2019ilishlari va mitinglar avj olib ketdi. Petrogradda qurolli to\u2019ntarish ro\u2019y bergani, Muvaqqat hukumat ag\u2019darilgani, hokimiyatni bolsheviklar qo\u2019lga olgani to\u2019g\u2019risidagi xabar Toshkentga yetib keldi. Turkiston bolsheviklari rahbarlik qilgan Toshkent soveti ishchi va soldatlarni qo\u2019zg\u2019olov ko\u2019tarishga da\u2019vat qildi. Lekin general Korovichenkoga sodiq qolgan qismlar bunga qarshilik ko\u2019rsatdilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 9-oktabr \u2013 Buxoroga xabar qilinadiki, \u201cTermizda rus askarlari bilan bozorda savdo qilingan buxoroliklar o\u2019rtasida to\u2019qnashuv yuz berdi, buxoroliklardan o\u2019ldirilganlar bor\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 24-26-oktabr \u2013 Rossiyada oktabr qurolli to\u2019ntarishi. Muvaqqat hukumatning ag\u2019darilishi. Hokimiyatning bolsheviklar qo\u2019liga o\u2019tishi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 25-oktabr \u2013 bolsheviklar hokimiyatini o\u2019z qo\u2019llariga oldilar. Amalda Peterburgda to\u2019ntarishga qarshi turadigan kuch qolmagan, hech kimning Muvaqqat hukumatni himoya qilish niyati yo\u2019q edi. Sovetlarning 2-s\u2019yezdi to\u2019ntarish yakunlanganidan keyin hokimiyatga bolsheviklar partiyasi kelganligini tasdiqladi, yer haqida, tinchlik haqida dekretlar va \u201cRossiya xalqlari huquqlari deklaratsiyasi\u201dni qabul qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 25-oktabr \u2013 o\u2019tar kechasi bolsheviklarning qurolli guruhlari Nikolay va Boltiq vokzallarini, markaziy elektr stansiyasini egalladi. Soat 13 da Muvaqqat hukumat joylashgan Mariin saroyi qo\u2019lga kiritildi. Soat 18 da Qishki saroy o\u2019rab olindi va tez orada zabt etildi. Muvaqqat hukumat to\u2019la tartibda qamoqqa olindi. Harbiy-inqilobiy qo\u2019mita davlat to\u2019ntarishini amalga oshirib shu kuni hokimiyatni o\u2019z qo\u2019liga oldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 25-oktabr (yangi sana 7 noyabr) \u2013 Rossiyada bolsheviklar menshiviklar va \u201cso\u2019l\u201d eserlar bilan birga davlat to\u2019ntarishini amalga oshirdilar va hokimiyatni qo\u2019lga oldilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 28-oktabr \u2013 Toshkentning yangi shaharida qurolli to\u2019qnashuvlar avj oldi. Qo\u2019zg\u2019olonchilar general qismlaridan ustun keldilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 1-noyabr \u2013 Toshkent harbiy qal\u2019asi taslim bo\u2019ldi, qurolli qo\u2019zg\u2019olon g\u2019alaba qozondi. Toshkentda bolsheviklar zo\u2019ravonlik bilan hokimiyatni egallashdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 15-noyabr \u2013 ish boshlagan o\u2019lka ishchi, soldat va dehqon deputatlari Sovetlarining III qurultoyi tortishuvlar oqibatida hukumat \u2013 Turkiston o\u2019lkasi Xalq Komissarlari Sovetini tuzdi, unda 8 o\u2019rin so\u2019l eserlarga, 7 o\u2019rin bolsheviklar bilan masimalistlarga berildi. Biroq faqat yevropaliklardan iborat hukumat tuzildi. Turkiston XKS raisi lavozimini kasbi chizmachi bo\u2019lgan Bolshevik F.Kolesov egalladi, harbiy komissar qilib izlovchi Perfilev, boshqa komissarlik lavozimlariga o\u2019rtamiyona yurist va shunga o\u2019xshaganlar tayinlandilar. Hukumat a\u2019zolar qatoriga tub aholi vakillaridan kiritilmadi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 23-noyabr \u2013 Turkiston o\u2019lkasidagi yangi hukumat aholiga qilgan murojatida o\u2019zining maqsadlarini yashirib o\u2019tirmadi. Turkiston XKS o\u2019z faoliyatining 1-kunlaridan boshlab sovet siyosatini amalga oshirishga, Turkiston o\u2019lkasida sovet rejimini mustahkamlashga jon-jahdi bilan kirishdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 26-28-noyabr (yangi sana 9-11 dekabr) \u2013 Qo\u2019qonda Turkiston o\u2019lka musulmonlarining favqulodda IV qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi. Turkistonni boshqarish shakli to\u2019g\u2019risidagi masala qurultoyning diqqat markazida turdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 27-noyabr (yangi sana 10-dekabr) \u2013 Turkiston Rossiya tarkibida xududiy jihatdan muxtor deb e\u2019lon qilindi. Turkistonni Federativ Rossiya respublikasi tarkibida hududiy jihatdan muxtor deb e\u2019lon qilindi. Fitrat bu tunni \u201cMilliy Laylatulqadrimiz\u201d deb atadi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 28-noyabr (yangi sana 11-dekabr) \u2013 tarkib topayotgan yangi davlat nomi \u2013 Turkiston muhtoriyati e\u2019lon qilindi. Qurultoyda o\u2019sha kungi yig\u2019ilishda Butunrossiya Ta\u2019sis majlisi chaqirilgunga qadar hokimiyat Turkiston Muvaqqat Kengashi va Turkiston Xalq Majlisi qo\u2019lida bo\u2019lishi kerak, deb qaror qabul qiildi. Qurultoyda Turkiston Muvaqqat Kengashi a\u2019zolaridan 8 kishidan iborat tarkibda Turkiston Muxtoriyati hukumati tuzildi. Hukumatning Bosh vaziri hamda ichki ishlar vaziri etib Muhammadjon Tinishboyev saylandi. Islom Sulton o\u2019g\u2019li Shoahmedov \u2013 bosh vazir o\u2019rinbosari, Mustafo Cho\u2019qayev \u2013 tashqi ishlar vaziri, Ubaydulla Xo\u2019jayev \u2013 harbiy va, Hidoyatbek Yurg\u2019ula Agayev \u2013 yev va suv boyliklari vaziri, Obidjon Mahmudov \u2013 oziq-ovqat vaziri, Abdurahmon O\u2019rozayev \u2013 ichki ishlar vazirining o\u2019rinbosar, Solomon Abramovich Gersfeld \u2013 moliya vaziri lavozimlarini egallashdi. Hukumat tarkibida keyinchalik ayrim o\u2019zgarishlar ro\u2019y berdi. Mustafo Cho\u2019qay Bosh vazir lavozimini bajarishga kirishdi. Vazirlardan uch kishi oliy ma\u2019mumotli huquqshunos, ikki kishi o\u2019rtacha malakali huquqshunos ekanligi Muxtoriyat hukumati a\u2019zolari bilim darajasining naqadar yuqori ekanidan dalolat beradi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil noyabr oxiri \u2013 Asfandiyorxon o\u2019z mavqeini mustahkamladi, demokratik o\u2019zgarishlar jarayoniga to\u2019siqlar qo\u2019yildi, Majlis keyinchalik xonga yon bosib, faoliyati bo\u2019shashib ketishiga qaramasdan Xiva xoni Majlisni tarqatib yubordi. Asfandiyorxon Rossiya Muvaqqat hukumati, uning Turkistondagi vakillari bilan aloqa o\u2019rnatishga intildi. Boshqaruvini yo\u2019lga qo\u2019yish uchun polkovnik Zaytsev Muvaqqat hukumatning Xorazmdagi harbiy komissari yetib tayinlandi. U mamlakatdagi va Amudaryo bo\u2019limidagi rus harbiy qismlari qo\u2019mondoni ham bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 1-dekabr \u2013 Namangan uyezdida 100000 kishilik namoyish bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 1- dekabr \u2013 Turkiston Muxtoriyatining Muvaqqat hukumati a\u2019zolari (8 kishi) imzolagan maxsus Murojaatnoma e\u2019lon qilindi. Ushbu Murojaatnomada Turkistondagi barcha aholi: irqi, millati, dini, jinsi, yoshi va siyosiy e\u2019tiqodlaridan qat\u2019i nazar, yakdillik va hamjihatlikka da\u2019vat etilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 6-dekabr \u2013 Toshkentda Munavvar Qori rahbarligida 60000 kishilik miting bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 9-dekabr \u2013 Turkiston XKS yerni sotish va sotib olishni man qiluvchi, yerni ijaraga berishni cheklovchi qaror qabul qildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 13-dekabr \u2013 Toshkent Eski shahar aholisi o\u2019tkazgan namoyish o\u2019qqa tutildi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 26-dekabr \u2013 Turkiston Milliy bayrog\u2019i qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 26-30-dekabr (yangi sana 1918-yil 8-12-yanvar) \u2013 Qo\u2019qonda bo\u2019lib o\u2019tgan yerli ishchi, askar va dehqon deputatlari I favqulodda qurultoyining diqqat markazida Turkiston Muxtoriyatiga munosabati masalasi diqqat markazida turdi. Qurultoy ochilishini Turkiston o\u2019lka Harbiy Sho\u2019rosi rahbari Orif Klivleyev qutladi. Muvaqqat Millat Majlisi nomidan islom Shoahmedov va boshqalar ham qurultoyni tabrikladilar. Faqat bolsheviklar partiyasining vakili, o\u2019lka mehnat komissari P.Poltoratskiy qurultoyda dag\u2019dag\u2019ali ohangda so\u2019zlab, xalqimiz tarixidagi ilk demokratik hukumatni \u201cboylar muxtoriyati\u201d deb tuhmat qildi. \u201cBiz kambag\u2019allar muxtoriyatiga qarshi emasmiz\u201d, deb Poltoratskiy munofiqlik qildi. Qurultoy vakillarining ko\u2019pchiligi Poltoratskiyning bunday ig\u2019vo va aldovlariga uchmadilar.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil 30-dekabr \u2013 Turkiston Muhtoriyatini qo\u2019llab quvvatlash shuningdek, Turkiston o\u2019lkasi xalq komissarlari sovetiga ishonchsizlik bildirish to\u2019g\u2019risida rezolyutriya qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1917-yil oxiri \u2013 Turkistonda 3,5 million desyatina ekin maydoni yarmiga qisqardi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1919-yillar \u2013 Indoneziyadagi barcha orollarda, Yavada urushqoqligi bilan ajralib turadigan, mustamlakachilikka qarshi mazmundagi stachkalar avj oldi. Bu inqilobiy kurash to\u2019lqinida siyosiy partiyalar vujudga keldi. Ularning ba\u2019zilari islohotchilik tusidagi kurash yo\u2019lini yoqlashsa, boshqalari faol qurolli kurashga qat\u2019iy tarafdor edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1919-yillar \u2013 ocharchilikni yengish, ishchilarni to\u2019ydirish, chayqovchilikni tugatish, ishchilar sinfini tanazzul va tushkunlikdan qutqarish \u2013 inqilobiy hukumat oldida turgan asosiy vazifalar edi. Lenin mamlakat iqtisodiy va siyosiy taraqqiyotining yangi konsepsiyasini ishlab chiqdi. Bu kommunizmga to\u2019g\u2019ri olib borish kerak bo\u2019lgan \u201charbiy kommunizm\u201d siyosati edi. Mamlakat don uchun \u201charbiy yurish\u201d e\u2019lon qilindi. \u201cTemir proletar intizomi\u201d joriy etildi va \u201ckulaklar\u201d ayovsiz jazolandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1919-yillar \u2013 Xorazmning iqtisodiy ahvoli og\u2019irlashib, xalq ommasining moddiy qiyinchilari ortib bordi. Matbuotda ocharchilikning kuchaygani haqida xabar qilinardi. Asfandiyorxon hukmronligidan xalq ommasigina emas, amaldorlar va turkman qabilalari boshliqlari ham norozi edilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-1919-yillar \u2013 zo\u2019ravonlik va nomigagina tovar ayirboshlash yo\u2019li bilan Turkistondan 4.500.000 pud g\u2019alla tortib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1920-yillar \u2013 alban xalqi orasida davlat hududini Italiya, Gretsiya va Yugoslaviya o\u2019rtasida bo\u2019lib olish o\u2019tkazildi. Ularga Albaniya hududining muayyan qismlari o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1920-yillar \u2013 Rossiyada fuqarolar urushi davri. Don (Kaledin, Krasnov), Kuban (Denikin), Janubiy Ural (Dutov), Sibir (Semyonov), Qrim (general Vrangel), mamlakat shimoli g\u2019arbi (general Yudenich) ishchi aksilinqilobning asosiy markazlari edi. Fuqarolar urushi jarayonida Rossiyaning kelgusi taraqqiyot yo\u2019li uchun kurash borardi. Dehqonlarning barcha talablari pirovardida shu shiorlarga borib taqalardi: \u201cKommunistlarsiz Sovetlar uchun\u201d va \u201cTijorat erkinligi uchun\u201d. Yirik burjuaziya, dvoryanlar va oq armiya rahbariyati cheklangan monarxiyani tiklashga intilardi. \u201cInqilobiy demokratiya\u201d yo\u2019nalishidagi partiyalar (mensheviklar, eserlar) Rossiyaning demokratiya va erkin ishbilarmonlik yo\u2019lidan rivojlanishi tarafdori edilar. Bolsheviklar esa proletariat diktaturasi asosiga qurilgan \u201csotsialistik\u201d davlat barpo etishni o\u2019ylardilar. Fuqarolar usurhis bolsheviklar g\u2019alabasi bilan yakunlandi. Chunki ular sovet hokimiyatini himoya qilish uchun ommani birlashtiradigan yangi mafkurani (jahon urushidan chiqish, yer haqidagi Dekretni amalga oshirish, 8 soatli ish kuni joriy etish va hokazo) shakllantirishga muvaffaq bo\u2019ldilar. Fuqarolar urushi alangasida mamlakatning shusiz ham kuchsiz bo\u2019lgan sanoati tamomila vayron bo\u2019ldi. Millionlab dehqonlar tirikchilik tashvishida mamlakat bo\u2019ylab yo\u2019lga tushdilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-1920-yillar \u2013 Sovetlar hukmronligi boshlanishi bilan vaqf mulklarining davlat ixtiyoriga olinishi amalga oshirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1920-yillar \u2013 Turkistonda o\u2019zbek tilida 11 nomda gazeta chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1920-yillar \u2013 Yosh buxoroliklar dasturlari, siyosiy qarashlar, taktikasida Buxoroda islohotlar o\u2019tkazish uchun kuch, zo\u2019rlik ishlatish zarur bo\u2019lib qolgani tan olindi, 2-tomondan, aholining diniy e\u2019tiqodi e\u2019tirof etildi. Shuningdek, bolshevistik proletar diktaturasi, mulkdorlari ekspropriatsiya qilish qoidalariga yon berilmadi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1922-yillar \u2013 Lloyd-Jorj hukumati davri.<\/p>\n\n\n\n

1918-1922-yillar \u2013 Yaponiyaning Rossiya Uzoq sharqini ishg\u2019ol qilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1923-yillar \u2013 Mustafo Kamol Turkiyadagi milliy-ozodlik kurashining rahbari.<\/p>\n\n\n\n

1918-1924-yillar \u2013 Xurshid muallimlik qilish bilan birga \u201cLayli va Majnun\u201d, \u201cFarhod va Shirin\u201d hamda boshqa dramalarini yozdi, ularda aytilgan \u201cGirya\u201d, \u201cChorgoh\u201d, \u201cSegoh\u201d, \u201cUshshoq\u201d, \u201cBayot\u201d, \u201cSuvora\u201d, \u201cDugoh\u201d qo\u2019shiqlari o\u2019zbek klassik qo\u2019shiqlariga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1935-yillar \u2013 Chexoslovakiya tashqi ishlar vaziri, Tomash Masarik iste\u2019fosidan so\u2019ng Chexoslovakiya prezidenti bo\u2019ldi. U G\u2019arb bilan ham, Sovet Ittifoqi bilan ham do\u2019stona munosabatlar tarafdori edi. Chexoslovakiyani fashistoar Germaniyasi zabt etganidan so\u2019ng Angliyaga muhojirlikka ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-1943-yillar \u2013 Shoh Boris Bolgariyada hukmronlik qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1918-1952-yillar \u2013 Misrda Muhammad Ali sulolasiga mansub qirollar hukmronlik qildilar, ya\u2019ni monarxiya ag\u2019darilgunga qadar 2 ta qirol almashdi; Fuod I va Fuod II.<\/p>\n\n\n\n

1918-1970-yillar \u2013 Jamol Abdul Nosir hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1918-1989-yillar \u2013 Nikolay Chaushesku hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 \u201cIshtirokiyun\u201d, \u201cMehnatkashlar o\u2019qi\u201d, \u201cMehnat tovushi\u201d (Samarqandda), \u201cFarg\u2019ona\u201d, \u201cYangi Farg\u2019ona\u201d, \u201cEl bayrog\u2019i\u201d, \u201cXalq\u201d, \u201cXalq qalqoni\u201d, \u201cYangi Sharq\u201d, \u201cErkinlik\u201d nomli gazetalar, \u201cMaorif va o\u2019qituvchi\u201d, \u201cMoliya axboroti\u201d, \u201cKasabachilik harakati\u201d jurnallari chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 \u201cO\u2019z oldiga sovet hokimiyatini ag\u2019darish va Farg\u2019ona muxtoriyatini tiklash vazifasini qo\u2019ygan Madaminbek ustomon siyosatchi va uddaburon tashkilotchi fazilatlariga ega edi\u201d, deb tan olinadi arxiv hujjatlrining birida.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Albaniyada sanoat deyarli yo\u2019q. Qayta ishlash va yengil sanoatning kam sonli korxonalari faoliyat ko\u2019rsatardi. Foydali qazilmalarni qazish va qidiruv ishlarini xorijiy monopoliyalar olib borishardi. Mahalliy burjuaziya o\u2019z kapitalini asosan savdo va sudxo\u2019rlik sohalariga yo\u2019naltirilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Angliya kasaba uyushmalari a\u2019zolari soni 6,5 millionga yetdi (urushgacha 2,5 million edi).<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 angliyalik yozuvchi Jeyms Oldrij dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Fitrat Toshkentga keladi, o\u2019qituvchilik qiladi, ijtimoiy-ijodiy faoliyat bilan shug\u2019ullandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Fitrat Yosh buxoroliklar tashkilotining takomillashgan dasturini ishlab chiqqan va bud astur tashkilot tomonidan qabul qilingan edi. Unda dehqonchilik va qishloq xo\u2019jaligi, soliqlar, shuningdek, harbiy tizim, ichki ishlar, sud, yo\u2019llar, yer osti boyliklari, tashqi siyosat, maorif, vaqf masalalari batafsil ko\u2019rilib ularni sivilizatsiya ruhi va mazmunida yechish taklif qilingan. Bu dastur ham islohotlarni tinch-osoyishta muhitda amalga oshirishni ko\u2019zda tutgan. Unda aholi barcha qatlamlarining manfaatlari himoya ostiga olingan.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Fridrix Ebert reyxskansler bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Gelmut Shmidt dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 HMK burjuaziya va ziyolilarning kichik tashkilotdan ommaviy partiyaga aylana boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 inglizlar Buxoro bozorlarida 1 million pud paxta, 1 million dona qorako\u2019l teri, 200 ming pud jun, 150 ming pud xom ipakni xarid qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Nelson Mandela dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 O\u2019rta Osiyoda 1-oliy o\u2019quv yurti Turkiston davlat universiteti ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 qizil askarlar va dashnoqlar Chustda 1500 kishini qatl qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 rus posyolkalarida siyosiy boshboshdoqlik va iqtisodiy tangliklar avj oldi. Amir manifestning e\u2019lon qilinishiga kelgan Samarqand soveti delegatsiyasi a\u2019zosi Mahmudxo\u2019ja Behbudiy va yana 1-2 musulmon a\u2019zolar marosim o\u2019tganidan so\u2019ng Samarqandga jo\u2019nab ketdilar. Delegatsiyadan boshqa a\u2019zolari esa jo\u2019nab ketishdan bosh tortdilar, bir necha kun davomida Samarqand soveti bilan Yangi Buxoro soveti vakillari o\u2019rtasida to\u2019qnashuvlar bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 saylovlarda \u201cShinn feyn\u201d ingliz parlamentining irlandiyaliklarga ajratilgan barcha o\u2019rinlarni olib qo\u2019ydi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 saylovoldi kompaniyasi paytida D.Lloyd-Jorj \u201cmamlakatni jang maydonlaridan qaytayotgan qahramonlarga munosib\u201d qilish to\u2019g\u2019risida ko\u2019p gapirdi. Amalda esa bunday bo\u2019lmadi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Shokirjon Rahimiy Toshkentda maktab mudiri bo\u2019ladi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Toshkentning Yangi shaharlarida Turkiston davlat universiteti, sharqshunoslik instituti, konservatoriya, texnikumlar ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Turkiston muxtoriyati qo\u2019shini soni 1000 dan ortiq kishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Turkistonda ekin maydoni 2\/3 qismiga qisqardi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Turkistonda o\u2019zbek tilida 33 ta kitob nashr etildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Turkistondagi hunarmandlar soni 150000 kishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 uch eng yirik va nufuzli konchilar, transportchilar va temiryo\u2019lchilar kasaba uyushmalari o\u2019zaro hamkorlik haqida Uchlar ittifoqini tuzdilar. Bu ittifoq umumiy talabalar ishlab chiqish va zarur bo\u2019lganda bir paytda ish tashlash maqsadida tashkil etilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Xitoyda 2 inqilobiy harakat markazi \u2013 Xitoy xalqining tan olingan milliy yo\u2019lboshchisi Sun Yatsen boshchiligidagi Gomindan hamda Xitoy kommunistik partiyasi tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 yapon qo\u2019shinlari sovet Rossiyasi hududiga bostirib kirib, Vladivostokni, Primore, Sharqiy Sibir va Shimoliy Saxalinni egallab oldi. Butun Sibirni bosib olish rejalashtirilgan edi. Kolchak va ataman Semenov qo\u2019shilmalarining tor-mor qilinganligi, shuningdek boshlanib ketgan partizanlik harakati yaponlarni Rossiyadan ketishga majbur qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil \u2013 Yugoslaviya qirolligi tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yanvar \u2013 AQSh prezidenti V.Vilson mustaqil polyak davlati tuzishni taklif qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yanvar \u2013 Junaidxon Xiva xonligi qurolli kuchlar qo\u2019mondoni etib tayinlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yanvar \u2013 Turkiston mustaqilligi uchun qurolli harakatning boshlanishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 5-yanvar \u2013 Myunxenda Germaniya fashistlar partiyasining tashkil topishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 5-6-yanvar \u2013 Rossiyada Ta\u2019sis majlisining chaqirilishi va tarqatib yuborilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 11-yanvar \u2013 Qo\u2019yliqda Toshkent uyezdi vakillarining qurultoyi bo\u2019ldi. Unda 586 vakil qatnashdi. Qurultoy sovet hokimiyatiga, yer-suv komitetlarining tuzilishga qarshi chiqdi, agrar tadbirlarni rad etdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 19-26-yanvar (yangi sana 1-8-fevral) \u2013 Toshkentda Turkiston o\u2019lkasi ishchi, soldat va dehqon deputatlari sovetlarining favqulodda IV qurultoyi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 30-yanvar (yangi sana 12-fevral) \u2013 Turkiston XKS Muhtoriyatini tugatish uchun harbiy harakatlarni boshladi Turkiston bolsheviklari buning uchun qizil askarlardan tashqari armanlarning \u201cDashnoqsutyun\u201d partiyasi a\u2019zolaridan tuzilgan qurolli to\u2019dalardan ham keng foydalanildi. Shu kuni kechqurun Skobelev (hozirgi Farg\u2019ona) shahridan Qo\u2019qonga dastlabki qizil askar otryadlari to\u2019p va pulyemotlar bilan yetib keldi. Bu otryadning komandiri K.Osipov edi. Muxtoriyachilar bolsheviklarga o\u2019z talablarini bayon qilishgan edi. Ammo Qo\u2019qon revkomi qonuniy hukumatning qala\u2019ni bo\u2019shatib qo\u2019yish haqidagi adolatli talabiga rozi bo\u2019lmagach, u o\u2019z-o\u2019zidan to\u2019xtab qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 31-yanvar (yangi sana 13-fevral) \u2013 Turkistonga ertalab Andijondan va sal keyinroq Perovskdan ham qizil askarlar yetib keldilar. Tushdan keyin jang harakati boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil fevral \u2013 Turkiston xalqlarinign milliy hukumati yo\u2019q qilinganida ularning milliy g\u2019ururi ham yanchilgan edi. Bu harakat Qo\u2019qon fojialaridan keyin boshlangan bo\u2019lishiga qaramay, uning ildizlari chor Rossiyasi tomonidan Turkiston bosib olingan XIX asrning 60-70-yillariga borib taqaladi. Turkistonda sovet hokimiyatiga qarshi harakat vujudga kelishining bosh sababi sovet hokimiyatining o\u2019lkada yuritgan mustamlakachilik siyosati va bolsheviklar tomonidan amalga oshirilgan dastlabki sotsialistik tadbirlar, korxonalarning davlat ixtiyoriga o\u2019tkazilishi, xususiy mulkning bekor qilinishi, oziq-ovqat razvyorstkasi va g\u2019alla monopoliyasi, masjid, xususiy maktab va qozixonalarning bekitilishi bo\u2019ldi. Vaqf yerlarining tugatilishi, majburiy mehnatning joriy qilinishi hamda qizil armiya jangchilarining talonchilik va bosqinchiliklari harakatga alohida keskinlik va ko\u2019lam bag\u2019ishladi, uning tobora kengayishi va rivojlanishiga olib keldi. U goh kuchayib, goh pasayib turishiga, unda ishtirok etganlarning tarkibi almashib turganligi va ikkilamchi manfaatlar o\u2019zgarib turishiga, ob\u2019yektiv va sub\u2019yektiv omillar kuchlar muvozanatiga turlicha ta\u2019sir qilganiga qaramay, harakatning asosiy maqsadi Turkiston mustaqilligi bo\u2019lib qolaverdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 14-fevral \u2013 RSFSRda Grigorian (\u201cyangi\u201d) yil hisobining joriy etilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 15-fevral (eski hisob 2-fevral) \u2013 Turkistonda yong\u2019inlar bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 17-fevral \u2013 bolsheviklar o\u2019z talabalari asosida qayta muzokara boshlashni taklif qildilar. Tabiiyki, ularning Muxtoriyat hukumati rahbarlarini sovetlarga topshirish kabi shovinistik talablarini Muxtoriyat hukumati rad qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 18-fevral \u2013 M.Cho\u2019qayev hukumati ulamochilar tazyiqi ostida iste\u2019foga chiqdi. Shu Kundan boshlab Ergash (Kichik Ergash) amalda Muhtoriyat hukumati rahbari bo\u2019ldi. Bolsheviklar Muxtoriyat hukumati sovet hokimiyatini tan olish va unga bo\u2019ysunishni, milliy qo\u2019shinni tarqatib yuborish kerak, degan yangi talablar qo\u2019ydilar. Bu safar ham ularga rad javobi berildi. Shu orada muxtoriyatchilar qatorlarida parokandalik yuz berdi. Qo\u2019qon shahar mirshablari boshlig\u2019i Kichik Ergash amalda Muxtoriyat hukumatining rahbariga aylandi. Turkiston o\u2019lkasi harbiy komissari Ye.Perfilev boshchiligidagi piyoda otliq va artilleriya qismlaridan iborat 11 eshelon Qo\u2019qonga keldi. Qizil askarlar shaharda bosqinlar uyushtirib, uni talon-taroj qilishga kirishdilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 20-fevral (yangi sana 7-fevral) \u2013 \u201cHo\u2019qand (Qo\u2019qon) tarixining eng daxshatli kuni edi. Armanilar ayricha faoliyat ko\u2019rsatganlar\u2026\u201d. Gazetadagi ushbu maqola \u201cHo\u2019qand hozir o\u2019liklar shahri\u201d degan dahshatli ibora bilan tugaydi. Faqat Qo\u2019qonning o\u2019zida 3 kun davomida 100000 kishi o\u2019ldirildi. Sobiq xonlik poytaxti bo\u2019lgan Qo\u2019qon shahri butkul vayronaga aylantirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 22-fevral (yangi sana 9-fevral) \u2013 Qo\u2019qonda Rus-Osiyo banki binosida bolsheviklar tayyorlagan \u201ctinchlik shartnomasi\u201d imzolandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 22-fevral \u2013 Turkiston muxtoriyati hukumati qizil askarlar va dashnoqlar tomonidan tor-mor qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 26-fevral \u2013 Turkiston XKS raisi F.Kolesov paxta tolasi va xom paxtani musodara qilish to\u2019g\u2019risidagi dekretni imzoladi. Mazkur dekretga ko\u2019ra, qisqa vaqt ichida zavodlarga topshirilgan 3,4 million pud paxta tolasi, 6 million pud xom paxta, 600.000 pud paxta yog\u2019i, 4 million pud chigit, 1,1 million pud kunjara sovet davlati ixtiyoriga tekin o\u2019tdi. Dehqonlar zavodga topshirilgan paxtasi uchun ham, iyudan olib ketilgan paxta xom ashyosi uchun loaqal past narxda bo\u2019lsa-da, mutlaqo pul olishmasdi. Bu hol, bir tomondan ocharchilik kuchaytirib yuborildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 27-fevral \u2013 janglarning birida Kichik Ergash shahid bo\u2019lgach, uning o\u2019rnini Katta ergash egalladi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil fevral oxiri \u2013 Turkistonda sovet hokimiyati va bolshevikcha rejimga qarshi harakat boshlandi. Dastlabki guruhlarning tuzilishi Qo\u2019qon atrofidagi Bachqir qishlog\u2019ida boshlangan. Farg\u2019ona vohasida bu davrda 3 yirik qurolli guruhlar sovetlarga qarshi kurash olib borgan. Ulardan eng yirigi Marg\u2019ilonda, militsiyaning sobiq boshlig\u2019i Muhammad Aminbek Ahmadbek o\u2019g\u2019li \u2013 Madaminbek edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil fevral oxiri \u2013 Turkiston mintaqasida bosqinchi qizil armiya va sovet rejimiga qarshi qurolli harakat boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil mart \u2013 Turkiston XKS raisi F.Kolesov boshchiligidagi qizil askarlar Buxoro amirligiga hujum qildi. Kolesov mag\u2019lubiyatga uchragach, Qiziltepa bitimi tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil mart \u2013 Kolesovning tajovuzkorligi oqibatida ma\u2019rifatchilik jarayoniga, ilg\u2019or madaniy kuchlarga jiddiy talofot yetkazdi. Jadid deb e\u2019lon qilingan 3 mingga yaqin ilg\u2019or ziyolilar qatl etildi. Xorazmda iqtisodiy ahvolning og\u2019irlashuvi madaniyat va maorifning ahvoliga salbiy ta\u2019sir qildi. Shu bilan birga, xalq ommasining ma\u2019rifatga, axloqiy kamolotga intilishi davom etdi. An\u2019anaviy maktablar, madrasalar, madaniy-ma\u2019rifiy vaqflar faoliyati, o\u2019qimishli ziyolilar, ijodkorlarning jamiyatdagi faxrli mavqei saqlanib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil mart \u2013 Rossiyaga qarshi intervensiya boshlandi. Murmansk, Arxangelsk, Vladivostok, Sevastopol, Krasnovodsk shaharlariga, Turkiston hududiga desant tushirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil mart \u2013 Ruminiya Bessarabiyani egalladi, keyinroq Transilvaniya va Bukovinani bosib oldi (Versal shartnomasi bo\u2019yicha). Ruminiya o\u2019z maqsadiga erishdi. Uning hududi 2 barobar kengayib, 7,7 million kishidan 17,5 milliongacha ko\u2019paydi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 1-mart \u2013 Turkiston XKS raisi F.Kolesov boshchiligidagi harbiy echelon Kogonga yetib keldi. Yosh buxoroliklarning F.Xo\u2019jayev, Abdurauf Fitrat, Otaxo\u2019jayev, Abdulvohid Burhonov, Qori Yo\u2019ldosh Po\u2019latov, Fazliddin Mahsumdan iborat rahbar qo\u2019mitasi Kolesov bilan uchrashdi. Kolesov sharoit bilan tanishib chiqmay, Yosh buxoroliklarning kayfiyatini ham hisobga olmasdan Buxoroga harbiy kuch bilan ham qilishga qaror qildi. Yosh buxoroliklar xunrezlikning oldini olishga intilib, amir nomiga ultimatum (talabnoma) yubordilar. Unda islohot dasturi tamoyillari bayon qilingan edi. Lekin voqealar davomi o\u2019zgacha kechdi. Amirdan javobni kutmasdan Kolesov buyrug\u2019i bilan qo\u2019shin, zambaraklar, jami qurol-aslahalar eshelondan tushirilib, hujumga tayyorlandi. Bu qon to\u2019kilishi xavfini tug\u2019dirdi. Amir hukumati darhol ultimatum talablariga roziligini bildirdi. Amirning islohot o\u2019tkazish to\u2019g\u2019risidagi 2-farmonini tayyorlashga kirishildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 2-mart \u2013 Kolesov buyrug\u2019i bilan Buxoroga hujum boshlandi. Amir hukumati muzokara olib borish bilan birga o\u2019z kuchlarini ham harakatga keltirdi. G\u2019azavotga safarbar qilinganlar Chorjo\u2019ydan Karmanagacha bo\u2019lgan temir yo\u2019lni buzdilar, tajovuzkor qo\u2019shinga har tomonlama hujum qildilar. Kolesov qo\u2019shini qurshovda qoldi, o\u2019q-dorisi tugadi, ahvoli og\u2019irlashdi. Shu kuni amirning 2-farmoni Yangi Buxoro (Kogon)ga yetkazildi. Yosh buxoroliklar qo\u2019mitasi hujumni to\u2019xtatishni talab qildi. Muzokaralar bir necha kun davom etdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 3-mart \u2013 Brest-Litovskda Germaniya bilan tinchlik shartnomasi tuzgan Rossiya urushdan chiqdi. U barcha mamlakatlarga urushni demokratik tinchlik bilan, ya\u2019ni hududlarni qo\u2019shib olish va tovonlarsiz (anneksiya va kontributsiya) tugatish taklifi bilan murojaat qildi. Germaniya bilan imzolangan shartnoma Rossiya xalqlariga uzoq kutilgan tinchlikni olib keldi. Sovet Rossiyasi dunyni bo\u2019lib olish haqidagi barcha maxfiy shartnomalarni e\u2019lon qildi va ulardan voz kechganni bildirdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 3-mart \u2013 Rossiya tomonidan Germaniya bilan Brest sulhining tuzilishi. Rossiya Brest-Litovsk shahrida Germaniya bilan tinchlik shartnomasini imzolandi. Shu tariqa inqilobning asosiy shiori \u201cbajarildi\u201d. Brest-Litovskdagi tinchlik shartnomasi aslida Germaniyaga taslim bo\u2019lish bilan barobar edi. Shartnomaga ko\u2019ra, Rossiyadan Litva, Kurlyandiya, Liflyandiya, Estlyandiya, Belorussiyaning bir qismi ajralib olindi, Kars, Ardaxan va Baturni Turkiyaga berildi. Ukraina va Finlyandiya mustaqil davlatlar deb e\u2019tirof etildi. Rossiya o\u2019zining 780 ming kv. km. hududini yo\u2019qotdi. Rossiya, shuningdek, butun armiyasini darhol tarqatib yuborishi, flotini portlarga qaytarishi va qurolsizlanishi zarur edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 12-mart \u2013 Rossiya poytaxtining Peterburgdan Moskvaga ko\u2019chirilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 14-mart \u2013 Antanta mamlakatlarining Rossiya shimoliga bostirib kirishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 25-mart \u2013 Amir Olimxon va Kolesov o\u2019rtasida Qiziltepa bitimi imzolandi. Kolesovning tajovuzkorligi sharmandalarcha barbod bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil aprel \u2013 nemis qo\u2019shinlari Antanta mavqeilariga kuchli hujum boshladi. Dastlab ular muvaffaqiyatli hamla qilib, Antanta qo\u2019shinlari mudofaasini yorib o\u2019tdilar va Mama daryosi sohillariga chiqdilar. Uzoqqa otadigan to\u2019plar bilan Parijni o\u2019qqa tutdilar. Ammo muvaffaqiyatini mustahkamlash uchun Germaniya yetarli zaxira topa olmadi. Mamlakat holdan toygan, armiyaning harbiy ruhi cho\u2019kkan, xalq urushdan charchagan edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil aprel \u2013 Amudaryo bo\u2019limi Turkiston respublikasi tarkibiga kiritilganligi e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil aprel \u2013 Turkiston Xalq xo\u2019jaligi Kengashi, uning joylardagi tashkilotlari xo\u2019jalik faoliyatiga rahbarlik qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 9-aprel \u2013 Xiva yaqinidagi Taxtada bitim imzolandi. Unda sovet hukumati Xorazm aholisining mustaqilligini tan oladi, deyilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 10-aprel \u2013 Leninning buyrug\u2019i bilan Bolshevik P.A.Kobozev Turkistonning favqulodda komissari qilib jo\u2019natildi. U Turkiston o\u2019lkasining amaldagi xo\u2019jayiniga aylanib, butun hokimiyat jilovini o\u2019z qo\u2019lida saqlashga harakat qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 20-aprel-1-may \u2013 Turkiston Sovetlarining V qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi. Unda qatnashgan 300 ga yaqin delegatdan atigi 50 tasi mahalliy millat vakillari edi. S\u2019yezd respublikasining qonun chiqaruvchi oliy organi \u2013 36 kishidan iborat (18 tadan Bolshevik va so\u2019l eserlar kirgan) Turkiston Markaziy Ijroiya Komiteti (MIK)ni sayladi. Turkiston MIK raisi qilib favqulodda komissar P.Kobozev, hamrais qilib A.Solkin saylandi. Mahalliy millat vakillaridan 4 kishi: S.Jo\u2019raboyev, S.Yusupov, Sh.Ostonboyev, S.Azimboyev 1-marta MIK a\u2019zoligiga saylandi. Turkiston XKS tarkibiga 16 kishi (9 bolshevik va 7 so\u2019l eser) kiritildi. S.Ashurxo\u2019jayev (milliy ishlar komissari) tub millatlarning dastlabki vakillari sifatida hukumat tarkibiga kirishdi. Tatarlardan I.Gabitov ichki ishlar va H.Ibrohimov adliya komissarlari qilib saylandi. Sovetlarning V s\u2019yezdi Turkistonni Rossiya tarkibidagi o\u2019lka sifatida e\u2019lon qilib, davlat boshqaruvi va xalq xo\u2019jaligi sohasidagi siyosatini markazdagi bolsheviklar hukumati belgilashni \u201cqonuniy akt\u201d bilan muhrlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 30-aprel \u2013 Turkistonning RSFSR tarkibidagi avtonom respublika deb e\u2019lon qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil may \u2013 \u201cTemir proletar intizomi\u201d joriy etildi, donni davlatga berishdan yashirgan \u201ckulaklar\u201d ayovsiz jazolandi. Rossiyada don topish uchun qurolli guruhlar tashkil etildi. Proletar davlati donni tortib ola boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil may \u2013 AQSh hukumati \u201cDa\u2019vatkorlik to\u2019g\u2019risida hujjat\u201dni e\u2019lon qildi. Unga ko\u2019ra mamlakatdagi mavjud tuzum to\u2019g\u2019risida bildirilgan barcha salbiy fikrlar jinoiy deb e\u2019lon qilindi. Bunday ayb bilan qamoqqa olingan har qanday odamga 10 ming dollar jarima solish yoki 20 yil muddatga qamoq jazosi ko\u2019zda tutildi. Ushbu hujjatga ko\u2019ra 2 ming kishi hukm qilindi. O\u2019zgacha fikrlovchilarga nisbatan jismoniy tazyiq qo\u2019llash Amerika huquqni muhofaza qilish idoralari faoliyatida odatiy holga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 9-may \u2013 RSFSR da oziq-ovqat diktaturasi joriy qilindi. Bu masala Markazning ozida ham qattiqqo\u2019llik bilan amalga oshirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 4-iyun \u2013 bolshevistik rejim \u201cG\u2019alla monopoliyasi to\u2019g\u2019risida\u201d, \u201cSinfiy non payog\u2019i to\u2019g\u2019risida\u201d, \u201cTurkiston respublikasida oziq-ovqat siyosatini amalga oshirish yuzasidan oziq-ovqat komissariga favqulodda vakolatlar berish to\u2019g\u2019risida\u201d kabi dekretlarni qabul qilish bilan Turkistonda oziq-ovqat diktaturasini joriy qildi. G\u2019alla monopoliyasi hech qanday tayyorgarliksiz joriy qilindi va shafqatsiz ravishda amalga oshirildi. Bu holat Turkistonda ocharchilikning nihoyatda kuchayishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 15-iyun \u2013 Turkistonda uch kishidan iborat o\u2019lka oziq-ovqat direktoriyasi tashkil qilindi. Biroq direktoriya o\u2019z faoliyati davomida katta xatolarga yo\u2019l qo\u2019ydi. Natijada ocharchilikdan qutula olmayotgan aholi qirila boshladi. \u201cRuslarning yangi shahari va unda kun ko\u2019rayotgan sovet hokimiyati bilan mahalliy aholi o\u2019rtasida o\u2019tib bo\u2019lmas devor paydo bo\u2019ldi\u201d, — deb e\u2019tirof qilishga majbur bo\u2019lgan edi Turkbyuro raisining muovini G.Safarov.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 17-25-iyun \u2013 Toshkentda bo\u2019lib o\u2019tgan Turkiston bolsheviklarining o\u2019lka konferensiyasi Turkison kommunistlar (bolsheviklar) partiyasining 1-s\u2019yezdi deb nomlandi. Unda o\u2019lkadagi kommunistik guruhlar ilk marta tashkiliy jihatdan rasmiylashtirib, Turkiston Kompartiyasiga (RKP (b) tarkibida) birlashdilar. Kommunistlarning miqdori 2000 ming kishidan oshmas edi. S\u2019yezdda I.Tobolin raisligida 7 kishidan iborat Markaziy Komitet saylandi, uning tarkibiga mahalliy kommunistlrdan Nizomiddin Xo\u2019jayeev ham kiritildi. O\u2019lka bolsheviklarining I S\u2019yezdi ham Rossiyaning partiyaviy, g\u2019oyaviy va nazariy hukmronligini tan olib, shimoldagi bu davlat qo\u2019l ostida bo\u2019lishni yoqlab chiqdilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 16-iyul \u2013 Yekaterinburgda Nikolay II va uning oila a\u2019zolari otib tashlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil avgust \u2013 Antanta davlatlarining hujumlari boshlandi. Gennaniyaning G\u2019arbdagi fronti yorib o\u2019tildi va Antanta qo\u2019shinlari uchun Germaniya hududiga yo\u2019l ochildi. Bolqonda, Salonik shahri yaqinlarida ittifoqchilarning ko\u2019p millatli ekspeditsiya korpusi bolgar qo\u2019shinlari mudofaa chizig\u2019ini yorib o\u2019tdi va oktabrda Dunay sohillariga chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil avgust \u2013 Sirdaryo va Samarqand viloyatlarida 74 ta volost yer-suv komiteti ish ko\u2019rgan. Yil oxirida bular kambag\u2019allar komiteti va kambag\u2019allar uyushmasi deb ataldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 14-avgust \u2013 Bokudagi Angliya desantining tushirilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 15-16-avgust \u2013 Vladivostokka Amerika desantining tushirilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 29-avgust \u2013 Rossiya hukumatining Dekreti bilan polyak xalqining mustaqil davlat tuzish huquqi e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil sentabr \u2013 Avstriya qo\u2019shinlari Vitorio Veneto yaqinida mag\u2019lubiyatga uchradilar. Germaniya boshchiligidagi To\u2019rlar ittifoqi harbiy jihatdan mag\u2019lub bo\u2019lib, tarqalib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil sentabr \u2013 birlashgan ingliz-fransuz-serb qo\u2019shinlari Makedoniyada bolgar-nemis qo\u2019shinlarini tor-mor qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil sentabr \u2013 Farg\u2019ona viloyatining Vodil qishlog\u2019ida to\u2019plangan dehqonlar majlislar kambag\u2019allar uyushmasini tuzish, yer maydonlarini natsionalizatsiya qilishga qarshi chiqdilar. Bu hol Asaka volostida, boshqa joylarda ham bo\u2019ldi. Tuzilgan yer-suv komitetlari esa inqilobiy choralarni amalga oshirmas edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 15-sentabr \u2013 150 ming kishilik grek armiyasi Salonikida bolgar armiyasini tor-mor qildi. Bolgariya taslim bo\u2019ldi. Makedoniyada german qo\u2019shinlari asirga olindi va shu bilan Bolqonda harbiy harakatlar to\u2019xtatildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 29-sentabr \u2013 bolgar hukumati sulh haqidagi hujjatni imzolab, taslim bo\u2019ldi. Bolgariya urushdan chiqdi. Shoh Ferdinand o\u2019z o\u2019g\u2019li Boris foydasiga taxtdan voz kechdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 29-sentabr \u2013 Bolgariya taslim bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 30-sentabr \u2013 Germaniya hukumati AQShga yarashuv bitimi imzolash iltimosi bilan murojaat qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil oktabr \u2013 F.Koleov, I.Tobolin, A.Solkin va boshqa \u201ceski kommunistlar\u201d o\u2019z vazifalaridan chetlashtirildi. Sovetlarning favqulodda VI S\u2019yezdida RSFSR Konstitutsiyasi asosida Turkiston respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilindi. Konstitutsiyaga ko\u2019ra, mudofaa, tashqi aloqalar, pochta-telegraf, dengiz ishlari, temir yo\u2019llar, bojxona, savdo-sotiq, sanoat va moliya masalalari kabi davlatchilikning muhim shakllari Rossiya federal hukumati boshqaruvida qoldirildi. Turkistondagi siyosiy hukmronlik, o\u2019lkada \u201csovetcha andozadagi avtonomiya\u201dning o\u2019rnatilishi bilan o\u2019lga qo\u2019yilgan bo\u2019lsa, bu jarayonning 2-bosqichi, davlat boshqaruvi asosiy funksiyalarning federal hukumatiga topshirilishini konstitutsiya yo\u2019li bilan \u201cqonuniy rasmiylashtirilishi bo\u2019ldi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil oktabr \u2013 shahzoda Maks Badenskiy hukumati tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 1-oktabr \u2013 saroy fitnasi oqibatida Asfandiyorxon o\u2019ldirildi. Uning katta akasi Said Abdulla xon deb e\u2019lon qilindi. Yangi xon davlat ishlari bilan shug\u2019ullanmas edi. Hokimiyat Junaidxon qo\u2019lida markazlashdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 4-oktabr \u2013 Chexiya va Slovakiya Avstro-Vengriya tarkibidan ajralib chiqdi hamda mustaqil Chexoslovakiya respublikasi tuzilganligini e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 28-oktabr \u2013 Serb, xorvat va slovenlar qirolligi tuzilganligi e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 30-oktabr \u2013 Turkiya imzolagan yarashuv bitimiga ko\u2019ra, uning qo\u2019shinlari arab mamlakatlaridan olib chiqilishi, turk armiyasi qurolsizlanishi, flot ingliz va fransuz boshqaruvi ostiga o\u2019tishi lozim edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 30-oktabr \u2013 Turkiya taslim bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 31-oktabr \u2013 Avstriya va Vengriyada monarxiyalar ag\u2019darib tashlandi hamda Avstriya va Vengriya respublikalari talab qilgan yarashuv shartlarini qabul qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 31-oktabr \u2013 Turkiyaning taslim bo\u2019lishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil noyabr \u2013 Polyak sotsialistik partiyasining (PSP) o\u2019ng qanoti yo\u2019lboshchisi, o\u2019ta millatchi va shovinistik doiralar vakili Yuzef Pilsudskiy prezidenti (\u201cdavlatning muvaqqat boshlig\u2019i\u201d) hamda polyak armiyasining bosh qo\u2019mondoni sifatida e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil noyabr \u2013 Qohirada Misr mustaqilligi uchun kurashni boshqarish jamoat qo\u2019mitasi tashkil qilinib, unga taniqli adabiyot, madaniyat, siyosat va jamoat arboblari kirdilar. U \u201cVafd Misri\u201d (\u201cMisr vakillari\u201d) deb nomlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil noyabr \u2013 saylangan 1-hukumat faqat chex partiyalari vakillaridan tuzildi va Chexoslovakiya respublikasining 1-prezidentligiga ham chex burjuaziyasi vakili, taniqli chex tarixchisi va faylasufi, professor Tomash Masarik saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil noyabr \u2013 Turkistonda e\u2019lon qilingan dinni davlatdan, maktabni dindan ajratish to\u2019g\u2019risidagi dekret, shu kabi qator ko\u2019rsatmalar asosida masjidlar va madrasalar yoppasiga yopila boshlandi, islom diniga, uning rahnamolariga kuchli tazyiq, haqorat, xo\u2019rlashlar avj oldirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 3-noyabr \u2013 Avstro-Vengriya taslim bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 3-noyabr \u2013 Germaniyaning taslim bo\u2019lishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 3-noyabr \u2013 Kil shahri portida matroslar va askarlarning namoyishlari boshlandi va u tez orada inqilobga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 9-noyabr \u2013 Berlinda qo\u2019zg\u2019olon boshlandi. Imperator mamlakatni o\u2019z holiga tashlab chet elga qochib ketdi. Germaniyada respublika e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 9-noyabr \u2013 Germaniyada monarxiyaning ag\u2019darilishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 11-noyabr \u2013 Germaniya va Antanta davlatlari o\u2019rtasida Kompyen yarash ahdining tuzilishi. I jahon urushining tugashi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 11-noyabr \u2013 Parij yaqinidagi Kompen o\u2019rmonida, Yevropadagi Antanta qo\u2019shinlari bosh qo\u2019mondoni fransuz marshali Foshning vagon-qarorgohida Germaniya hay\u2019ati o\u2019z hukumati nomidan yarashuv haqidagi, amalda esa Germaniyaning mag\u2019lubiyati borasidagi bitimni imzoladi. I jahon urushining tugashi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 13-noyabr \u2013 Angliya niyati Fransiya bilan tasdiqlangan hududlar ustidan o\u2019z hukmronligini o\u2019rnatish edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 16-noyabr \u2013 Avstro-Vengriya taslim bo\u2019lganidan 10 kun keyin Vengriyada respublika e\u2019lon qilindi. Biroq Rossiyadan qaytgan sobiq harbiy askarlar Bela Kun boshchiligida hokimiyatni o\u2019z qo\u2019llariga olishga qaror qilishdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 16-noyabr \u2013 Vengriyaning respublika deb e\u2019lon qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 24-noyabr \u2013 Serbiya va Chernogoriya bitta davlatga birlashdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 25-noyabr \u2013 Junaidxon qo\u2019shinlari Amudaryodan o\u2019tib, To\u2019rtko\u2019lni olmoqchi bo\u2019ldi va uni qamal qildi. Ammo Chorjo\u2019ydan \u201cToshkent\u201d paroxodida harbiy kuch yordamga yetib keldi va hujum natijasiz chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil dekabr \u2013 D.Lloyd-Jorj Liberal partiya yetakchisi bo\u2019lganligi uchun harbiy zafar to\u2019lqinida tezkor saylovlar o\u2019tkazdi. Saylov huquqi berilgan harbiylarning ovozi evaziga g\u2019alaba qozondi. Bu liberal partiyaning so\u2019nggi muvaffaqiyati edi. Keyin ular Liberal hukumatni boshqarish imkoniyatini qo\u2019lga kirita olmadilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil dekabr \u2013 Xorvatiya, Chernogoriya, Voevodina va boshqa joylarda qonli to\u2019qnashuvlar yuz berdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 1-dekabr \u2013 barcha yirik janubiy slavyan xalqlari vakillari Belgradda \u201cSerblar, xorvatlar va slovenlar qirolligi\u201d tashkil etilganligi haqida e\u2019lon qilishdi. Karageorgievichlar vakili Aleksandr qirol etib saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 2-yarmi \u2013 Amudaryo bo\u2019limida vaziyat keskin o\u2019zgardi. Bu eng avvalo bolsheviklar faoliyati va qizil gvardiyachilar otryadlarining xatti-harakatlari bilan bog\u2019liqdir. Bolsheviklar Amudaryo bo\u2019limiga Chorjo\u2019y va Toshkentdan qizil gvardiyachilar otryadlarini jo\u2019natishdi. To\u2019rtko\u2019l shahri bolsheviklar hokimiyatining tayanchi, uning harbiy bazasiga aylantirildi. Ular Amudaryo bo\u2019limi hududida turib, Xiva xonligiga qarshi harbiy harakatlariga puxta tayyorlandilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil 2-yarmi \u2013 Turkistondagi sovet hokimiyati, qil ustida turib qoldi. Farg\u2019ona vodiysida boshlangan istiqlolchilik harakati butun Turkistonni qamrab olgan edi. Lekin bolsheviklar tashviqoti ro\u2019y berayotgan hodisalarning asl mohiyatini o\u2019lka aholisiga buzib ko\u2019rsatdi. Oqibatda mahalliy aholining bir qismi sovet hokimiyatini mustahkamlash uchun bo\u2019layotgan kurashga tortildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil bahor \u2013 avval Farg\u2019ona vodiysida, keyin Turkistonda istiqlolchilik harakati boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil bahor \u2013 bolsheviklar tub aholi vakillaridan bir qismini hokimiyat organlarida ishlashlariga yo\u2019l qo\u2019yib, ularga qisman yon berdilar. Milliy rahbar xodimlar dastavval yangi tuzumning g\u2019oyalaridan o\u2019z xalqlari baxt-saodat yo\u2019lida foydalanishga urindilar. Ular bu g\u2019oyalarni Turkistonning o\u2019ziga xos xususiyatlariga moslashtirishga harakat qilgan edilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil bahor \u2013 Rossiyada qishloqdan donni majburiy tortib olish boshlandi. Favqulodda oziq-ovqat guruhlari qishloqlarga yuborilib, ortiqcha don davlat ixtiyoriga olina boshlandi. Bularning hammasi fuqarolar urushiga sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil bahor-yoz \u2013 Turkiston avtonom Sovet respublikasi e\u2019lon qilinishi bilan hukumat tuzildi, qator komissarliklar, ichki ishlar, yer ishlari, maorif, millatlar ishlari komissarlikni barpo qilindi. Sovet hokimiyati dushmanlari bilan kurash olib boruvchi ChK \u2013 Favqulodda komissiya o\u2019z faoliyatini amalga oshira boshladi. Siyosiy vaziyat keskinlashishi munosabati bilan tribunallar, siyosiy bo\u2019limlar, uchliklar ham tuzilib, faoliyat ko\u2019rsatdilar. Xo\u2019jalikni boshqaruvchi idoralar tashkil etildi. Farg\u2019ona, Sirdaryo, Samarqand viloyat boshqaruv idoralari, komissarliklar, boshqa markaziy ma\u2019muriy idoralarning bo\u2019limlari barpo qilindi, uyezdlar va volostlar ma\u2019muriyatlari tashkil etildi. Aholi ijtimoiy hayoti tartib-intizomi yo\u2019lga qo\u2019yish tadbirlari joriy etib borildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil bahor-yoz \u2013 Turkiston sovet respublikasi e\u2019lon qilinishi bilan hukumat tuzildi, qator komissarliklar, ichki ishlar, yer ishlari maorif, millatlar ishlari komissarliklari barpo qilindi. Sovet hokimiyati dushmanlari bilan kurash olib boruvchi ChK o\u2019z faoliyatini amalga oshira boshladi. Xo\u2019jalikni boshqaruvchi idoralar tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yoz \u2013 Leninning farmoyishi bilan faslidan e\u2019tiboran \u201cqizil terror\u201d siyosati o\u2019tkazila boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yoz \u2013 Turkiston o\u2019lkasida pul-moliya tangligi pulning o\u2019ta qadrsizlanishiga olib keldi. O\u2019lka hukumati o\u2019z pul qiymati \u2013 Turkison bonlarini chiqara boshladi, ba\u2019zi joylarda o\u2019z kredit biletlari chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil yoz \u2013 ingliz qo\u2019shinlari Ashxobod va Boku shaharlarini egalladilar va Kaspiy dengizida o\u2019z flotiliyalarini yaratib, dengizdagi barcha qatnovi nazorat ostiga oldilar. Shuningdek, ular Boku-Batumi temir yo\u2019li ustidan nazorat o\u2019rnatdilar, Gruziya, Ozarbayjon va Armanistonda mustaqil hukumatlar tuzilishiga ko\u2019maklashdilar.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil qish va bahori \u2013 rus askarlari bilan Buxoroda to\u2019qnashuvlar jiddiy tus oldi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil boshi \u2013 maktablar soni 330 taga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil boshi \u2013 Muxtoriyat hukumati milliy qo\u2019shni sifatida bir mingdan ortiq askar bo\u2019lgan. Harbiy vazir Ubaydulla Xo\u2019jayev ishirokida o\u2019tkazilgan ko\u2019rik-parad vaqtida askarlar soni 2000 kishiga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil boshi \u2013 Turkistondagi ocharchilik bolshevikcha rejimning qattol siyosati natijasida ocharchilik avj olib ketdi. Oziq-ovqat muammosi bu paytga kelib Turkiston respublikasidagi eng o\u2019tkir muammolardan biriga aylangan edi. Bolsheviklar mahalliy aholi qo\u2019lidagi g\u2019alla va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini tortib olish uchun qat\u2019iy choralarni belgilashdi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil boshi \u2013 XKS hamda Yer ishlari komissarligi o\u2019zi mehnat qilmagan egalar ixtiyoridagi bog\u2019 va uzumzorlarni natsionalizatsiya qilish hamda bunday shahslarning yer-suvi, uy-joy sharoitlari, qoramollarini ro\u2019yxatga olish to\u2019g\u2019risida buyruq va ko\u2019rsatma chiqardi. Bu ishlarni amalga oshirish uchun yer-suv komitetlari tuzilib, ular tarkibiga kambag\u2019al dehqonlar, batraklar kiritilishi ko\u2019zda tutildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil boshi \u2013 Turkistonda ko\u2019pchilik imenie (yevropacha agrar majmua)lar, bog\u2019lar va yirik xo\u2019jaliklar natsionalizatsiya qilindi. Faqat natsionalizatsiya qilingan bog\u2019lar va uzumzorlar maydoni 13.361 desyatinadan iborat edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil o\u2019rtasi \u2013 Farg\u2019ona vodiysida taxminan yuzga yaqin guruhlar qizil armiya qismlariga qarshi kurash olib bordilar. Bu guruhlarda 15000 yigit bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil o\u2019rtasi \u2013 Xorazm vohasida bolsheviklar, qizil armiya kuchlariga qarshi qurolli kurash boshlanib ketgan edi. Tajovuzkor kuchlar Petro-Aleksandrovsk (hozirgi To\u2019rtko\u2019l)ni Xiva xonligiga qarshi hujum bazasiga aylantira boshladilar. Chorjo\u2019ydan Amudaryo orqali harbiy kuchlar keltirildi.<\/p>\n\n\n\n

1918-yil oxiri \u2013 1919-yil boshi \u2013 qizil askarlar va dehqonlar Bozorqo\u2019rg\u2019on, Qo\u2019qon-qishloq, So\u2019zoq qishloqlariga bosqinchilik hujumlari uyushtiib, dehqonlarni qirg\u2019in qildilar, mol-mulklarini taladilar, qishloqlarga o\u2019t qo\u2019ydilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 Angliyada Rossiyaga qilingan intervensiyaga qarshi ommaviy miting va namoyishlar bo\u2019lib o\u2019tdi. AQShda ham intervensiyaga qarshi harakat boshlandi. Bunda ayniqsa amerikalik ishchilar muhim o\u2019ynadilar. Mamlakatning ko\u2019pgina yirik shaharlarida AQShning intervensiyani to\u2019xtatish talabi bitilgan murojaatnoma ostiga imzo to\u2019plash kampaniyasi tashkil etildi. Murojaatnomani minglab ishchilarni birlashtirgan 90 kasaba uyushmasi qo\u2019llab-quvvatladi. Intervensiyaga qarshi harakatda Amerikaning taniqli jamoat arboblari faol ishtirok etilar. Jurnalist Jon Rid Rossiyadagi voqealarga xolisona baho berilgan \u201cDunyoni titratgan o\u2019n kun\u201d asarini yozdi va nashr ettirdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 Buxoro va Angliya o\u2019rtasidagi aloqalar davri.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 F.Nittining Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 Farg\u2019onada qaroqchilik, bosmachilik emas, balki o\u2019ziga xos xalq qo\u2019zg\u2019oloni vujudga keldi. Biz 4 yil davomida bu harakatga hatto to\u2019g\u2019ri baho berishni ham bilmadik, u xalq qo\u2019zg\u2019oloni bo\u2019lgani holda bosmachilik deb atadik.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 Italiya tarixiga \u201cqizil ikki yillik\u201d sifatida kirdi. Kasaba uyushmalari rahbarligida bu yillarda misli ko\u2019rilmagan miqyosda ish tashlashlar, narx-navoning oshishiga qarshi ommaviy chiqishlar bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1920-yillar \u2013 tovar monopoliyasi va tovar ayirboshlash yo\u2019li bilan 5.250.000 pud g\u2019alla Turkistondan tortib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1921-yillar \u2013 Amerika dengiz piyodalari Panamaga tushirildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1921-yillar \u2013 Fitrat boshchiligida ko\u2019zga ko\u2019ringan adib-ziyolilar tuzgan madaniy-adabiy tashkilot \u201cChig\u2019atoy gurungi\u201d tashkilotida qator ijobiy ishlarini amalga oshiradi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1921-yillar \u2013 ichki kurash burjuaziyasi Italiyada \u201ctartib\u201d o\u2019rnata oladigan kuchli hokimiyat qidirishga majbur qildi. Fashistlr bu maqsadga eng mos keladigan kuch edilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-1924-1925-yillar \u2013 Amerika dengiz piyodalari Gondurasga tushirildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1925-yillar \u2013 Abdulla Qodiriy \u201cO\u2019tkan kunlar\u201d romanini yozib tugatdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1925-yillar \u2013 F.Ebert Germaniya prezidenti bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-1933-yillar \u2013 Fransiyada 27 marta hukumat o\u2019zgardi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1934-yillar \u2013 Reyxsrat (nemischa Reich \u2013 davlat va Rat \u2013 kengashi) Germaniya parlamentining o\u2019lka va viloyatlar vakillaridan iborat bo\u2019lgan, qonunchilik va boshqaruv masalalari bo\u2019yicha mas\u2019ul palatasi bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-1935-yillar \u2013 AQShning hukmron doiralari Lotin Amerikasi va Osiyodagi turli mamlakatlarga milliy-ozodlik harakatlarini bostirish uchun bir necha marta qo\u2019shin yubordilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-1935-yillar \u2013 Reyxsver (nemischa Reich-davlat va VVehr-mudofaa) Germaniya qurolli kuchlarini shunday atashgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-1946-yillar \u2013 Millatlar Ligasi xalqaro tashkilot tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-1980-yillar \u2013 Muhammad Rizo Pahlaviyning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1919-1981-yillar \u2013 angliyalik yozuvchi Dorris Lessing hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Benito Mussolini fashist partiyasini tuzdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Bernard Shouning \u201cQalblar parchalanadigan uy\u201d pyesasini yozib tugatildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 F.Sheydeman Germaniya reyxskansleri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Fransiyada Rossiyaga qilingan intervensiyaga qarshi ommaviy miting va namoyishlar bo\u2019lib o\u2019tdi. Parijda bo\u2019lib o\u2019tgan 1 may namoishida 500 mingdan ortiq kishi ishtirok etdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Fridrix Ebert Germaniya prezidenti qilib saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 AQShda qabul qilingan hujjat \u201csindikalizm\u201dni, ya\u2019ni sanoatdagi xususiy mulkdorlikni qoralovchi har qanday da\u2019vatlarni man etardi. O\u2019zgacha fikrlashda shubha qilingan taraqqiyparvar arboblarga qarshi sud jarayonlari uzluksiz o\u2019tkazila boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 ingliz tilida ijod qiluvchi JARlik Piter Abraxams dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Ispaniyada Cherkov nazorati va rahbarligi ostida Katolik agrar federatsiyasi tashkil etildi. Bu federatsiya agrariylarga \u2013 yirik zamindorlar, dehqon-mulkdorlar, ijarachilar qirollarga kuchli ta\u2019sir ko\u2019rsatar edi. Federatsiya qishloq xo\u2019jaligida konservatizmning layanchiga aylandi va agrar islohotlarga qarshi chiqdi. Dehqon katolik cherkovning eng sodiq tarafdorlari va mamlakatdagi konservativ kuchlarning tayanchi edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Italiyada katoliklarning ommaviy harakati asosida Xalq partiyasi (\u201cPopolari\u201d) tashkil etildi. Yirik sarmoya vakillari, yer egalari, cherkov xizmatchilar va mamlakat aholisining bir qismi mazkur partiyaha qo\u2019shildi. Bu unga xalqchil partiya ko\u2019rinishini berdi. Partiya dasturidagi ikki band uning saflariga mejnatkashlarning anchagina qismini eng avvalo, dehqonlarni jalb etdi. Dasturda zamindorlarning bir qism yerini mablag\u2019 hisobiga olib, uni dehqonlarga bo\u2019lib berish, shuningdek, mehnat uchun adolatli haq to\u2019lash va\u2019da qilingan edi. Ammo Xalq partiyasi siyosiy hayotda sezilarli o\u2019rin egallay olmadi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Koreya bo\u2019ylab yaponlarga qarshi ommaviy namoyishlar bo\u2019lib o\u2019tdi. Birgina Seuldagi namoyishda 300 ming kishi qatnashdi. Namoyishchilarning asosiy tarkibi talabalar bo\u2019lib, ishchilar, dehqonlar, xizmatchilar, savdogarlar, hunarmandlar va tadbirkorlar ularni qo\u2019llab-quvvatladilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 M.Plank Nobel mukofotiga sazovor bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 M.R.Bela Kun boshqargan Venriya sovet respublikasi hukumatida arzimas lavozimda ishlagan, so\u2019ngra Sovet Ittifoqiga qochadi. U bu yerdan maxfiy ravishda yashirin ishga qaytadi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Misrda ommaviy namoyishlar boshlandi. Namoyishlar Qohiradan Yuqori va Quyi Misrga tomon ko\u2019chdi. Tinch namoyishchilarni to\u2019p va pulemyotlardan o\u2019qqa tutdilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Filipp Sheyderman Veymar respublikasining birinchi hukumatini boshqardi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Munavvar Qori boshchiligida Toshkentda \u201cMilliy Ittihod\u201d tashkiloti mahfiy ravishda tuziladi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Natsional-sotsialistik ishchi partiyasi Myunxen shahrida vujudga keldi va o\u2019sha paytda Germaniya ishchi partiyasi deb ataldi. Adolf Gitler esa unga a\u2019zo bo\u2019lib kirdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 O\u2019lkada 43 ta paxta tozalash, yog\u2019-sovun zavodlari bo\u2019lib, ularning soni ikki yil avval 326, bir yil avval esa 69 ta edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Reyxsver Versal tinchlik shartnomasi asosida tashkil etilgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Sh. Rahimiy va Q.Ramazon bilan birga \u201cOna tili\u201d darsligini, so\u2019ngra esa \u201cImlo masalalari\u201d kibotini yozib chiqardi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Shokirjon Rahimiy 1-alifbo \u201cSovg\u2019a\u201d darsligini chiqardi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 terroristic totalitar tuzum ramziga aylangan \u201cfashizm\u201d atamasi Italiyada tug\u2019ilgan va u italyanchada \u201cbog\u2019lam, dasta\u201d degan ma\u2019noni anglatadi. Bu atama frontdan qaytgan sobiq askarlar o\u2019z manfaatlari himoyasi uchun \u201cFashi di kombattimento\u201d (\u201cQuroldoshlar uyushmasi\u201d) deb nomlangan tashkilot tuzilgan paytda tug\u2019ilgan. Bu harakatni Benito Mussolini boshqardi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Turkistonda o\u2019zbek tilida 91 ta kitob nashr etildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil \u2013 Yosh buxoroliklarning \u201cQutulish\u201d gazetasi chiqa boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil yanvar \u2013 Parijdagi Versal saroyida Antanta ittifoqiga kirgan g\u2019olib mamlakatlar vakillari urushga xulosa yasash va tinchlik shartnomasini imzolash uchun to\u2019plandilar. Unda 27 mamlakatdan mingdan ortiq delegate ishtirok etdi. Ammo amalda barcha asosiy masalalar 5 davlat tomonidan hal qilindi: AQSh (Prezident Vudro Vilson), Angliya (Bosh vazir Jorj Klemanso), Italiya (Bosh vazir Vittorio Orlando), Yaponiya (baron Makino).<\/p>\n\n\n\n

1919-yil yanvar \u2013 Polsha hududida saylangan seym Yu. Pilsudskiy diktaturasini qonunan mahkamlagan \u201ckichik\u201d konstitutsiyasini qabul qildi. Burjuaziya va millatchilar o\u2019z hokimiyatini mustahkamlashdi. Siyosiy raqiblarni jazolash boshlandi: Domborovsk konchilari otib tashlandi, sovetlar tugatildi, qishloq xo\u2019jalik ishchilarining ish tashlashlari bostirildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil yanvar-aprel \u2013 Turkiston bilan Markaz vaqtinchalik bog\u2019lanib turgan qisqa muddat ichida Kreml hukumati bu yerga o\u2019z emissarlar yuborishni muntazam yo\u2019lga qo\u2019ydi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 15-yanvar \u2013 Berlinda inqilobiy harakatlar qonli yakunlandi. Sotsial-demokratik hukumat Berlin ishchilarining chiqishlarini kuch bilan bostirdi. Kommunistik partiyaning rahbarlari Roza Lyuksemburg va Karl Libknext ham o\u2019ldirildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 18-yanvar \u2013 1920-yil 21-yanvar \u2013 Parij tinchlik konferensiyasi bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 19-yanvar \u2013 Germaniyada bo\u2019lib o\u2019tgan Ta\u2019sis majlisiga saylovlarda ko\u2019pgina burjua partiyalari muvaffaqiyat qozondilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 19-yanvar \u2013 Harbiy komissar K.Osipov boshchiligidagi harbiy qism isyon ko\u2019tardilar, 14 ta komissar otib tashlandi. K.Osipovning xalqqa qilgan murojaatida ko\u2019plab va\u2019dalar berilganligiga qaramay, tub aholi betaraf qoldi. Biroq isyon tezda Toshkent temir yo\u2019l ustaxonalari ishchilari va boshqa kuchlar tomonidan bostirildi. Osipov Farg\u2019ona vodiysiga qochib ketdi. To\u2019ntarishga bo\u2019lgan urinishi yangi qatag\u2019on va terror usullarining paydo bo\u2019lishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 21-yanvar \u2013 Irlandiyadan saylangan deputatlar parlament ishida qatnashishdan voz kechdilar va o\u2019zlarini mustaqil Irlandiya parlamenti deb e\u2019lon qildilar. \u201cShinn feyn\u201dning harbiylashgan qanoti Irlandiya respublikachilar armiyasiga (IRA) aylandi. Asli kelib chiqishi AQShdan bo\u2019lgan Edmoo de Valeri Irlandiyaning birinchi prezidenti qilib saylandi. Ko\u2019p o\u2019tmay Britaniya armiyasi bilan IRA o\u2019rtasida harbiy harakatlar boshlandi, unda irlandiyaliklar partizan urushining barcha usullarini qo\u2019lladilar. Irlandiyaliklarni \u201cBlek end tans\u201d (\u201cqora va qahvarang\u201d) nomi bilan mashhur bo\u2019lgan yordamchi otryadlar qo\u2019llab-quvvatladilar. Ikkala tomon ham murosaga kelishni istamadi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 12-fevral \u2013 RKP (b) MK va RSFSR XKS ning Turkiston ishlari bilan shug\u2019ullanuvchi alohida muvaqqat komissiyasi (raisi \u2013 Sh.Z.Eliava) tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil mart \u2013 O\u2019lka bolsheviklar so\u2019l eserlarni hukumatdan siqib chiqardilar. Turkiston MIK va XKS tarkibi nuqul kommunistlardan iborat qilib tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil mart \u2013 Turor Risqulov raisligida Turkiston o\u2019lkasi Musulmonlar byurosi (a\u2019zolari \u2013 Nizomiddin Xo\u2019jayev, Abdulqodir Muhitdinov, Y.Ibrohimov, Yusuf Aliyev, Afandizoda va boshqalar) tuzildi. Musulmonlar byurosi zimmasiga tub aholi o\u2019rtasida ish olib borishi tashkil etish vazifasi yuklatildi. Misbyuroga \u201cIshtiokiyun\u201d (hozirgi O\u2019zbekiston ovozi) gazetasiga muharrirlik qilish vazifasi ham topshirildi. Musulmonlar byurosi atigi 10 oy davom etgan faoliyati davrida o\u2019lka miqyosida musulmon kommunistik tashkilotlari faoliyatini yo\u2019lga qo\u2019yishga katta tashkiliy ishlarni amalga oshirishga erishdi. U Turkistondagi tub xalqlarning manfaatlarini himoya qilishaga qattiq kirishilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 4-mart \u2013 Turkkomissiya a\u2019zolaridan P.Kobozev boshchiligidagi bir guruh xodimlar Toshkentga yetib kelishdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 11-mart \u2013 Madaminbek Farg\u2019ona fronti qo\u2019shinlari qo\u2019mondoni M.Safonov nomiga maktubida ular qanday maqsad yo\u2019lida kurashayotganliklarini, bu harakatning mohiyati va \u201cbosmachi\u201d deb kimni aytish lozimligini yaqqol ko\u2019rsatib berdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 21-mart \u2013 Vengriya sovet respublikasi tuzilganligini e\u2019lon qildi. Sovet respublikasi Vengriyada 133 kun hukm surdi. Bu qisqa muddatda katta ijtimoiy va iqtisodiy o\u2019zgarishlar namunasi bo\u2019yicha nusxalashtirilgan edi. Mamlakatda 50 ming kishilik Qizil armiya tuzildi. Uning yordamida Slovakiyada sovet hokimiyati o\u2019rnatilib, Slovak sovet respublikasi tashkil etildi va bu respublika sovet Vengriyasiga qo\u2019shilishi haqida e\u2019lon qildi. Vengriya hukumati xaroba, kuchsizlangan mamlakatda kommunistik taqsimot asoslarini maksimal markazlashgan hokimiyat va xo\u2019jalik boshqaruvi bilan birlikda yaratishga intilib, Rossiyadagi totalitar sotsializm yo\u2019lini ko\u2019r-ko\u2019rona takrorlardi. Demokratik va ijtimoiy islohotlarga qaramay, venger xalqining hayoti keskin yomonlashdi. Keng iste\u2019mol mahsulotlari yetishmasdi, non, go\u2019sht, yog\u2019, shakarga kartochka tizimi joriy qilindi. Korxonalarning keng miqyosli natsionalizatsiyasi mayda va o\u2019rta korxonalarni qamrab oldi, bu o\u2019rta qatlamlar ahvolini yomonlashtirdi va ularni sovet respublikasiga qarshi kurashga undadi. Dehqonlarning umidlari puchga chiqdi, natsionalizatsiya qilingan yerlar ularga berilmay, shirkatlar mulkiga aylantirildi. Sovet jamiyati siyosiy bo\u2019shliqda bo\u2019lib qoldi. So\u2019l partiyalar vakillari \u2013 sotsial-demokratik partiya yo\u2019lboshchilari ham unga qarshi chiqishib, proletariat diktaturasi tugatilishini va mamlakat demokratlashtirilishini talab qilishdi. Antantaning talabiga ko\u2019ra, Ruminiya qo\u2019shinlari venger qo\u2019shinlarini Slovakiya hududidan olib ketish haqida ultimatum qo\u2019ygan holda Vengriya hududiga bostirib kirdi. Bu yerda sovet hokimiyati tugatildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 23-mart \u2013 Milanda Mussolini tomonidan 1-fashistlar \u201cjangovar guruhi\u201dning tashkil qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 1-aprel \u2013 Britaniya qo\u2019shinlarining Kavkazortini tark etishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 8-aprel \u2013 fransuz qo\u2019shinlarining Odessadan chiqib ketishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 9-aprel \u2013 Xiva yaqinidagi Taxtada Junaidxon Sovet hukumati bilan bitim imzoladi. Unda sovet hukumati Xorazm aholisining mustaqilligini tan oladi, deyilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 13-aprel \u2013 Amritsar shahrida (Panjob poytaxti) ingliz qo\u2019shinlari, taniqli siyosiy arboblarning, HMK faol rahbarlarining shahardan chiqarib yuborilishiga qarshi norozilik mitingini o\u2019qqa tutdilar. Qo\u2019shinlar qurolsiz kishilarga qarata o\u2019q ota boshlashdi. Mingdan ziyod kishi o\u2019ldirildi, ikki mingdan ko\u2019prog\u2019i yaralandi. Hind xalqi ommaviy chiqishlar, namoyishlar, ish tashlashlar bilan javob qaytardi, hamma joyda politsiya bilan to\u2019qnashuvlar yuz bera boshladi. Biroq HMK boshlangan ommaviy harakatni qo\u2019llab-quvvatlamadi. Partiyada kurashning kuch ishlatish shakllarini inkor etib, faqat tinch, zo\u2019rliksiz shakllariga yo\u2019l qo\u2019yadigan gandicha mafkura g\u2019alaba qozondi. Kurashning bu shaklini Gandi satiyagroxa \u2013 \u201cqat\u2019iylik haqiqatda\u201d deb nomladi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 15-aprel \u2013 GULAG tizimidagi mehnat lagerlarining barpo etila boshlanishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 30-aprel \u2013 fransuz qo\u2019shinlarining Sevastopoldan evakuatsiya qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil may boshi \u2013 Turkistonga Turkkomissiya keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil may \u2013 Izmirga grek qo\u2019shinlari tushirilganidan so\u2019ng Kichik Osiyo Turkiya bilan Gretsiya o\u2019rtasidagi shiddatli urush maydoniga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 1-may \u2013 Bavariya sovet respublikasi tor-mor qilindi. So\u2019ngra yangi hukumat vakillari Parijda Versal tinchlik shartnomasini imzoladilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 3-may \u2013 3-iyun \u2013 Afg\u2019oniston xalqining ingliz qo\u2019shinlariga qarshi ozodlik kurashi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 20-may \u2013 Turkkomissiya vakili G.Skalov bilan muholifatdagi kuchlar yo\u2019lboshchisi o\u2019rtasidagi sulh bitimining asosiy qoidalar Zakaspiy fronti qo\u2019shinlari Amudaryo gruppasi qo\u2019mondonligi bilan qoraqalpoqlar va kazaklar o\u2019rtasida tuzilgan sulh shartnomasi bilan tasdiqlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 22-may \u2013 Polsha qo\u2019shinlari Rigani ishg\u2019ol qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 28-may \u2013 germaniyalik buyuk fizik Albert Eynshteyn o\u2019zining nisbiylik nazariyasi to\u2019g\u2019risidagi ma\u2019ruzasini o\u2019qib eshittirdi. Bu kun tom ma\u2019nodagi fan-texnika inqilobi asriga asos solinishiga olib keldi. Albert Eynshteyn nazariyasi olam to\u2019g\u2019risidagi tasavvurlarni butkul o\u2019zgartirib, aniq fanlar sohasida qilingan barcha kashfiyotlarning poydevori bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 28-may \u2013 turk xalqining Angliya-Gretsiya bosqiniga qarshi ozodlik kurashi boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil iyun \u2013 Turkistonda qoziliklar yopildi. Bular milliy an\u2019analaga hujumning bir qismi edi va xalq ommasining noroziligiga sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil iyun oxiri \u2013 Chimboy uchastkasining Zair posyolkasiga maxsus komissiya jo\u2019natildi. Ularga berilgan farmoyishga \u201c3-Zair kazaklar harbiy bo\u2019linmasidagi burjua unsurlarini qurolsizlantirish\u201d kerakligini ko\u2019rsatilgan edi. Biroq, 3-Zair kazaklar harbiy bo\u2019linmasi maxsus komissiyaga bo\u2019ysunmasdan, Chimboyga ketib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 4-iyun \u2013 bolsheviklar rejimi \u201cG\u2019alla monopoliyasi to\u2019g\u2019risida\u201d, \u201cSinfiy non payogi to\u2019g\u2019risida\u201d, \u201cTurkiston respublikasida oziq-ovqat siyosatini amalga oshirish yuzasidan oziq-ovqat komissariga favqulodda vakolatlar berish to\u2019g\u2019risida\u201d kabi dekretlarni qabul qilishi bilan Turkistonda oziq-ovqat diktaturasini joriy qildi. G\u2019alla monopoliyasi hech qanday tayyorgarliksiz joriy qilindi va shafqatsiz ravishda amalga oshirildi. Bu holat Turkistonda ocharchilikning nihoyatda kuchayishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 28-iyun \u2013 Germaniya tomonidan I jahon urushida g\u2019olib chiqqan Antanta davlatlari va mag\u2019lub Germaniya o\u2019rtasidagi sulh bitimining imzolanishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 28-iyun \u2013 Versal saroyining Oynayi zalida Germaniya bilan tinchlik shartnomasini imzolandi. Germaniya va uning ittifoqchilari urush aybdorlari deb e\u2019lon qilindi. Germaniyadan dunyodagi eng boy temir konlariga ega bo\u2019lgan Elzas-Lotaringiya ajratib olindi va Fransiyaga berildi. Fransiya, shuningdek, Saar ko\u2019mir konlarini 15 yil davomida ishlatish huquqini qo\u2019lga kiritdi. Germaniyaning Reyn daryosidan g\u2019arbdagi hududi Fransiya chegalarigacha, sharqda 50 kilometrgacha harbiylardan xoli zonaga aylantirilishi, Reyn daryosining g\u2019arbiy qirg\u2019og\u2019ida 15 yil mobaynida ittifoqchilarning qo\u2019shinlari turishi zarur, deb belgilandi. Shartnomaga ko\u2019ra, Germaniyada majburiy harbiy xizmat bekor qilinishi, mamlakat suv osti floti, harbiy va dengiz aviatsiyasi taqiqlanishi zarur edi. Ko\u2019ngilli asoslarda shakllanadigan armiyaning askarlari soni 100 mingdan oshmasligi lozim edi. Bosh shtabni tarqatish, harbiy maktablarni yopish, barcha zobitlarni ishdan bo\u2019shatish majburiy qilib qo\u2019yildi. Mavjud qurol-yarog\u2019lar, tank va to\u2019plar, tez otar qurollar Antanta mamlakatlariga topshirildi. Germaniya amalda to\u2019liq qurolsizlantirildi. Tayinlangan Nazorat komissiyasi shartnoma talablari bajarilishini kuzatib turishi zarur edi. Mazkur shartnomaga asosan Belgiya Eypen va Malmedi okruglarini oldi. Shlezvigning shimoliy qismi Daniya ixtiyoriga o\u2019tdi. Polsha Poznan, Yuqori Sileziyaning bir qismi, Pomeraniya, G\u2019arbiy va Sharqiy Prussiya rayonlariga ega bo\u2019ldi. Gdansk Millatlar Ligasi boshqaruvidagi \u201cerkin shahar\u201d deb e\u2019lon qilindi. Polshaning dengizga chiqishini ta\u2019minlaydigan maxsus \u201cyo\u2019lak\u201d ham ajratildi. Germaniyaning Afrikadagi mustamlakalari asosan Angliya, Fransiya va Belgiya o\u2019rtasida taqsimlandi. Angliya va Fransiya Togo va Kamerunni, Angliya-Tanganikani, Belgiya — Ruanda-Urundi va Namibiyani (Janubi G\u2019arbiy Afrikani) oldi. Yaponiya Tinch okeanidagi Marshall, Marian va Karolin orollarining, shuningdek, Xitoyning Szyao-Chjou viloyati va Shandundagi konsessiyaning sohibi bo\u2019ldi. Germaniyaga ittifoqchilarning tinch aholisi va ularning mulkiga yetkazilgan zarar uchun tovon to\u2019lash majburiyatini yukladilar. Tovonning umumiy miqdori konferensiyada belgilanmagan bo\u2019lsa-da, Germaniya 1921-yilgacha har yili ittifoqchilarga 5 milliard dollardan to\u2019lab turishi zarur edi. Shundan keyin 30 yil davomida to\u2019lanishi lozim bo\u2019lgan umumiy mablag\u2019 belgilanishi ko\u2019zda tutilgandi. Bunday qarordan ko\u2019proq fransuzlar mamnun edilar. Chunki ularning fikricha, agar Germaniya tovonni to\u2019lab borsa, holdan toyadi va kuchsizlanadi, agar to\u2019lamasa, fransuzlarning bosqinchiligini oqlash uchun asos bo\u2019ladi. Bu ochiqcha talonchilikni oqlash uchun ittifoqchilar Versal shartnomasiga 231-bandni qo\u2019shdilar. Unda shunday deyilgandi: \u201cIttifoqchilar va ularga qo\u2019shilgan davlatlar shuni ta\u2019kidlaydilarki, Germaniya va uning ittifoqchilari tajovuzi tufayli ro\u2019y bergan urushda ittifoqchilar va ularga qo\u2019shilgan davlatlar fuqarolgariga yetkazilgan talafot va zarar uchun butun mas\u2019uliyatni Germaniya o\u2019z zimmasiga oladi\u201d. Nemislar o\u2019z hududlarining 10 foizini yo\u2019qotdilar, bu hududda millionlab odam yashar, ularning bir necha yuz mingi uy-joysiz qolgan, o\u2019nlab shaharlar vayron qilingan, millionlab odamlar nogiron bo\u2019lib qolgan edi. Bunday vaziyatda ulkan miqdorda tovon to\u2019lash aqlga sig\u2019masdi. Ammo Germaniyaning boshqa chorasi yo\u2019q edi. U ikki mushkul imkoniyatdan birini tanlashi: qo\u2019yilgan shartlar asosida tinchlikka erishishi yoki urushga kirib, shaksiz mag\u2019lubiyat va inqilobiy tartibsizlik alamini totishi lozim edi. Qolaversa, Germaniya hukumati mag\u2019lub Rossiyaga bundan ham og\u2019ir va tahqirlovchi tinchlik bitimi imzolatilgan Brest-litovskni yaxshi xotirlardi. Har qalay, Versal shartnomasida bir paytlar Rossiya berilmagan ba\u2019zi bir imkoniyatlar mavjud edi. Brest-Litovsk shartnomasiga asosan Rossiya tovonni darhol oltin, oziq-ovqat, xom ashyo bilan to\u2019lashga majbur qilingan bo\u2019lsa, Versal shartnomasida ma\u2019lum vaqt berilgandi. Germaniya hay\u2019ati shartnomani imzoladi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 29-iyul \u2013 bolsheviklarning Amudaryo soveti maxsus qaror qabul qilib, Chimboyga RSFSRning Xiva xonligidagi favqulodda vakili A.Xristoforov boshchiligidagi maxsus komissiya yuborildi. Komissiya raisiga favqulodda huquqlar berilgan edi. Biroq komissiyaning urallik kazaklar atamani M.Filchyev bilan olib borgan muzokaralari muvaffaqiyat keltirmadi. Shunda komissiya Chimboy ijroiya qo\u2019mitasini tarqatib yuborib, uning o\u2019rniga Chimboy uchastkasi inqilobiy qo\u2019mitasi (peBKOM)ni tuzdi. Bu holat Chimboyda sovet hokimiyatiga qarshi isyon ko\u2019tarilishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 31-iyul \u2013 burjua-demokratik yo\u2019nalishga ega Veymar konstitutsiyasi qabul qilingan.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 1-avgust \u2013 sotsial-demokratlar tazyiqi tufayli kommunistlar hukumatdan chiqishdi. Bu Vengriya sovet respublikasining xotimasi edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 8-avgust \u2013 Angliya va Afg\u2019oniston o\u2019rtasida sulh bitimi imzolandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 10-avgust \u2013 favqulodda komissiya To\u2019rtko\u2019ldan harbiy yordam so\u2019radi. Chimboyga bu yerdan qizil askar otryadlari jo\u2019natilgan bo\u2019lsa ham, ular qamalga tushib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 11-avgust \u2013 Veymar konstitutsiyasi kuchga kirgan.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 14-avgust \u2013 To\u2019rtko\u2019lda maxsus komissiya a\u2019zolari qamoqqa olindi. Tez orada qo\u2019zg\u2019olonchilar Nukus qal\u2019asini ishg\u2019ol qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 17-avgust \u2013 Chimboy uchastkasi va Mo\u2019ynoq tumani butunlay bolsheviklardan ozod bo\u2019ldi. Shu tariqa, Amudaryo bo\u2019limining shimoliy qismida bolsheviklarsiz xalq hokimiyati o\u2019rnatildi. Xalq hokimiyatining boshlig\u2019i qilib uranlik kazak Mixail Filchyev saylandi. Uning tarkibiga qoraqalpoq biylaridan Xon Maxsum (U.Bohautdinov), Ibrohim Odilov, Bola biy, Seytnazar Pirnazarov, Inoyat Niyozov va boshqalar kirishdi. Ular faoliyati qoraqalpoqlar tomonidan qo\u2019llab-quvvatlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 19-avgust- katta kommunistik otryad Chorjo\u2019ydan To\u2019rtko\u2019lga yetib keldi. Qator bolsheviklar tashkiloti va targ\u2019ibotchilar ham yuborildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil sentabr boshi \u2013 Madaminbek Lashkari Jalolobod va O\u2019sh shaharlarini egallashdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 6-sentabr 3-oktabr \u2013 Markazdan kelgan bolsheviklar bilan Turkistondagi sovet amaldorlari o\u2019rtasida hokimiyat uchun kurash qaytadan avj olib ketdi. Bu holat, Sovetlarning VIII s\u2019yezdida yaqqol namoyon bo\u2019ldi. A.Kazakov boshchiligidagi Turkiston MIK raisi bilan Markaz vakili P.Kobozev o\u2019rtasida hokimiyat uchun bo\u2019lgan kurashda Kobozev zo\u2019rg\u2019a g\u2019olib chiqdi. Tub xalqlarga nisbatan shovinistik munosabatini oshkora namoyish qilgan A.Kazakov va o\u2019rinbosari Uspenskiy ularning hamtovoqlari o\u2019z lavozimlaridan olib tashlandi. A.Kobozev Turkiston MIK ning yangi raisi I.Apinga mustamlakachilik siyosatini o\u2019ta noziklik bilan yuritish tub xalqlarning manfaatlariga oshkora qarshi chiqmaslik xususida ko\u2019rsatmalar berdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 10-sentabr \u2013 Parij yaqinidagi Sen-Jermen saroyida Avstriya bilan shartnomaga qo\u2019l qo\u2019yildi. Unda sobiq Avstro-Vengriya yo\u2019q bo\u2019lganligi, Avstriya hududi sezilarli o\u2019zgarishlarga uchraganligi qayd etildi. Janubiy Tirolning bir qismi Italiya ixtiyoriga o\u2019tdi. Chexiya va Moraviya yangi tuzilgan Chexoslovakiya davlatiga qo\u2019shildi. Bukovina Ruminiyaga berildi. Avstriyaga faqat 30 ming kishidan iborat armiyaga ega bo\u2019lish ruxsat etildi, uning floti ittifoqchilar ixtiyoriga berildi, Avstriyaning Germaniya bilan qo\u2019shilishi batamom taqiqlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 13-sentabr \u2013 Madaminbek boshchiligidagi qo\u2019shinlar safiga Jalolobodda turgan rus krestyanlar armiyasining qo\u2019shilishi vodiyda sovet hokimiyatini ag\u2019darish uchun real kuch edi. Ular Eski Marg\u2019ilon shahrini qizil bosqinchilardan ozod qildilar. Shu bilan birga vodiydagi eng yirik strategik shahar \u2013 Andijonni qamal qilishga kirishdilar. Madaminbek boshchiligidagi qo\u2019shinning hujumi Farg\u2019ona vodiysini larzaga keltirdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 19-sentabr \u2013 Antanta harbiy qismlarining Arxangelskdan evakuatsiya qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 8-oktabr \u2013 Turkiston o\u2019t-olov ichida yonayotgan bir paytda V.I.Lenin buyrug\u2019i bilan butun Rossiya MIK va RSFSR XKS ning Turkiston ishlari bo\u2019yicha komissiyasi Turkkomissiya (raisi \u2013 Sh.Z.Eliava) tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 22-oktabr \u2013 Pomirning Ergashtom ovulida bo\u2019lgan anjumanda Madaminbek boshchiligida Farg\u2019ona muvaqqat muhtoriyat hukumati tuzildi. Hukumat tarkibiga 16 yerli aholi va 8 rus vakili kiritildi. Madaminbek hukumat boshlig\u2019i bo\u2019lish bilan birga, Oliy Bosh qo\u2019mondon ham etib tayinlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil noyabr \u2013 Fransuz burjuaziyasi jamiyatni barqarorlashtirish uchun kurash olib bordi. Fransiyada urushdan keyingi birinchi parlament saylovlari bo\u2019lib o\u2019tdi. Burjua partiyalari Milliy ittifoq deb nomlangan saylovoldi uyushmasini tuzdilar. Milliy ittifoq bolshevizmga va ijtimoiy tartibsizliklarga qarshi kurash, Versal shartnomasiga qat\u2019iy rioya qilish, ya\u2019ni Germaniyani tovon to\u2019lashga majbur etishni o\u2019z vazifasi deb e\u2019lon qildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 4-noyabr \u2013 Eliava, V.Kuybishev, F.Goloshchekin, Ya.Rudzutakdan iborat tarkibidagi Turkkomissiya Toshkentga yetib keldi. M.Frunze va G.Bokiy keyinchalik bu yerga kelishdi. Turkkomissiya amalda mintaqadagi barcha partiya, sovet, xo\u2019jalik va harbiy tashkilotlarga rahbarlik qilib, Markazdagi bolshevikcha siyosatni qat\u2019iy ravishda amalga oshirishga kirishdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 4-noyabr \u2013 Turkkomissiya tashkil qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 11-noyabr \u2013 M.Shaydakov boshchiligidagi qizil askarlar Nukus qal\u2019asini bosib oldilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 21-noyabr \u2013 Turkfront harbiy inqilobiy soveti To\u2019rtko\u2019lga o\u2019z vakili Skalovni yubordi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 27-noyabr \u2013 Bolgariya bilan shartnoma Parij yaqinidagi Neyl syur shaharchasida imzolandi. Unda Bolgariya qurolli kuchlari soni 20 ming kishi bilan chegaralangan, hududining katta qismi Yugoslaviya, Gretsiya va Ruminiya foydasiga olib qo\u2019yilgan edi. Bolgariya tovon to\u2019lash majburiyati ham yuklatilgandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 27-noyabr \u2013 Boris Prij yonidagi Neyi shaharchasida g\u2019olib davlatlar bilan shartnoma imzoladi. Bu shartnoma bo\u2019yicha Bolgariya avval Egey dengiziga chiqish imkonini bergan hududlaridan mahrum bo\u2019ldi. Janubiy Dobrudja Ruminiyaga, hududning bir qismi Yugoslaviyaga o\u2019tdi. Bolgariyaga faqat 20 ming kishilik armiya saqlashga ruxsat berildi, havo flotiga ega bo\u2019lish man etildi. Bolgariyaga 2,5 milliard frank reparatsiyalar to\u2019lash majburiyati yuklatildi. Shu sababli mamlakaning butun moliyaviy-xo\u2019jalik faoliyati xalqaro reparatsion komissiya nazoratiga bo\u2019ysundirilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 28-30-noyabr \u2013 To\u2019rtko\u2019lga qo\u2019shimcha harbiy qismlar yetib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil dekabr \u2013 Xorazmga qarshi tajovuzkorlik harakatlari boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 22-dekabr \u2013 shimoliy otryad Amudaryodan kechib o\u2019tib, shahar va qishloqlarni ishg\u2019ol qildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 24-dekabr \u2013 janubiy otryad Amudaryodan kechib o\u2019tib, shahar va qishloqlarni ishg\u2019ol qildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil oxiri \u2013 ishchilarning birlashishga intilishlari tufayli Indoneziya yagona kasaba uyushma markazi tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil bahor \u2013 Behbudiyni amir jallodlari Qarshisida qatl qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil bahor \u2013 ingliz savdogarlari 400 toy qorako\u2019l terini harid qilib olib ketdilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil bahor \u2013 rus krestyanlari sovet hokimiyati siyosati, tinch aholining qirg\u2019in qilinishidan norozi bo\u2019lib, krestyanlarning Monstrov qo\u2019mondonligi ostidagi armiyasi Madaminbek lashkari bilan qo\u2019shildi. Qizil armiyaga qarshi janglar olib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil bahor \u2013 Yugoslaviyada temiryo\u2019lchilar, shaxtyorlar va boshqa sanoat tarmoqlari ishchilarining qudratli ish tashlash harakati avj oldi. Qishloqlarda yerning xususiy mulk sifatida berilishi asosiy talabi bo\u2019lgan dehqonlar harakati qizg\u2019in rivojlandi. Bu ziddiyatlar qirollikdagi vaziyatni beqarorlashtirib, siyosiy inqirozlarga olib keldi va hukumat almashuvlarini keltirib chiqardi. Davlat mavjudligining birinchi 10 yili davomida 27 ta hukumat almashdi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil yoz \u2013 Turkiston o\u2019lkasida 16 yoshdan 55 yoshgacha bo\u2019lgan aholi yalpi majburiy mehnatga tortildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil yoz oxiri-kuz \u2013 Farg\u2019ona vodiysidagi istiqlolchilik harakati eng yuqori cho\u2019qqisiga chiqdi. Madaminbek boshchiligidagi qo\u2019shinlar safiga Jalolobodda turgan rus krestyanlar armiyasining qo\u2019shilishi vodiyda sovet hokimiyatini ag\u2019darish uchun real kuch edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil kech kuz \u2013 Madaminbek qo\u2019l ostida 30000 ga yaqin yigit qizil armiyaga qarshi istiqlol janglarini olib bordilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil kuz \u2013 Dutov kazaklari Orenburgdan chekindi va Turkistonga yo\u2019l ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil kuz \u2013 Italiyada vaziyat nihoyatda keskin tus oldi. Urushdan keyin Italiyada ro\u2019y bergan o\u2019tkir siyosiy kurashda liberal islohotlar o\u2019tkazishga qodir va siyosiy inqirozni burjua-demokratik tuzumini o\u2019rnatish bilan hal etadigan yetakchi siyosiy partiya yo\u2019q edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil kuz \u2013 Rossiya markazidan kelgan Turkkomissiya favqulodda va cheklanmagan, siyosiy-partiyaviy hamda davlat hokimiyati vakolatlarini amalga oshirdi. U Turkiston Kompartiyasi MK, Turkiston MIK va XKS ustidan qattiq nazorat o\u2019rnatildi, lozim topganda ularni tarqatib yubordi, tarkibini o\u2019zgartirdi. Ichki va tashqi siyosat, iqtisodiyot, armiya, kadrlar masalasini o\u2019z qo\u2019liga olib markazlashtirildi. Rossiyadan yuborilgan moddiy resurslar, harbiy qismlar, Bolshevik kadrlar Turkkomissiya ixtiyoriga kelar edi.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil kuz \u2013 Xorazmga amaliy tajouvz boshlandi. Bolsheviklar Xorazm xalqi inqilob uchun yetilib, hatto mamlakatda qo\u2019zg\u2019olonchilar boshlandi degan bahonada go\u2019yo ularga yordamga tayyor ekanliklarini e\u2019lon qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1919-yil 1-yarmi \u2013 Zakaspiy frontida 198 sisterna o\u2019simlik yog\u2019i va 305 sisterna neft yonilg\u2019i sifatida ishlatildi. Turkiston temir yo\u2019llaridagi parovozlarda 53 sisterna o\u2019simlik yog\u2019i va 223 sisterna neft yoqildi. Ayrim zavod va korxonalarda 118 sisterna o\u2019simlik yog\u2019i va 156 sisterna neft ham yoqib yuborildi. Bu davrda aholi ehtiyojlari uchun atigi 63 sisterna o\u2019simlik yog\u2019i ajratildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1921-yillar \u2013 D.Jolittining Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1920-1921-yillar \u2013 K.Ferenbax Germaniya reyxskansleri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-1921-yillar \u2013 oziq-ovqat razvyorstkasi hisobidan 9.700.000 pud g\u2019alla Turkistondan tortib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1921-yillar \u2013 Turkiston respublikasidagi oziq-ovqat to\u2019plovchi otryadlari faqat mahalliy oli qo\u2019lidan 9.708.703 pud g\u2019alla, 6.358.144 pud yem-xashak, 1.606.210 pud go\u2019st va boshqa mahsulotlarni tortib olishdi. Tortib olingan oziq-ovqat mahsulotlari Rossiyaga jo\u2019natilar edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1922-yillar \u2013 arxeologlar Hind shaharlarining xarobasi Panjob va Moxenjo-Doro yodgorliklarini topishlari.<\/p>\n\n\n\n

1920-1922-yillar \u2013 Izmirning greklar tomonidan bosib olinishi bilan boshlangan grek-turk urushi bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1924-1925-yillar \u2013 Amerika dengiz piyodalari Xitoyga tushirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1924-yillar \u2013 A.Mileran hukumati.<\/p>\n\n\n\n

1920-1924-yillar \u2013 Xorazm va Buxoro respublikalari sharoitida milliy madaniyat va maorifni rivojlantirish, ularni zamonaviy sivilizatsiya shakllari hamda mazmuni bilan boyitib borish bilan yangi hokimiyat sho\u2019balari shug\u2019ullandi. Keng ko\u2019lamda milliy ziyolilarni amaliy faoliyatga jalb qilish imkoniyatlarini ko\u2019zga tashlandi. Maorif, madaniyat sohalarida hukumat reja-dasturlarini ishlab chiqish, ularni hayotga tadbiq etish bo\u2019yicha dastlabki qadamlar tashlandi. Ammo bu respublikalarda ham madaniyat, e\u2019tiqod, milliy qadriyatlarga bolsheviklarga bolshevikcha so\u2019l-ekstremistik tazyiq o\u2019tkazishga jiddiy urinishlar bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 ateistik harakatning kuchayishi bilan ta\u2019riflanadi. Partiya organlari, ayniqsa, yoshlar orasida dinga qarshi keng miqyosda tashviqot-targ\u2019ibot ishlari bolib bordilar. Ateizmga doir maxsus gazeta va jurnallar (1928-yilda \u201cXudosizlar\u201d nomli jurnal), har xil ommaviy adabiyotlar nashr qilindi, kinofilmlar olindi, dinga qarshi har xil mavzudagi har xil srektallar qo\u2019yildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Belorussiya, Gruziya, Armaniston, Ozarbayjon va O\u2019rta Osiyo respublikalarida texnikum va oliy o\u2019quv yurtlari ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Fransiya kommunistik partiyasi so\u2019l kuchlarning demokratiya, tinchlik va ijtimoiy adolat uchun kurashga boshchilik qildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 mumtoz adiblari J.Steynbek, M.Remark, E.Xeminguey davri. Biroq ularda ilgarigi keskin tanqidiy kayfiyat jamiyatning axloqiy negizlarini fosh etish to\u2019liq yo\u2019q edi. Buyuk Steynbek va Vetnamdagi urushni qo\u2019llab-quvvatladi ham. Bu adabiyot va san\u2019atda ularning shakl va mazmuni buzilishida aks etdi. Endi g\u2019arbcha jamiyat qadriyatlarini tanqid qilib chiqishga jur\u2019at etmadi \u2013 ularni hech kim e\u2019lon ham, reclama ham qilmas edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 O\u2019zbekistonda juda murakkab ijtimoiy-siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar respublikaning milliy madaniyatiga har xil tarzda ta\u2019sir o\u2019tkazdi, barcha sohadagi o\u2019zgarishlarni qarama-qarshi tusga kiritdi va respublika taraqqiyotining asosiy tendensiyalari hamda yo\u2019nalishlarini uzoq yillarga belgilab berdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 O\u2019zbekistonda xotin-qizlarning savodini chiqarishga katta e\u2019tibor berildi, ayollarning savodsizligini tugatish bo\u2019yicha maxsus kurslar tashkil qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 O\u2019zbekistonning xalqaro aloqalari, xususan, Sharq va G\u2019arbning talaygina mamlakatlari bilan iqtisodiy, ilmiy va madaniy aloqalari haddan tashqari murakkab sharoitlarda ham mustahkamlanib bordi. Bu aloqalar madaniyatlarning bir-birini tushunib, bir-birini boyitib borishiga, xalqlar o\u2019rtasidagi do\u2019stona aloqalarning mustahkamlanishiga yordam berdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Qoraqalpog\u2019iston adabiyoti va san\u2019atining yangi janr va shakllar bilan zo\u2019r berib boyib borish jarayoni. Adabiyotda she\u2019riyatning keng tarqalgan va chuqur ildiz otib ketgan an\u2019anaviy turlari bilan bir qatorda, dramaturgiya, proza, tanqid mustahkam o\u2019rin ola boshladi. Yangi qoraqalpoq adabiyotini boshlab berganlar orasida A.Musayev va S.Majitov bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Qoraqalpog\u2019iston madaniyatining rivojlanishi ziddiyatli kechdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Qoraqalpog\u2019iston uchun uning iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotini tubdan o\u2019zgartirib yuborgan muhim hodisalarga boy davr bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Turkistonga 1400 harbiy keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 Yaponiya qishloq xo\u2019jaligi og\u2019ir inqirozni boshidan kechirdi. Qishloqda pomeshchik-samuraylarning hukmronligi dehqonlar mehnati samaradorligining pasayishiga olib keldi. Konsernlarning qudratli byurokratik apparati bilan texnik jihatdan qoloq mayda va o\u2019rta sanoat o\u2019rtasida nomutanosiblik yuzaga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1930-yillar \u2013 SSSR madaniyat va ta\u2019lim sohasida erishgan natijalar madaniy inqilob deb nomlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1932-yillar \u2013 AQShda prezidentlikka saylovlarda Demokratlar partiyasi mag\u2019lubiyatga uchradi va Oq uyni respublikachilar egalladilar. Bu davr Amerika iqtisodiyotining gullab-yashnashi (prosperiti) davri bo\u2019ldi. Unga U.Garding asos soldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-1932-yillar \u2013 Turkistonga 1400 ta yevropalik bolshevik keldi. Bularning ko\u2019plari eng yuqori lavozimlarini egalladilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-1933-yillar \u2013 Filipp Sheydeman reyxstag deputati bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yilga qadar \u2013 Lotin Amerikasiga sarmoya joylashtirish borasida Angliya 1-o\u2019rinda turardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Farg\u2019ona va Samarqand viloyatlaridagi dehqon xo\u2019jaliklari soni 372000 tani tashkil etdi. Sirdaryo viloyatini ham qo\u2019shib olganda bu uch viloyat hududida aholi soni 3 million emas, 2 million 76 ming kishini tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 \u201cMilliy ittihod\u201d tashkilotining Farg\u2019ona, Samarqand, Xorazmda, Buxoroda sho\u2019balakri tashkil qilinadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 uchinchi reyx iborasi birinchi marta nemis baynalmilalchi yozuvchisi Meller van Der Bruk tomonidan qo\u2019llangan bo\u2019lib, u o\u2019z kitobini shunday deb nomlagan. Natsistlar darhol bun omni o\u2019zlari tuzmoqchi bo\u2019lgan davlatga qo\u2019yib, uning Karl Buyuk tomonidan o\u2019rta asrlarda barpo etilgan birinchi Germaniya davlati va ikkinchi reyx bilan bog\u2019liqligiga urg\u2019u berdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Abdulla Avloniy Toshkentdagi o\u2019lka bilim yurtida, so\u2019ngra o\u2019zbek xotin-qizlar bilim yurtida mudirlik qildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Aleksandr Mileran Fransiya prezidenti etib saylandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 amerikalik fantast yozuvchi Ayzbek Azimov dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Amudaryo bo\u2019limida to\u2019ntarishga qadar bu yerda 232700 kishidan 113440 kishi qolgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 AQShda butun dunyoda ishlab chiqarilgan yalpi mahsulotning 47%i AQShda yaratildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 BKP a\u2019zolari soni 17 ming kishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Boshqa respublikalararo organlari: O\u2019rta Osiyo suv xo\u2019jaligi boshqarmai, O\u2019rta Osiyo davlat plan qo\u2019mitasi, O\u2019rta Osiyo Xalq xo\u2019jaligi Oliy Kengashi, VTsSPS O\u2019rta Osiyo byurosi, turli Ittifoq xalq komissarlarining filiallari ham tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Chexoslovakiya bilan Vengriyaga qarshi yo\u2019naltirilgan shartnoma tuzildi. Xuddi shunday shartnomalar Vengriya va Bolgariyaga qarshi Ruminiya bilan ham tuzildi. Shu asosda Kichik Antanta tarkib topib, Fransiya bilan shartnoma imzolanishidan so\u2019ng uzil-kesil rasmiylashtirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Chexolovakiya respublikasi konstitutsiyasi qabul qilindi. Bu konstitutsiya I jahon urushidan so\u2019ng yuzaga kelgan barha mamlakatlarga qiyosan eng demokratik edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 dahshatli ocharchilik va og\u2019ir iqtisodiy inqirozni boshidan kechirayotgan Turkison o\u2019lkasidan Rossiya markaziga eng avvalo oziq-ovqat mahsulotlarini olib chiqib ketish tobora kuchaydi. Arxiv hujjatlarining dalolat berishicha, tashib ketilayotgan g\u2019alla mahsulotlari va boshqa oziq-ovqat turlarinig miqdori 4,5 marta ko\u2019paygan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Farg\u2019ona va Sirdaryo mahalliy to\u2019qimachilik do\u2019konlarida 2280 kosib ishlagan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Farg\u2019ona va Sirdaryo, Samarqand viloyatlarida maktablar soni 1405 taga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Fayzulla Xo\u2019jayev boshchiligida Buxoroda \u201cMilliy ittifoq\u201d firqasi tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Fitrat \u201cChin sevish\u201d pyesasini yozdi. Keyinchalik \u201cHind ixtilochilari\u201d, \u201cAbdulfayzxon\u201d, \u201cShaytonning tangriga isyoni\u201d dramalarini yaratdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Fransuz ishchilari mamlakatda nufuzli siyosiy kuch edilar. Ular uyushgan holda harakat qilar, o\u2019z huquqlari uchun kurashda katta tajriba to\u2019plagan edilar. Ishchilar sinfining asosiy tashkilotlari tez sur\u2019atlar bilan ko\u2019payib bordi. Asosiy kasaba uyushmasi bo\u2019lgan Yalpi Mehnat Konfederatsiyasi (YaMK) a\u2019zolari soni 2,5 millionga yetdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Italiyada kurash o\u2019z cho\u2019qqisiga chiqdi. Ish tashlashlarda 2,5 million kishi qatnashdi. Shimoliy Italiyada ishchilar zavod va fabrikalarni egallab olib, uch hafta mobaynida o\u2019z nazoratlari ostida ushlab turdilar. Ular ishlab chiqarishni yo\u2019lga qo\u2019ydilar, barcha yirik korxonalarni muhofaza ostiga olgan Qizil gvardiya tuzdilar. Armiya o\u2019z betarafligini e\u2019lon qilgach, hukumat uni xalqqa qarshi yuborishga botinmadi. Dehqonlar va shahar aholisi ishchilarga xayrixohlik bilan qarab, yaqindan yordam berdi. Hukumat va korxona egalari jiddiy yon berishlarga majbur bo\u2019ldilar. 8 soatli ish kuni qonunlashtirib qo\u2019yildi, narxlarning o\u2019sishini kompensatsiya qilish maqsadida ish haqiga qo\u2019shimchalar e\u2019lon qilindi. Chorikorlar tashkilotlari zamindorlarni ishga yollashning qulay shartlariga ko\u2019ndirdilar. Parlament mamlakat janubidagi dehqonlar tomonidan egallangan yerlarning bir qismini qonunlashtirib berdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Italiyada pulning qiymati 1914 yilga nisbatan besh barobar pasaydi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Ixvonlarda \u201ckofirlar\u201d, ya\u2019ni xristianlar, yahudiylar, shuningdek vahhobiylarning diniy va axloqiy tamoyillarini rad etgan musulmonlarga nisbatan murosasizlik ruhi singdirilgan edi. Ular Ibn Saudning Arabistonni birlashtirish va islohotlarni o\u2019tkazish kurashida zarbdor kuch bo\u2019lib qoldi. Ularning qo\u2019llab-quvvatlashi tufayli Ibn Saud Arabiston yarimorolida mutlaq monarxiya shaklidagi yagona davlat \u2013 Saudiya Arabistoni barpo etildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Namibiya JAR boshqaruvi ixtiyoriga berilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 natsizm, ya\u2019ni Gitler hali Germaniya national-sotsialistik ishchilar partiyasi fyureri bo\u2019lmay turib e\u2019lon qilingan edi. Gitler ushbu dasturning barcha moddalarini nazariy shaklda ifodalab berdi va uni natsizm mafkurasi ko\u2019rinishidagi g\u2019oyalari tizimiga aylantirdi. Ular Gitlerning \u201cMayn Kompf\u201d (\u201cMening kurashim\u201d) kitobida o\u2019z ifodasini topdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019laning uchta o\u2019zbek viloyatlari 3440 ming qoramol tashkil etardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019rta Osiyoda TSRdan tashqari Buxoro va Xorazm Xalq Sovet respublikalari tuzilganligi ham muhim omil bo\u2019ldi. Bu respublikalar tuzilganidan keyin ma\u2019lum rahbarlar guruhi ularni ham hududiy qayta bichish doirasiga tortish rejalarini ilgari surdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 qizil askarlar tomonidan Urganch aholisi, ulamolari norozilik yig\u2019inining qonli bostirilishi, Qo\u2019shmamadxon boshchiligidagi turkman yigirlarining o\u2019ldirilishi, turkman aholisi ustiga jazo otryadlarining bostirib borishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda ekin ekiladigan umumiy maydon 47000 desyatinani tashkil etdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda olinadigan yalpi paxta hosili 88000 pudga yetdi, G\u2019alla ekinlari deyarli 3 baravar kamayib, chorva mollar soni 500000 boshdan 201000 boshga tushib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Respublika tuzilgach, \u201cBuxoro axbori\u201d, \u201cOzod Buxoro\u201d gazetalari ta\u2019sis etildi. Buxoroda matbuotni tashkil qilishda Said Ahroriy, Cho\u2019lpon katta xizmat ko\u2019rsadilar. Xorazm respublikasida \u201cInqilob quyoshi\u201d gazetasi nashr qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Rossiyaning ko\u2019p guberniyalarida qurg\u2019oqchilik bo\u2019lishi natijasida Turkistonga 60 mingdan ko\u2019p ochlar keldi. Mamlakatning Yevropa qismidan keluvchilar oqimi to\u2019xtovsiz davom etdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Fransiyadagi saylovlarda Jorj Klemanso mag\u2019lubiyatlarga uchradi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 sovet hokimiyati dehqonlar qarshiligini singdirish maqsadida ular orasida nizo va dushmanlikni keltirib chiqarmoqchi bo\u2019ldi. O\u2019lka sovetlarining IX qurultoyida boy va quloq xo\u2019jaliklarini yo\u2019q qilish, qishloqlarda sinfiy tabaqalanishni avj oldirish to\u2019g\u2019risida qaror qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 sovet hukumatida teatrlar, universitetlar, kinostudiyalar va ma\u2019rifat muassasalari ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkistonda qator dekretlar joriy qilinib, oziq-ovqat razvyorkasi joriy qilindi, ya\u2019ni oziq-ovqatga davlat monopoliyasi asosida xo\u2019jaliklardan ortiqcha g\u2019alla va boshqa mahsulotlar majburan tortib olinadigan bo\u2019ldi. Amalda esa soldatlar va qurollangan ishchilar (oziq-ovqat otryadlari) xo\u2019jaliklardagi jamiki g\u2019alla va boshqa mahsulotlarni zo\u2019rlik bilan olib keta boshladilar, hatto urug\u2019likka qoldirilganlari ham talab ketildi. Shahar bilan qishloq o\u2019rtasida natural mol almashish v\u2019ada qilinganiga qaramasdan, dehqon xo\u2019jaliklari hech qanday sanoat mollari olmadi. \u201cHarbiy kommunizm\u201d nomini olgan bu siyosat asosida shahar va tumanlarda voyaga yetgan va 55 yoshgacha bo\u2019lgan mehnat bilan band bo\u2019lmagan har bir fuqaro majburiy ravishda mehnatga jalb qilindi. Hatto namoz paytida askarlar masjidlarga bostirib kirib odamlarni zo\u2019rlik bilan ishga haydab borgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiston davlat universitetga Rossiyadan pedagog-professorlar, kitoblar, o\u2019quv qurollari yetkazib kelindi. Bu maskanlar inqilobiy sinfiylik tamoyili bilan ishladi. Universitetlarning tayyorlov-ishchilar fakulteti (rabfak)da kambag\u2019al tabaqaga mansub kishilar o\u2019qigan. Yerli xalqlar vakillari ularga kam qatnashgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiston o\u2019lkasida paxta tozalash sanoati, so\u2019ngra irrigatsiya tarmoqlari ishchilari harbiy holatga ko\u2019chirildilar, ba\u2019zi qismlar mehnat qismlariga aylantirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiston o\u2019lkasidagi paxta tozalash, yog\u2019-sovun zavodlarining soni qisqarib borib 37 taga tushib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiston xalqlarining sovetlarga qarshi janglari bu yildan keyin ham davom etdi. Farg\u2019ona vodiysi va Samarqand viloyatidagi kurashlar bilan bir qatorda, endilikda Buxoro va Xorazmda ham bosqinchi qizil armiyaga qarshi boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkistonda 150 ming hunarmand ishlagan, ulardan ko\u2019nchilar 8680, etik va mahsido\u2019zlar 24030, ip yigiruvchilar 20150, to\u2019qimachilik 62150, temirchilar 7470 kishini tashkil qildi. Ko\u2019plab sanoat korxonalari to\u2019xtab qolishi oqibatida ishsizlar soni ko\u2019paygan, ularning ham bir qismi kosiblik bilan shug\u2019ullangan. Ko\u2019plab sanoat korxonalari to\u2019xtab qolishi oqibatida ishsizlar soni ko\u2019paygan, ularning ham bir qismi kosiblik bilan shug\u2019ullangan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkisonda kosiblik soni 30 ming kishini tashkil qilardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkistonda o\u2019zbek tilida 118 ta kitob nashr etildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkistonning Sirdaryo, Samarqand, Farg\u2019ona viloyatlarida qariyb 400 ta rus posyolkalari bo\u2019lib, undagi aholi 100 ming kishi atrofida edi. Ularni rus krestyanlari, temir yo\u2019l ishchilari, baliqlar tashkil qilardi. Shuningdek, o\u2019zbek shaharlarining yangi shahar qismlarida ham rus ishchilari, turli xizmatchilar yashagan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkkomissiya o\u2019lkamiz yangi tarixida o\u2019ta mash\u2019um rol o\u2019ynadi. U bolsheviklar hukmronligini kuchaytirish va o\u2019lkaning sovet Rossiyasiga qaramligini kengaytirish bilan jiddiy shug\u2019ullandi. Turkkomissiyaning Toshkentga kelishi bilan Turkistonda bolshevistik diktaturani o\u2019rnatish jarayoni muayyan marraga yetdi. Bolshevistik diktaturaga asoslangan sovet rejimi tub aholining manfaatlari va intilishlariga zid bo\u2019lgan, faqat sinfiy kurashga asoslangan va xalqqa qarshi qaratilgan totalitar rejim edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkkomissiya va Ya.Rudzutak tezislariga qarama-qarshi o\u2019laroq, Turor Risqulov va bir guruh milliy yetakchilar turkiyzabon xalqlar yagona bo\u2019lib, ularning tarixiy ildizlari, dinlari, an\u2019analari va madaniyatli mushtarakdir, Turkistonni alohida qismlariga ajratib bo\u2019lmaydi, degan g\u2019oyani ilgari surdilar. Biroq bu fikrni bolshevikcha Markaz inkor etib, uni pankturizm, panislomizm, burjua millatchiligi deb baholadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkkomissiyani tugatish, qizil armiyani Turkisondan olish kelish va boshqalar bilan Turkiston MIK raisi T.Risqulov Leninga murojaa qilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Uinston Cherchill Buyuk Britaniya konservatorlar partiyasining rahbarlaridan biri.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil- Versal, Sen-Jermen va Trianom shartnomalari Chexoslovakiya chegaralarini belgilab berdi va Yevropa xaritasida Chexoslovakiya nomli yangi davlat paydo bo\u2019ldi. Ularning tarkibiga sobiq Avstro-Vengriya va Germaniya hududlarining qismlari \u2013 Chexiya, Moraviya, Sileziyaning bir qismi, Slovakiya, Karpatorti Ukrainasi kirdi. Yangi tuzilgan davlatining maydoni 140,4 kv.km.ni tashkil etdi, bu yerda 15 million kishi yashardi. Aholining taxminan yarmini chexlar, beshdan biri slovaklar, qolganini vengrlar, nemislar, ukrainlar, polyaklar va boshqalar tashkil etardi. Nemislar mamlakatning eng rivojlangan qismi \u2013 Sudetda yashashlar, ularning soni 3,5 million kishigacha edi. Avvalgi Avstro-Vengriyaning eng rivojlangan qismi Chexoslovakiyaga o\u2019tdi. Bu yerda sobiq imperiya kimyo sanoatining 53, to\u2019qimachilikning 75, ko\u2019mir sanoatining 76, oynasozlikning (mashhur Bogemiya oynasi) 93, chinnisozlikning 100 foizi joylashgan edi. Shuningdek, mamlakatda yirik mashinasozlik va harbiy zavodlar (Shkoda) ham mavjud edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Xorazm va Buxoroda bolsheviklar xalq ommasining madaniyati, an\u2019analari, ma\u2019naviyatiga zid bo\u2019lgan siyosat va chora-tadbirlarni o\u2019tkazishga kirishdilar. O\u2019tmish avlodlar yaragan obidalar vayron qilindi. Jamiyat hayotining axloqiy tamoyillariga hujum qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Xorazmda vaqflarni umuman yo\u2019q qilish haqida e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Xorazmda vaqflarni yo\u2019q qilish haqida gap ketganda bolsheviklar katta noroziliklar bildiradi. Nozirlar kengashi raisi P.Yusupov \u201cvaqflar daxlsiz bo\u2019lib, ulardan tushgan mablag\u2019 asosan masjidlar, madrasalar va mullalarga xarajat qilinadi\u201d, deb qat\u2019iy uqtiradi. Natijada P.Yusupov hukumatiga qarshi fitna uyushtiradi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 yangi konstitutiya asosida respublikada reyxstagga saylovlar bo\u2019lib o\u2019tdi. Saylovlar sotsial-demokratlar uchun kutilmagan natija bilan yakunlandi. Ular uchun berilgan ovozlar miqdori ikki baravar kamaydi. Ayni paytda konstitutsiyaviy monarxiya e\u2019lon qilish tarafdori bo\u2019lgan partiyalar uchun berilgan ovozlar miqdori keskin oshdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 yerli xalqlar, milliy rahbarlar Turkiston milliy davlatchiligiga erishish uchun jiddiy kurash olib bordilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Polsha qo\u2019shinlari tomonidan \u2013 Venyusni va Vinyus viloyatlari bosib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda milliy tilda gazeta va jurnallar, kitoblar nashr qilinishi yo\u2019lga qo\u2019yildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 \u201cMitsubisi\u201d konserni 120 ta kompaniyani nazorat qilardi va o\u2019z tarkibida temir yo\u2019l, elektrotexnika, metallurgiya, kemasozlik, kemachilik kompaniyalariga ega edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 7 ta dorulmuallim, bir necha bilim yurtlari faoliyat ko\u2019rsatdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Albert Eynshteyn va uni xodimi M.Plank Berlinda ilmiy ish olib borishdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Amerika sarmoyasi g\u2019arbiy yarim sharda tanho hukmronlik qildi. Lotin Amerikasidagi 20 mamlakatning 14 tasi AQShning moddiy nazorati ostida bo\u2019lib, bu mamlakatlarda Amerika hukmron doiralarining irodasiga bo\u2019ysungan tuzumlar qaror topdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 AQSh G\u2019arbiy Yevropadagi moliya tizimlarida ham yetakchi marralarni qo\u2019lga kiritib, bundan qit\u2019a ustidan o\u2019z siyosiy hukmronligini o\u2019rnatish yo\u2019lida foydalandi. Daules rejasi ko\u2019magida moliya sarmoyasi G\u2019arbiy Yevropaga kiritildi va Germaniya harbiy-ishlab chiqarish qudrati hamda Germaniya militarizmining tiklanishiga ko\u2019maklashdi. Amerika kompaniyalarida ayniqsa Polsha katta qiziqish uyg\u2019otdi, Amerika sarmoyasi bu yerda Polsha qazilma va metallurgiya sanoatining 50%i ustidan nazorat o\u2019rnatishga erishdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 AQSh iqtisodiy faol aholisining 66 % i qishloq xo\u2019jaligida ishlab, faqat 14 % igina ishlab chiqarishda band etilgan edi. Xorijiy sarmoyaning tazyiqi bu yerda yaratiluvchi boyliklarning asosiy qismi chet elga chiqib ketishiga imkon yaratardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 AQSh boshlangan yangi ishlab chiqarish-texnika inqilobi o\u2019zi bilan birga yangi ijtimoiy puch xayollarning oqimini olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 AQShda siyosiy hayotida yangi sharoitga moslashishga erishgan Respublikachilar partiyasi muhim rol o\u2019ynay boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Chako-Boreal boy neft koni ochildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 fashizm Italiyada paydo bo\u2019lgan siyosiy oqim hisoblanardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 iste\u2019dodli va ajoyib Aysedora Dunkan, Milan operasi artistlar va boshqa ko\u2019pgina san\u2019at ahllari O\u2019zbekistonda bo\u2019ldilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 jahonda ilmiy-texnikaviy inqilob hayotning barcha sohalarida tub o\u2019zgarishlarga sabab bo\u2019ldi. Inson tarixida 1-marta ochiq fazoga chiqdi va Oyga qadam bosdi. Atom energiyasi, gen muhandisligi, elektrotexnika, fazoviy televideniye, eng yangi harakat vositalari, xalqlarning o\u2019zaro munosabatlarini sifat jihatidan yangi bosqichga ko\u2019tardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 keksa va yosh avlodning badiiy iste\u2019dodli o\u2019zbek milliy adabiyoti g\u2019oyaviy-badiiy jihatdan talaygina asarlarini yaratdilar. Abdulla Qodiriy, Fitrat, G\u2019ulom Zafariy, Hamza, Cho\u2019lpon va boshqalar o\u2019zbek xalqining tarixiy o\u2019tmishi, ozodlik uchun kurashini, ayollar erkinligini, ijtimoiy o\u2019zgarishlarni mahurat bilan yoritgan bir qancha nazariy, she\u2019riy va dramatik asarlar yaratdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 kuchli ilmiy laboratoriyalar barpo etila boshlandi va ular fan-texnika inqilobining yetakchi markazlariga aylandi. Ilmiy markazlar AQShda (Kaliforniya universiteti Los-Alamos laboratoriyasiga aylantirilib, bu yerda birinchi atom bombasi yaratildi), Fransiyada (bu yerda er-xotin Kyurilar ish olib bordilar), Germaniyada (M.Prank boshchiligida) va Daniyada (unga Nils Bor rahbarlik qildi) barpo etildi. Ularda fizika, matematika, biologiya, kimyo sohasidagi dunyodagi eng buyuk aql sohiblari jamlandi. II jahon urushiga tayyorgalik ehtiyojlari ilmiy markazlarining ahamiyatini oshirdi. Ularga harbiy buyurtmalar, mablag\u2019lar oqib kela boshladi. Bu markazlarda eng zamonaviy qurol-aslaha, o\u2019q-dori, harbiy texnika, samolyot va tanklar uchun yonilg\u2019i yaratildi. Bu laboratoriyalar va olimlar ishining samaradorligi bo\u2019lajak urushning natijasiga ko\u2019p jihatdan ta\u2019sir qilishi hech kimga sir bo\u2019lmay qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 mashhur yozuvchi, ma\u2019rifatparvar va siyosiy arbob Hamza Hakimzoda Niyoziy Afg\u2019oniston va Hindistonga borib, bu yerlarda kitobxonlar hamda ijodiy ziyolilar bilan uchrashuvlar o\u2019tkazdi. Madaniy aloqalarning rivojlanib borishiga mashhur hind yozuvchisi Robindranat Tagor, ajoyib chex publitsisti Yulius Fuchik, venger muallifi Mate Zalka va boshqalar o\u2019z hissalarini qo\u2019shdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbek kinematografiyasi dastlabki yutuqlarni qo\u2019lga kiritdi. \u201cO\u2019lim minorasi\u201d kinofilmi jahonning 14 mamlakatida, jumladan, Germaniya, Yugaslaviya, Argentina, Boliviya, Ekvadorda namoyish etildi. O\u2019zbekiston kino ekranlarida har xil ajnabiy lentalar, jumladan, \u201cHind maqbarasi\u201d, \u201cNomsiz kishi\u201d, \u201cJinnilikka bir bahya\u201d, \u201cAybdor\u201d filmlari namoyish etildi. Ko\u2019ngilochar filmlardan tashqari, ijtimoiy jihatdan jiddiy kino asarlari ham qo\u2019yilar edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbekiston iqtisodiyotining tiklanishi bilan belgilandi, lekin bunda mayda ishlab chiqarish har qalay ustun bo\u2019lib turdi. Xususiy sektorning mavjudligi iqtisodiyotda ustun bo\u2019lib turdi va yangi iqtisodiy siyosat sharoitlarida mayda xo\u2019jaliklarning yuksalib borishiga olib keldi, bu narsa tiklanish jarayonlariga yaxshi ta\u2019sir o\u2019tkazdi. Mayda sanoat va kustar ishlab chiqarishning jonlanishi ichki bozorni kengaytirdi va yirik davlat industriyasi uchun mablag\u2019lar bera oladigan manbalarni yaratdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbekistonda boshqa ijtimoiy-siyosiy va jamoat tashkilotlari: kasaba uyushmalari, komsomol, Osoviaxim, turli ilmiy-texnik va ijodiy jamiyatlar ham faoliyat ko\u2019rsatdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbekistonda dastlabki ilmiy tadqiqot muassasalari ochildi. Ular respublika uchun amaliy jihatdan muhim bo\u2019lgan muammolarni ayniqsa irrigatsiya, paxtachilik va tibbiyot sohasidagi muammolarni ilmiy jihatdan ishlab chiqarishni avj oldirdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbekistonda xotin-qizlar bo\u2019limlari tashkil etildi. Ular quyidagi ishlarni amalga oshirdilar: har bir xonadonga kirib tushuntirish ishlari olib bordilar, maxsus xotin-qizlar klublari, artellar, do\u2019konlar tashkil etdilar, bu yerlarda xotin-qizlar hech qanday qarshiliksiz tikish, savdo-sotiq, o\u2019qish-yozishni o\u2019rganish bilan shug\u2019ullandilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 O\u2019zbekistonda yangi iqtisodiy siyosat tamoyillaridan voz kechish kooperativ qurilishga o\u2019z ta\u2019sirini ko\u2019rsatdi. Kooperatsiyaning sotsialistik degan shakllari jadal suratlarda rasm bo\u2019la boshladi: yerni jamoa bo\u2019lib ishlovchi shirkatlar, ya\u2019ni TOZlar tuzish, qishloq xo\u2019jaligi artellarini tashkil qilish. O\u2019zbekistonda 550 ta artel 166 ta TOZ tuzilgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Rossiyada chorvachilik urushdan oldingi darajaga yeta olmadi, dehqon xo\u2019jaliklarining 30%i otsiz edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Rossiyaning ko\u2019p guberniyalaridagi qurg\u2019oqchilik oqibatida Turkistonga 60 mingdan ziyod ochlar keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 sintetik materiallardan mahsulotlar ishlab chiqarish katta iqtisodiy ahamiyat kasb eta boshladi. Sun\u2019iy ipak sanoat va turmushda yangi davrga yo\u2019l ochdi. Uni ishlab chiqarish va iste\u2019mol qilish hajmlari juda tez o\u2019sdi. Vaqt o\u2019tishi bilan bu tovarni ishlab chiqarish jarayoni yanada takomillashdi. Sun\u2019iy ipak arzon to\u2019qimachilik sifatida kundalik turmushda paxtaning o\u2019rnini bosa boshladi. Sintetik ipak ishlab chiqarish Germaniya va Italiya kabi mamlakatlarning hukumatlari e\u2019tiborini o\u2019ziga jalb qildi, ular xom ashyo bilan o\u2019zlarini o\u2019zlari ta\u2019minlashga urindilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 totalitarizm Germaniya va Italiya fashizmning rasmiy mafkurasiga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiyada 1-qand zavodlari qurildi, to\u2019qimachilik sanoati kengaytirildi, temir yo\u2019llar tarmog\u2019i yuzaga keldi, 1-milliy banklar tashkil etildi. Biroq dehqonlar kamolchilik inqilobidan hech narsa olishmadi \u2013 yer avvalgidek zamindorlar va davlat amaldorlari qo\u2019lida qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Vyetnam qishloq xo\u2019jaligiga kapitalning kuchli oqimi boshlandi. Butun bir elatlar quvilgan yerlarda kuchuk, kofe va choy plantatsiyalari tashkil etildi. Fransuz kapitalining sezilarli qismi bank ishiga, savdo va transportga ham yo\u2019naltirildi. Shu tariqa Vyetnam iqtisodiyotining butun-butun tarmoqlari Fransiyadagi eng yirik Hindixitoy banki qo\u2019liga o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Yaponiya yirik jahon davlatiga aylandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Yosh buxoroliklarning \u201cUchqun\u201d gazetasi va \u201cTong\u201d jurnallari chiqa boshladi. Jurnalda F.Xo\u2019jayev, Fitrat, P.Soliyev, A.Mustafoyevning maqolalari e\u2019lon qilingan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Abdurauf Fitrat boshliq Toshkentda tuzilgan \u201cChig\u2019atoy gurungi\u201d uyushmasi yangi o\u2019zbek milliy adabiyoti, til va madaniyatini yaratish adabiy-madaniy merosini to\u2019plash va va o\u2019rganish, talantlarga har tomonlama ko\u2019mak berishga harakat qildi. Ular milliy istiqlol ruhidagi asarlar nashr etish, tashviq va targ\u2019ib etishni yo\u2019lga qo\u2019ya boshladilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Angliya, Germaniya, Avstriya, Norvegiya, Italiya va boshqa mamlakatlar bilan Rossiya ilk savdo aloqalarini o\u2019rnatildi. Yevropa mamlakatlari va AQSh bilan iqtisodiy aloqalarning bir maromda rivojlanishiga tashqi savdoning davlat tomonidan monopoliyalashtirilgani to\u2019g\u2019anoq bo\u2019ldi. Bu tufayli AQSh SSR bilan savdo aloqalari o\u2019rnatishni qat\u2019iyan rad etdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 AQShda fermerlarni qo\u2019llab-quvvatlash, demokratik jamiyat asosini yaratish, mamlakatda ishlab chiqariluvchi boyliklarning yanada adolatli taqsimlanishiga erishishga qaratilgan islohotlarni amalga oshirishni talab qilgan keng harakat boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 O\u2019zbekistondan bir necha o\u2019n kishidan iborat dastlabki guruhlar Germaniyaga o\u2019qishga yuborildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar boshi \u2013 jahonning fundamental tadqiqotlar markaziga aylangan Kembrij universiteti (Buyuk Britaniya)dagi Kavendish laboratoriyasi yetakchi markazlardan biri hisoblanardi. Bu yerda elektron, positron, neytron kashf qilindi. DNK modeli taklif etildi, yadroning parchalanishi amalga oshirildi. Laboratoriyada davrning buyuk olimlari \u2013 P.Lanjeven, J.Bernal, F.Aston ish olib bordilar. Uzoq vaqt davomida unga E.Rezerford rahbarlik qildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar boshi \u2013 O\u2019zbekistondan maktablar soni qisqardi, darsliklar yozish, nashr qildirish to\u2019xtadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar boshi \u2013 O\u2019zbekiston xalq ommasining qahr-u g\u2019azabi oshishi natijasida vaqflar, qoziliklarning tugatilishi to\u2019xtatilgan bo\u2019lsa ham, sho\u2019rolar hokimyatining yerli aholi madaniyati, imon-e\u2019tiqodiga dushmanlik siyosati o\u2019zgarmadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 O\u2019zbekistonda xalq ommasi, uning barcha qatlamlari madaniyat va maorif sohalaridagi kolonizatorlik munosabatlariga qarshi kurash olib bordilar. Dehqonlar, hunarmandlar, butun aholi sovet hokimiyati tomonidan Bolshevik doiralar ko\u2019rsatmasi bilan amalga oshirilgan masjidlar, madrasalar, vaqflarning buzilishiga qattiq qarshilik ko\u2019rsatdilar, shu bilan birga maktablar, boshqa ma\u2019rifiy maskanlar tashkil etishni jiddiy talab qildilar. Xalq ommasi bu sohalarga o\u2019z moddiy hissasini qo\u2019shib bordi, 2-tomondan esa hokimiyatning milliy qadriyatlar va ma\u2019naviyat borasidagi inqilobiy maqsadlaridan chekinishga erishildi. Bu rasman \u201csiyosiy yon berishlar\u201d deb nomlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Polsha sekin ziddiyatlarga yuzma-yuz bo\u2019lib qoldi. Iqtisodiyot urush tufayli izdan chiqqan, qo\u2019shinlar mag\u2019lub etilgandi. Urushga chorlagan siyosiy arboblar sharmanda bo\u2019lishdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Samarqandda Abdulqodir Shakuriy mudirlik qilgan maktab ochiladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Sovet maktablari bilan o\u2019zbek maktablari birgalikda eski usul maktablari, diniy tashkilotlar tomonidan ta\u2019minlanib boriladigan vaqf maktablari va madrasalari ham ishlab turdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Vetnamda milliy-ozodlik harakatining yangi yuksalishi boshlandi. Mustamlaka tuzumining tanqidi va demokratik erkinliklar talabi bilan chiqayotgan turli siyosiy partiyalar hamda guruhlar (\u201cYangi Ventam partiyasi\u201d, \u201cYoshlar partiyasi\u201d) vujudga kela boshladi. Demokratik harakatga qarama-qarshi o\u2019laroq, yirik burjuaziya va zamindorlar partiyasi \u2013 \u201cKonstitutsiyaviy partiya\u201d tashkil etildi. Bu partiya Vetnamga dominion maqomi berilishi, fransuz va Vetnamliklar teng huquqliligi, demokratik erkinliklar berilishi uchun kurashardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Xorazmda 14 ta paxta tozalash, yog\u2019-sovun zavodlaridan atigi 3 tasi ishlardi. Aholining moddiy ahvoli og\u2019irlashdi, ba\u2019zi joylarda ocharchilik yuz berdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 Albaniyada neft konlarining ochilganligi mamlakatning boshqa mamlakatlar \u2013 Angliya va Fransiya tomonidan asoratga solinishiga olib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 g\u2019alla monopoliyasi siyosati bir qadar yumshatildi. Oziq-ovqat razvyortkasi ko\u2019rinishidagi monopoliyani faqat ko\u2019chirib keltirilgan krestyanlar yashaydigan rayonlarda o\u2019tkazishga qaror qilindi. Mahalliy aholi yashaydigan joylarda natura solig\u2019i joriy qilindi. Biroq oziq-ovqat tayyorlashdagi tabaqalashtirilgan bunday yondashuv uzoq saqlanib qolmadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar boshi \u2013 ijtimoiy jihatadn aholining ko\u2019pchiligini dehqonlar, so\u2019ngra hunarmandlr, savdo-tijorat ahli, ziyolilar, yollanma ishchi mardikorlar, ruhoniylar, rus posolkalarining krestyanlari, aravakashlar, mahkama xodimlari tashkil qilgan. Sovet hokimiyati davrida banklar, aksionerlik jamiyatlari xodimlari, madrasa o\u2019quvchilar, qisman masjidlarning imom-xatiblari guruhiga zarba berildi, ular yo\u2019q bo\u2019ldi yoki doirasi qisqarib ketdi. Amalga oshirilgan iqtisodiy o\u2019zgarishlar jamiyatning asosiy ijtimoiy guruhlariga salbiy ta\u2019sir ko\u2019rsatganiga qaramasdan, ular o\u2019z xo\u2019jalik faoliyatlarini davom ettirishga intildilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil boshi \u2013 TSRni bo\u2019lib tashlash va milliy til belgisiga qarab muxtor (avtonom) respublikalar tuzish masalasi qo\u2019yildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar 1-yarmi \u2013 O\u2019zbekistondagi iqtisodiy islohotlar \u2013 oziq-ovqat razvyorkasi, mehnat majburiyatining bekor qilinishi, iqtisodiy va davlat sektorini idora etishni markazdan bir qadar holi qilish, xo\u2019jalik hisobini, o\u2019z harajatlarini o\u2019zi qoplash va o\u2019z-o\u2019zini mablag\u2019lar bilan ta\u2019minlash usullarini joriy etish sanoatlashtirish siyosatining zarur shartlari bo\u2019lib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 1-yarmi \u2013 Turkistonda, Buxoro, Xorazm respublikalarida bir butun madaniy ma\u2019rifiy ko\u2019tarilish maydoni vujudga keldi. Shu asnoda xalq ommasi, milliy ziyolilar ishtirokidagi ma\u2019naviy-madaniy jarayon, fikrlar, tajriba almashuvlari odatga aylanib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 1-yarmi \u2013 O\u2019zbekistonda sanoatni tiklash va rivojlantirish ishlari, Ittifoq markazi manfaatini o\u2019ylab, reja asosida olib borildi. Turkiston mintaqasini ixtisoslashtirish va rivojlantirish uchun xom-ashyo resurslaridan mumkin qadar ko\u2019proq foydalanishni mo\u2019ljallab amalga oshirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil bahor \u2013 Buxoro amiri Turkkomissiya a\u2019zolari Elieva va Frunzeni qabul qilib, muzokaralar olib bordi. Savdogarlarning vakillari Rossiyadan qolib ketgan mollar taqdirini hal qilish uchun Buxorodan jo\u2019nab ketdilar. Lekin RSFSR \u2013 Buxoro munosabatlari yomonlashib bordi. Moskvaning ma\u2019qullashi oqibatida Buxoro amirligiga qarshi dushmanlik kompaniyasi kengaytirildi va ashaddiy tus oldi. Qo\u2019pol ravishda Buxoroning ichki siyosiy tuzumini qurol bilan o\u2019zgartirish choralari ko\u2019rildi. Frunze, Kubishyev o\u2019z niyat-maqsadlarini ochiq-oydin gapirdilar. Amir hokimiyatga muxolifat kuchlar bolsheviklarga yordam so\u2019rab murojaat ham qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil bahor \u2013 Xorazm respublikasida misli ko\u2019rilmagan talonchilik va zo\u2019rliklarga qarshi ommaviy qurolli kurashlar boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar 2-yarmi 1930 yillar \u2013 O\u2019zbek adabiyotining g\u2019oyaviy tematik yo\u2019nalishlarida, mehnat, sinfiy kurash mavzulari 1-o\u2019ringa chiqa boshladi. Shunga qaramay, S.Ayniyning \u201cQullar\u201d, Oybekning \u201cQutlug\u2019 qon\u201d romanlari, \u201cBaxtiyor va Sog\u2019indiq\u201d, \u201cTemirchi Jo\u2019ra\u201d, \u201cTemirchi Jo\u2019ra\u201d, \u201cDilbar-davr qizi\u201d dostonlar, G\u2019ofur G\u2019ulomning \u201cQo\u2019qon\u201d, Abdulla Qodiriyning \u201cObid Ketmon\u201d povesti kabi davrning turli muhim muammolarini tasvirlovchi badiiy jihatdan baquvvat asarlar yaratildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 2-yarmi 1930-yil boshi \u2013 O\u2019zbekistonda \u201co\u2019n sakkislar guruhi\u201d, \u201cinog\u2019omovchilik\u201d, \u201cqosimovchilik, \u201cbadriddinovchilik\u201d singari ishlar to\u2019qilishi va Munavvar Qori boshchiligidagi milliy ziyolilarning qamoqqa olinishi natijasida o\u2019zbek xalqining ko\u2019plab asl farzandlari qatag\u2019on qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar 2-yarmi \u2013 O\u2019zbekistonda mamlakat hayotida ma\u2019muriy buyruqbozlik tizimi tarkib topa boshladiki, u respublika ijtimoiy-madaniy sohalarining yangidan barpo bo\u2019lishini sekinlashtirib qo\u2019ydi. E\u2019lon qilingan sotsialistik insonparvarlik, adolat haqidagi g\u2019oyalar bilan haqiqiy voqelik o\u2019rtasida ro\u2019y-rost ziddiyatlar paydo bo\u2019lib qoldi. Ular milliy ma\u2019naviy hayotnigni asl mohiyatini noto\u2019g\u2019ri tushunish, uni ruslashtirish va ko\u2019p aslik ma\u2019naviy qadriyatlardan voz kechish bilan ifodalandi, bu narsa, ayniqsa, qatag\u2019onlik hatti harakatlarining ta\u2019siri ostida yanada kuchayib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar 2-yarmi \u2013 O\u2019zbekistonda o\u2019rta maxsus va oliy ma\u2019lumotli kadrlar tayyorlaydigan turli o\u2019quv yurtlari ochildi. Davlat sinfiy tamoyiliga amal qilib, bu o\u2019quv yurtlariga ishchi va dehqonlarning kirishi uchun sharoitlarni ta\u2019minlab berdi. Boshqa toifadagi odamlar bu o\u2019quv yurtlariga kira olmas edi. Oliy o\u2019quv yurtlarida o\u2019qish uchun zarur bo\u2019lgan umumiy ma\u2019lumotni qisqa muddat ichida olish maqsadida ishchi fakultetlari tarmog\u2019i yaratildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yoz \u2013 razvyorstka o\u2019lkadagi rus krestyanlariga nisbatan ham amalga oshirildi, ularning noroziliklari, qarshiliklari ba\u2019zida jiddiy tus oldi. Shunda ular sovet hokimiyati dushmanlari, krestyanlar posyolkalari esa \u201cquloqlar posyolkalari\u201d deb qoralandi. Markazda ularga qat\u2019iy choralar ko\u2019rish belgilandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yoz \u2013 Xivada katta yig\u2019in bo\u2019ldi, unda qizil armiyani, bolshevikni mamlakatdan haydash, islom diniga qarshi unsurlarni jazolash qat\u2019iyan talab qilindi. Bunga javoban yig\u2019inda qatnashgan ruhoniy va oqsoqollardan 320 ga yaqin kishi qamoqqa olindi, ulardan bir qismi tergov va sudsiz otib tashlandi, qolganlari surgun qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yoz-kuz \u2013 Turkistondagi harakat o\u2019zining yangi bosqichiga kirdi. Kurash yana ham shafqatsiz va murosasiz tus oldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil kuz \u2013 Boysun, Sherobod, Sariosiyoda qurolli guruhlar tuzilib, janglarni boshlab yubordilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil kuz \u2013 Buxoro respublikasi xalq xo\u2019jaligi jiddiy qiyinchiliklarga uchradi. Aholi, ayniqsa, dehqonlar, respublika hukumati norozilik bildirdilar. Nozir M.Mansurov RSFSR iqtisodiy aloqalarda tenglikka amal qilishi kerak, deb qat\u2019iy uqtirdi. F.Xo\u2019jayev Rossiya tashqi savdo birlashmasini BXSRdan \u201chamma narsani olishga, ammo hech narsa bermaslikk qodir\u2026\u201d, deb aybladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil kuz \u2013 Italiya mehnatkashlari hokimiyat tepasiga kelish imkoniyatiga ega edilar. Ammo ommaviy xalq harakatini uyushtiradigan va aniq maqsadga yo\u2019naltiradigan kuch topilmadi. Ishchilar sinfining yetakchi partiyasi Italiya sotsialistik partiyasi (ISP) ichki kelishmovchiliklar tufayli kuchsizlangan edi. Italiya kasaba uyushmalari ham xussi shu ahvolda edi. Ammo ikkala ishchilar tashkiloti ham ijtimoiy va siyosiy o\u2019zgarishlardan ko\u2019ra, mavjud tuzumni saqlab qolish haqida ko\u2019proq qayg\u2019urardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil kuz \u2013 Italiyada fashist tashkilotlari tez ko\u2019paya bordi. Ular zavodlarga ham bordilar va u yerda o\u2019z kasaba uyushmalarini tashkil etdilar. Qishloqlarda yirik zamindorlar va badavlat dehqonlar kuchi bilan amalda fashistlarnin qurolli to\u2019dalariga aylangan \u201co\u2019z-o\u2019zini mudofaa otryadlari\u201d tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil o\u2019rtasi \u2013 Natsistlar tuzumining bosh jazo idorasi xavfsizlik otryadlari (SS) Gitlerning shaxsiy qo\u2019riqlovchisi otryadlari sifatida tashkil qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar o\u2019rtasi \u2013 \u201cQo\u2019shchi\u201d tashkilot safida qishloq ahlidan 160 ming kishi bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil o\u2019rtasi \u2013 AQShda o\u2019zgacha fikrlovchi va so\u2019l tashkilotlarga barham berildi. Radikal g\u2019oyalar bilan farq qiluvchi so\u2019l yo\u2019nalishdagi kasaba uyushmalari \u2013 Jahon sanoati ishchilari deyarli tugatildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar o\u2019rtasi \u2013 O\u2019zbek qishlog\u2019ini rivojlantirishda ba\u2019zi yutuqlar qo\u2019lga kiritildi, yangi iqtisodiy siyosatga o\u2019tilishi bilan o\u2019zbek dehqoni erkinroq nafas ola boshladi. Oziq-ovqat razvyorstkasinig oziq-ovqat solig\u2019i bilan almashtirilishi dehqonga ortiqcha mahsulotni sotishga, g\u2019o\u2019za va boshqa ekinlar maydonini kengaytirishga imkon berdi. Buning natijasida dehqonlarning tovarlar bilan ta\u2019minlanishi o\u2019sdi, ularning turmush darajasi bir qadar ko\u2019tarildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar o\u2019rtasi \u2013 O\u2019zbekistonda 5 ta muzey bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar o\u2019rtasi \u2013 O\u2019zbekistonda 14 ta teatr (ko\u2019pchiligi milliy teatr), 19 kinoteatr faoliyat ko\u2019rsatgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar o\u2019rtasi \u2013 O\u2019zbekistonda totalitar jamiyatning xususiyatlari tobora oshkora ko\u2019rina boshladi. Bu holat xususan milliy respublikalardagi rahbar xodimlarga nisbatan bo\u2019lgan munosabatda yaqqol namoyon bo\u2019ldi. O\u2019zbekistonda qaror topgan ma\u2019muriy-buyruqbozlik tizimi va uning rahbar o\u2019zagi hisoblangan Butunittifoq kommunistlar (bolsheviklar) partiyasi \u2013 VKP (b) bu paytga kelib yangi iqtisodiy siyosatdan butunlay yuz o\u2019girdi va \u201csotsializm asoslari\u201dni qurishga jiddiy kirishdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil o\u2019rtasi \u2013 Turkiston iqtisodiy liberallashuv, kelishuvchilikning tiklanishi bilan bir qatorda hokimiyat siyosatida sinfiylik va siyosatlashtirish tamoyillari ham ko\u2019zga tashlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 \u201cMilliy Istiqlol\u201d tashkiloti totalitar rejim kuchaygach o\u2019z faoliyatini to\u2019xtatgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 birinchi tajriba tarzidagi teleeshittirishlar (birinchilardan biri \u2013 Toshkentda) namoyish etildi. Insoniyat hayotiga telekommunikatsiyalar \u2013 radio va televideniye yanada katta ta\u2019sir ko\u2019rsatdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 Ittifoqning, jumladan, O\u2019zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, madaniy hayotining hamma jabhalarida ma\u2019muriy buyruqbozlik usuli borgan sari zo\u2019rayishi natijasida yangi iqtisodiy siyosat o\u2019zining bor mohiyatini, mavqeini yo\u2019qota bordi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 o\u2019zbek dehqonlari, xo\u2019jalik salohiyati nuqtai nazaridan 3 guruhga bo\u2019linar edi: badavlat dehqonlar, o\u2019rta salohiyatli dehqonlar hamda kambag\u2019allar edi. Turkistonning 3 ta o\u2019zbek viloyatlaridagi dehqon xo\u2019jaliklarining uchdan ikki qismiga yaqini ikkinchi guruha molik bo\u2019lgan. Buxoro davlatining markazi va g\u2019arbiy qismlarida hamda Xorazmning voha qismida ham manzara umuman olganda shunday edi. Iqtisodiy mustaqil xo\u2019jaliklarning o\u2019rta hisobda 2 desyatina sug\u2019oriladigan yeri, ish hayvonlari va boshqa mehnat vositalari bo\u2019lgan. Dehqonlar tomonidan ekilib, hosili yig\u2019ib kelingan yerlar ijtimoiy, iqtisodiy ahamiyatga ega bo\u2019lib kelgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekiston partiyasining ichki tartibi keskin qat\u2019iylashtirildi, siyosiy qirg\u2019in va qatag\u2019onlar tobora kuchaydi. Bularning zarurligini asoslab berish uchun sotsializm qurilishi sharoitlarida sinfiy kurash keskinlashib boradi, degan Stalin tezisidan tobora ko\u2019proq foydalanildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy siyosatda ro\u2019y berayotgan keskin qiyinchiliklarni adolat yuzasidan, aql-idrok bilan emas, balki ma\u2019muriy-buyruqbozlik yo\u2019li bilan, zo\u2019ravonlik usuli bilan bartaraf qilish uchun Markaz siyosiy hokimligining harakati kuchaydi. Yangi iqtisodiy siyosat uzil-kesil chetga chiqarib tashlandi. Qishloq xo\u2019jaligini zudlik bilan jamoalashtirish hamda sanoatlashtirish jadallashtirish yo\u2019liga qat\u2019iyan kirishildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil oxiri \u2013 O\u2019zbekistonda mayda sanoatdagi xususiy sektorining ulushi deyarli barham topdi. Sanoatlashtirish va hunarmandlarni kooperatsiyalash natijasida respublika sanoatida xususiy sektor butunlay tugatildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekistonda yangi iqtisodiy siyosat tufayli o\u2019z xo\u2019jaligini tiklab olgan oilalarning quloq qilinishi natijasida bozor munosabatlari muhiti barham topdi. Sovet davlati tortib olingan yer-suvlat hisobiga kooperatsiyalar, so\u2019ng kolxozlar tuzish siyosatini olib bordi. Jamoatlashtirish \u201cyuqori\u201dning tazyiqi asosida o\u2019tkazildi. Matbuot O\u2019rta Osiyo respublikalarinign jamoalashtirishga \u201ctayyor\u201d ekanligini targ\u2019ib qilib, mahalliy, ijtimoiy sharoit mutlaqo hisobga olinmadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekistonda Yangi Iqtisodiy siyosatga barham berilishi kooperatsiya tizimini yemirilishiga olib keldi, partiya qishloq xo\u2019jaligini boshqarishni davlat qo\u2019liga o\u2019tkazish yo\u2019lini tutdi. Mamlakatning siyosiy rahbariyati yalpi jamoalashtirish yo\u2019liga o\u2019tish vazifalarini ilgari surdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekistondagi oliy o\u2019quv yurtlarida asosan ishchi va dehqonlardan iborat 4 mingga yaqin talabar o\u2019qir edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 pedagogika o\u2019quv yurtlarining soni O\u2019zbekiston bo\u2019yicha deyarli 5,5 taga yetdi. Xalq maorifi rivojlanib bordi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 pomeshchiklarga tegishli yerlarning 66%i musodara qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 qadar Qishloq xo\u2019jaligi kooperatsiyasi tizimi, butun Ittifoqda bo\u2019lgani kabi O\u2019zbekistonda ham saqlanib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 Qoraqalpog\u2019istonning bir muncha patriarxal va qotibroq qolgan hayotiga boshlanib kelayotgan sanoatlashtirish ta\u2019siri ostida yangiliklar yorib kira boshladi. Ammo sanoatlashtirishning sur\u2019atlari Ittifoqning markaziy rayonlaridagidan ancha sust edi. O\u2019lkaning tabiiy resurslarini Ittifoq o\u2019z manfaati yo\u2019lida foydalanish uchun reja asosida va muntazam ravishda o\u2019rgana boshaldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 qoraqalpoq adabiyotida dramaturgiya va badiiy proza kabi yangi janrlar paydo bo\u2019ldi. A.Utepov, N.Dovqorayev, A.Begimovning hikoya va pyesalari, J.Oymirzayevning qissalari maydonga keldi. J.Oymirzayev keyinchalik \u201cAmudaryo sohillarida\u201d romanini yozdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 sur\u2019atlarni keskin tezlashtirish, o\u2019ziga xos \u201ckatta sakrash\u201dni amalga oshirish yo\u2019lini tutish butun mamlakat va, xususan, O\u2019zbekistonning keyingi iqtisodiy taraqqiyotiga muhim o\u2019zgartirishlarni kiritdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 yevropaliklar ixtiyorida millionlab radiopriyomniklar bor edi. Radio asosan o\u2019rta tabaqa vakillari tomonidan sotib olinardi. Elektr texnologiyasining ilk mahsuloti sanalgan radio ommaviy bozorni zabt etdi. Radio aholi turmush tarzini butunlay o\u2019zgartirib yubordi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 AQSh sarmoya joylashtirish borasida Angliya ancha chetga surdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 O\u2019zbekistonda sanoatlashtirish tez sur\u2019atlar bilan o\u2019sib bordi, o\u2019ziga xos \u201ckatta sakrash\u201dni amalga oshirish yo\u2019lini tutish butun mamlakat va O\u2019zbekistonning keyingi iqtisodiy taraqqiyotiga muhim o\u2019zgartirishlarni kiritdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 sovet rejimi milliy rahbar hodimlarni jismoniy mahv etishga kirishdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 Turkiston Kompartiyasi a\u2019zolari soni 58 mingga yaqin edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 Vengriya sanoat ishlab chiqarishi urushdan oldingi darajadan o\u2019sib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri 1930-yillar boshi \u2013 O\u2019zbekistonda sanoatlashtirishning jadal sur\u2019atlariga o\u2019tishning tub mohiyati texnikaviy qoloq sovet mamlakatining bor imkoniyatlarini to\u2019g\u2019ri hisobga olmagan holda, zo\u2019ravonlik yo\u2019li bilan tez orada zamonaviy sanoatni barpo etishdan iborat bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yillar oxiri \u2013 1930 yillar boshi \u2013 Mustabid tuzumning qaror topib borishi shaxsga sig\u2019inishning kuchayishiga qaramay ijodi hayot to\u2019xtab qolmadi. Adabiyot maydoniga G\u2019ofur G\u2019ulom, Oybek, G\u2019ayratiy, Hamid Olimjon, Abdulla Qahhor, Oydin Sobirova, Uyg\u2019un, Komil Yashin, Usmon Nosir, Amir Umariy, Zulfiya kabi yosh talantli shoir va nosirlar dramaturglar qo\u2019shildilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yanvar \u2013 AQSh politsiyasi 70 shaharda taraqqiyparva tashkilotlarning a\u2019zolariga qarshi tadbir uyushtirdilar. 10 mingdan ortiq kishi qamoqqa olindi. Xuddi shu yili kasaba uyushmalari harakati faollari sanalgan italiyalik muhojirlar Sakk ova Vansetti qamoqqa olindilar. Ular bankni o\u2019g\u2019irlash va politsiyachilaru o\u2019ldirishda ayblandilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yanvar \u2013 Lenin \u201cmehnat armiyalari\u201d to\u2019g\u2019risida gapira boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yanvar \u2013 Vengriyada saylovlar o\u2019tkazilib, admiral Miklosh Xorti monarxlikka saylandi. U II jahon urushi oxirigacha, Germaniya mag\u2019lubiyatidan so\u2019ng AQSh ga qochguncha qadar hokimiyatni egallab turdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yanvar o\u2019rtasi \u2013 Farg\u2019ona vodiysida bolsheviklar tomonidan qo\u2019shimcha kuchlarining tashlanishi natijasida jangovar tashabbus qizil armiya qo\u2019liga o\u2019tdi. Katta Ergash qo\u2019rboshining qo\u2019shini mag\u2019lubiyatga uchragach, Shermuhammadbek asosiy kuchlarni oliy Oloy vohasiga chekindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil yanvar oxiri \u2013 Musbyuro Turkkomissiyaning tazyiqi bilan o\u2019z faoliyatini to\u2019xtatdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 15-yanvar \u2013 Turkkomissiya raisi Ya. Rudzutak tashabbusi bilan qabul qilingan tezislarda TSRni bo\u2019lib tashlash va milliy til belgisiga qrab muxor (avtonom) respublikalar tuzish masalasi qo\u2019yilgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 16-yanvar \u2013 Antanta davlatlarining Rossiyani qamal qilishni to\u2019xtatishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 18-21-yanvar \u2013 jahon urushida g\u2019olib chiqqan davlatlarning Parij tinchlik konferensiyasining ochilishi. Konferensiya davomida Millatlar Ligasi tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 20-yanvar \u2013 janubiy otryad Taxtani egalladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 20-yanvar \u2013 Shimoliy otryad Xo\u2019jayli, Ko\u2019hna Urganch, Porsu Ilyali, Toshhovuzni egalladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 20-yanvar \u2013 Taxta janubiy otryad tomonidan ishg\u2019ol qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil fevral-sentabr \u2013 R.Denashel hukumati.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil fevral \u2013 Turkistonda 600.000 pud o\u2019simlik porovozlarga yonilg\u2019i sifatida ishlatildi. Ko\u2019mir va o\u2019tin yo\u2019qligidan boshqa oziq-ovqat mahsulotlari ham (Turkistonda yuz minglab odamlar ocharchilikdan qirilayotgan bir paytda) yoqilg\u2019i ishlatilar edi. Orol dengizi uchastkasida parovozlar quritilgan baliq yoqib yurgizilgan. Shuningdek, parovozlarga kunjara yoqishga urinib ko\u2019rilgan. Eng dahshatli hodisa shundan iboratki, hamma narsani qurbon qilish evaziga yetishtirilgan paxta ham yoqilg\u2019i sifatida ishlatilgan.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 1-fevral \u2013 janubiy otryad Xivani ishg\u2019ol qildi. Xiva xoni taxtdan voz kechdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 2-fevral \u2013 Said Abdullaxon Xiva taxtidan voz kechdi, butun hokimiyat muvaqqat inqilobiy qo\u2019mita qo\u2019liga o\u2019tdi. Xivada yangi hokimiyat o\u2019rnatilgani e\u2019lon qilindi. Yosh xivaliklardan iborat muvaqqat hukumat organlari, qonun-qoidalarni joriy qilishga kirishdi. Xalq noroziliklari kuchaydi. Xon davri soliqlarini bekor qilish, sudlov, vaqf mulklari, pul muomalari, yangi soliqlar to\u2019g\u2019risidagi bir qator dekretlar shoshilinch qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 18-fevral \u2013 Turkkomissiya vakili G.Skalov bilan muholifatdagi kuchlar yo\u2019lboshchisi o\u2019rtasida sulh bitimi imzolandi. Unga ko\u2019ra, Chimboy uchastkasida muvaqqat inqilobiy qo\u2019mita tuzildi. Kazaklarning urf-odatlari va turmush xususiyatlaridan kelib chiqib, ularning o\u2019z-o\u2019zini boshqaruviga ruxsat etildi. Qo\u2019zg\u2019olonchilarga amnistiya berildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 24-fevral \u2013 fashistlar partiyasi tarafdorlarining 1-ommaviy namoyishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil mart \u2013 Turkiston mustaqillik harakatining oldini olish, Turkistonni Markazga batamom qaram qilish maqsadida \u201cTurkiston avtonomiyasi to\u2019g\u2019risida nizom\u201d tayyorlandi. Turkkomissiya undan kelib chiqib TSRning yangi Konstitutsiyasi loyihasini ishlab chiqdi. Bu hujjatlarda Turkiston tashqi aloqalar olib borish, o\u2019z armiyasiga ega bo\u2019lish, temir yo\u2019l, pochta, xalq xo\u2019jaligini mustaqil boshqarish huquqlaridan mahrum etildi. Bular, shuningdek, soliqlar ta\u2019sis etish, o\u2019lka byudjetini tuzish, sud ishlari, qonunlarga o\u2019zgarishlar kiritish, amnistiya berish RSFSR tasarrufiga o\u2019tishi belgilandi. Yerli rahbarlar bularga Turkiston xalqlari mustaqilligining batamom yo\u2019q qilinishi, deb qarab, qat\u2019iy qarshi chiqdilar. Turkiston Sovet Respublikasini Turkiston respublikasi deb o\u2019zgartirish masalasini ilgari surdilar hamda Turkistonni boshqarish Nizomi, Turkiston respublikasi Konstitutsiyasi loyihalarini tayyorladilar. Milliy davlatchilik, mustaqillik g\u2019oyalari nufuzli yig\u2019inlarda, shuningdek, keng jamoatchilik tomonidan qizg\u2019in ma\u2019qullandi. O\u2019lka yerli xalqlari o\u2019zini idora qilib, taraqqiyot sari borolmaydi, ularga Rossiya rahbarlik qilishi kerak, degan shovinistik g\u2019oyalarga qarama-qarshi mintaqa xalqlarining mushtarakligi, mustaqil davlatchilik an\u2019analari, imkoniyatlari ta\u2019kidlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 1-mart \u2013 Turkiston MIK raisi T.Risqulov yevropalik Turkkomissiya a\u2019zolariga qarata, yerli xalq o\u2019zini idora qilishni istaydi, kelgindilar rahbarligini rad qiladi, deb ta\u2019kidladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 1-mart \u2013 Vengriyada fashistlar diktaturasining o\u2019rnatilishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 6-mart \u2013 Madaminbek bilan 2-Turkiston o\u2019qchi diviziyasi boshlig\u2019i Veryovkin-Roxalskiy o\u2019rtasida Farg\u2019ona shahrida yarash bitimi imzoladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 12-13-mart \u2013 o\u2019tar kechasi sotsial-demokratlar reaksion qo\u2019shinlarning qoldiqlariga tayanib Germaniya davlat to\u2019ntarishi qilishga urinib ko\u2019rdilar. Prus yunkerlari vakili, monarxiyachi Kapp o\u2019zini kansler deb e\u2019lon qildi va Milliy Majlisni tarqatib yubordi. Hukumat Berlindan qochib ketdi. Ammo 12 million ishchi va xizmatchining Germaniya bo\u2019ylab yalpi ish tashlashi isyonchilarni chekinishga majbur qildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 8-aprel \u2013 Yosh xivaliklar partiyasi siyosiy yo\u2019lini qabul qilgan \u201cXiva inqilobiy partiyasi dasturi\u201d belgiladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 25-aprel \u2013 polyak qo\u2019shinlari Ukraina chegarasidan o\u2019tdi. Ular Polshaga juda katta kredit taqdim etgan Fransiya tomonidan to\u2019liq qurollantirilgandi. Polyak qo\u2019shinlarining maqsadi Odessani bosib o\u2019tish va \u201cdengizdan dengizgacha bo\u2019lgan Buyuk Polsha\u201dni yaratish edi. Lekin polyak qo\u2019shinlari tor-mor etilib, chekina boshladi. General Veygan boshchiligidagi fransuz brigadasining kelishigina Polshani to\u2019liq tor-mor bo\u2019lishdan saqlab qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 25-aprel \u2013 sovetlar va Polsha o\u2019rtasidagi urushning boshlanishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 26-aprel \u2013 Xorazm xalq respublikasining e\u2019lon qilinishi<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 26-aprel \u2013 Xorazmda Butunxorazm I qurultoyi Xorazm Xalq Sovet Respublikasi (XXSR) tuzilganligini e\u2019lon qilindi, respublika hukumati \u2013 Nozirlar sho\u2019rosi tayinlandi. Qurultoyda respublika Konstitutsiya tasdiqlandi. Hukumat raisi etib Yosh xivaliklardan Polvonniyoz Hoji Yusupov, uning muovinlari qilib Jumaniyoz Sultonmurodov va turkman Qo\u2019shmamedxon Sapiyev saylandilar. Adliya noziri qilib Bobooxun Salimov tayinlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 30-aprel \u2013 Xorazmda respublika Konstitutsiya qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil may \u2013 Fransiyada temiryo\u2019lchilar ish tashlashi bostirildi, unga qatnashganlardan 20 kishi ishdan bo\u2019shatildi. Urush davrida qabul qilingan ijtimoiy islohotlar dasturi birin-ketin yo\u2019q qilindi. Ishchilarga qarshi kurash milliy miqyosdagi surunkali va tinka qurituvchi nizoga aylandi. Bu esa mamlakatda siyosiy beqarorlikka sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil may \u2013 Xorazm sovetlarining II qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi, unda vaqflarni yo\u2019q qilish qarori bekor qilindi. Vaqf davlatidan ajratildi, fuqarolarning shaxsiy ishi deb qaror qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 3-may \u2013 Qurultoyda Shermuhammadbek boshliq Turkiston-Turk mustaqil islom jumhuriyati (Turkiston muvaqqat hukumati)ni tuzdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 14-may \u2013 Madaminbek qon to\u2019kishni to\u2019xtatish maqsadida muzokaralar olib borish uchun qo\u2019rboshilar bilan uchrashganda Shermuhammadbekning roziligi bilan Xolxo\u2019ja eshon Qorovul qishlog\u2019ida uni xiyonatkorona o\u2019ldirdi. Madaminbek o\u2019rtadan ko\u2019tarilgach, ertasigayoq bolsheviklar qurolli harakatlarni kengaytirdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 16-may \u2013 Stambulning Antanta qo\u2019shinlari tomonidan bosib olinishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil iyun \u2013 Tukkomissiya raisi Ya.Rudzutak tashabbusi bilan qabul qilingan tezislar RKP (b) Markaziy Komitetining \u201cPartiyaning Turkistondagi vazifalari haqida\u201d degan qror loyihasiga kiritildi. Bu taklifni V.I.Lenin qo\u2019llab-quvvatladi. Loyihaga bildirilgan o\u2019z mulohazalarida u Turkistonning \u201cO\u2019zbekiya, Qirg\u2019iziya, Turkmaniya\u201dga bo\u2019lingan kartasini tuzish zarur deb ko\u2019rsadi. V.I.Lenin birmuncha keyinroq o\u2019zi tayyorlagan boshqa bir loyihada o\u2019z nuqtai nazarini o\u2019zgartirib: \u201cRespublikani (ya\u2019ni Turkistonni) 3 qismga bo\u2019lish oldindan hal qilib qo\u2019yishmasin\u201d, deb uqtirdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil iyun \u2013 Vengriya Trianon shartnomasini (Versal shartnomasining bir qismi) imzolandi. Bu shartnomaga ko\u2019ra, qator hududlarning ajralishi sababli Vengriya aholisi ikki barobarga, 18 million kishidan 8 million kishigacha kamaydi. Vengriya katta miqdorda reparatsiyalar to\u2019lashi shart edi. Armiya miqdori 35 ming kishidan oshirilmasligi lozim edi. Ruminiyaga \u2013 Transilvaniya va Banat, Yugoslaviyaga \u2013 Xorvatiya, Bachka va Banatning g\u2019arbiy qismi, Chexoslovakiyaga va Slovakiya va Karpatorti Ukrainasi berildi. Harbiy majburiyat taqiqlandi, armiya yollanma bo\u2019lishi shart edi, qurollanishda tanklarga, aviatsiya va artilleriyaga ega bo\u2019lishga ruxsat etilmasdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 12-iyun \u2013 Panama kanali ishga tushdi. Uning uzunligi 81 km bo\u2019ldi. U Amerika qit\u2019asiga xizmat qiluvchi dengiz yo\u2019li uzunligini uch marta qisqartirdi va AQShga katta iqtisodiy foyda keltirdi. AQSh floti Atlantika va Tinch okeani sohillarini birlashtiruvchi qisqa dengiz yo\u2019liga ega bo\u2019ldi va Yevropa davlatlari portlariga yaqin yo\u2019lni qo\u2019lga kiritdi. Har yili kanal orqali 15 mingga qadar kemalar o\u2019tadi va 125 million tonnage qadar yuk tashiladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil avgust \u2013 Turkkomissiya a\u2019zolari V.Kuybishev va F.Goloshchyokinning tazyiqi bilan butun Turkiston respublikasi hududida oziq-ovqat taqsimoti (prodrazvyorstka)ni joriy etish to\u2019g\u2019risida qaror qabul qilindi. Oziq-ovqat prodrazvyorstkasi aholini ochiqdan-ochiq talashga aylanib, ijtimoiy keskinlikni kuchaytirib yubordi. Oziq-ovqat to\u2019plovchi otryadlar mahalliy xalqni qon qaqshatib, uning so\u2019nggi burda nomini ham tortib olishar edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 2-avgust \u2013 alban xalqining norozilik mitinglari bosqinchilarga qarshi qurolli kurashga aylandi. Italiya Albaniya mustaqilligjni tan olishga va uning hududini tark etishga majbur bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 10-avgust \u2013 Parij yaqinidagi Sevr shaharchasida g\u2019olib davlatlar bilan Turkiya bilan tinchlik shartnomasini imzoladilar. Unga ko\u2019ra, Turkiya o\u2019ziga qaram hududlarning 80%ini qo\u2019ldan berdi (Falastin, Transiordaniya, Iroq, Suriya, Livan va hokazo). Qora dengizdagi bo\u2019g\u2019ozlar harbiy kuchlardan xoli qilindi, Qora dengizdan uzoq davlatlar undan o\u2019z harbiy kemalarini bemalol o\u2019tkazish huquqini qo\u2019lga kiritdilar. Turkiya hududi Kichik Osiyo yarim oroli va Istanbul (Konstantinopol) shahrini o\u2019z ichiga olgan Yevropadagi ozgina hudud bilan cheklangan edi. Turkiyada yarim mustamlaka tuzumi o\u2019rnatildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 10-avgust \u2013 Parij yaqinidagi Sevr shahrida Turkiya o\u2019rtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Bu Turkiya taqdirini hal qilishi lozim edi. Sevr shartnomasiga ko\u2019ra sobiq Usmonli turk imperiyasi amalda Fransiya bilan Angliya o\u2019rtasida taqsimlandi, Suriya va Livan Fransiya mandati ostiga o\u2019tdi. Millatlar Ligasidan olgan mandat shartlariga ko\u2019ra, Fransiya yigirma yilda Suriya va Livanni mustaqillikka tayyorlashi shart edi. Xuddi shu shartlarda Angliya ham Mesopotamiya (Iroq) va Falastinga mandat oldi. Hijoz qirolligi (Arabiston yarim oroli) mustaqil deb e\u2019lon qilinadigan bo\u2019ldi. Sevr tinchlik shartnomasida nafaqat Usmonli turk imperiyasining bo\u2019linishi, balki Turkiyaning o\u2019zini ham parchalanish ko\u2019zda tutilgandi. Turkiyada yarim mustamlaka tartiboti o\u2019rnatilardi va amalda suveren davlat huquqidan mahrum qilingandi. Chet ellik fuqaro turk sudiga bo\u2019ysunmasligi mavjud bo\u2019lgan kapitulyatsiya tartiboti ham tiklanardi. Angliya va Fransiya vakillaridan iborat komissiya Turkiya mablag\u2019lariga egalik qilar, Turkiya byudejtining nazoratini amalga oshirardi. Sevr shartnomasining imzolanishi butun Turkiyada norozilik to\u2019g\u2019yonini uyg\u2019otdi. Hukumat shartnomani qat\u2019iyan rad etdi. Turkiyada Sevr shartnomasini tugatishga qaratilgan milliy-ozodlik harakati boshlandi. Qishloq joylarda partizan bo\u2019linmalari, shaharlarda ishchi tashkilotlari tuzishga kirishildi. Milliy-ozodlik harakatinign tashkil etilishi va tayyorlanishida turk armiyasi general Mustafa Kamol posho katta rol o\u2019ynadi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 29-avgust \u2013 o\u2019tar kechasi ko\u2019p tomonlama tajovuzkorlik harakati boshlab yuborildi. Asosiy kuchlar poytaxt Buxoroga hujum qildilar. Qo\u2019shinlar tinch aholi boshiga shiddatli o\u2019q yog\u2019dirdilar. Shahar vayron, ko\u2019pgina odamlar qurbon bo\u2019ldi. Buxoro shahrida yong\u2019in avj oldi. Amir Olimxon poytaxtni tashlab chekindi, u Buxoroning sharqiy qismi tomon yo\u2019l oldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil avgust oxiri \u2013 poytaxt Buxorodan ketgan amir Olimxon Sharqiy Buxoroga kelib, katta kuchlar to\u2019pladi, ularning soni 12 ming, keyinroq 25 ming kishiga yetdi, qizil qo\u2019shinlarga qarshi janglar olib borildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil avgust oxiri \u2013 Turkiston fronti qo\u2019mondoni M.Frunze buyrug\u2019i bilan Buxoro hududlarida juda katta harbiy kuchlar jangovar holatga keltirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr boshi \u2013 Buxoro revkomi \u201cmustaqil Buxoro Xalq respublikasi\u201d tuzilganligini e\u2019lon qildi. Hukumat boshqa hokimiyat organlari tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 bolshevik I.Sols Buxoro to\u2019ntarishidan ikki kun o\u2019tgach bunda ikkita asosiy vazifa \u2013 \u201cyerlarni tortib olish\u201d, mulkdorlarning \u201ciqtisodiy salohiyati ildizini qirqish\u201d hamda \u201cmullalarning g\u2019oyaviy ta\u2019siriga qarshi kurashish\u201d deb ochiqdan-ochiq e\u2019tirof etdi. Bolsheviklarning inqilobiy reja, sinfiy adovat, zo\u2019rlikka asoslangan dasturiga Buxoro mamlakatiga kelgan barcha bolsheviklar, qizil qo\u2019shinlar qo\u2019mondonligi amal qila boshladi. Mamlakat va xalqning boyligi talandi. Qisqa vaqt ichida respublika hududida joylashgan Rossiya qo\u2019shinlari 40 ming kishiga yetdi. Ular respublika bo\u2019ylab garnizonlarga o\u2019rnashdilar.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 bolsheviklar, qizil armiya qo\u2019mondonligi yana bir qabih xunrezlikni amalga oshirdi. Hukumat raisi muovini Qo\u2019shmamedxon qo\u2019mondonligi ostidagi turkman suvoriylari otryadi Junaidxon bilan aloqada gumon qilinib, hiyla yo\u2019li bilan Xivaga chaqirib olindi va qo\u2019qqisdan qurolsizlantirilib, 600 dan ortig\u2019i otib tashlandi. Turkman aholisi ustiga jazo otryadlari tashlandi, mollar talandi, natijada ko\u2019p xo\u2019jaliklar Eron hududiga ko\u2019chib ketdi. Qizil armiya qismlarining bu jinoyatlarini Turkkomissiya raisi ham tan oldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 Buxoro respublikasi siyosiy tizimi boshida Yosh buxoroliklar partiyasi va kompartiyasi (BKP) keyinchalik boshqa ijtimoiy tashkilotlar faoliyat ko\u2019rsatdilar, hokimiyatda ko\u2019pchilik Yosh buxoroliklar edilar. Turkiston bolsheviklari ta\u2019siri ostida Yosh buxoroliklar partiyasi BKP bilan qo\u2019shildi, kompartiya yagona siyosiy partiya bo\u2019lib qoldi. Ammo hokimiyat va boshqa sohalarda Yosh buxoroliklarning reja-dasturi amaliyot asosi bo\u2019lishda davom etdi. Rasman ko\u2019ppartiyaviylik tugatildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 Buxoro respublikasining xo\u2019jaligi sezilarli zarar ko\u2019rib, ziddiyatli ahvolni boshdan kechirdi. Mamlakat hududiga bir necha tomondan bostirib kirgan qo\u2019shinlar ko\u2019p yerlarni vayron qildilar, ayniqsa poytaxt Buxoro vayron bo\u2019ldi, uy-joy, imoratlarga o\u2019t qo\u2019yildi. Dehqoonlarning boshqa aholi tabaqalarining mol-mulki, g\u2019alla-doni tortib olindi. Buxoro dehqonlariga yetkazilgan zarar shu qadar katta ediki, yangi hokimiyat, to\u2019ntarishdan 2-3 hafta o\u2019tar-o\u2019tmasa yangi hukumat harbiy qismlardan aholi ko\u2019rgan zararni qoplashga ko\u2019rsatma berdi. Karki shahri va atrofida yashagan turkman aholiga nisbatan \u201cqotilliklar sodir etilgan, ularning uy-joylari buzilgan va yonib ketgan\u201d edi. Ularga ham hukumat moddiy yordam yuborildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 Turkiston MIK raisi Inomjon Xidiraliyevning yozishicha bosmachilarning soni 70000 kishiga yetdi va kuchli vahima uyg\u2019otdi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr \u2013 Turkiston respublikasining yangi Konstitutsiyasida TSR nomi TSSR deb o\u2019zgartirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil sentabr-oktabr \u2013 Buxoro, Chorjo\u2019y va boshqa joylarda yuzlab avvalgi amaldorlar qatl qilindilar. Matbuotda \u201commaviy qizil terror\u201d o\u2019tkazilishi haqida ochiq xabar qilindi. Ko\u2019p hollarda tribunallar hukm chiqarib, ularni ijro etdilar. Bolsheviklar tazyiqi bilan keyingi yangi hokimiyat amaldorlari ham siyosiy qatag\u2019on qilindilar. Favqulodda komissiya xalqqa qarshi faoliyatini kengaytirishga intildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 2-sentabr \u2013 M.Frunze boshchiligidagi tajovuzkor kuchlar Buxoro egallandi. Amir hokimiyati ag\u2019darildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 6-sentabr \u2013 Buxoro ma\u2019muriy tuzilish viloyat, tuman, kent va qishloqlardan iborat bo\u2019lishi belgilandi. 27 beklik o\u2019rniga respublika 15 viloyatga bo\u2019lindi. Quyi hokimiyat bo\u2019g\u2019ini oqsoqolliklar bo\u2019lgan. BXSR rasman mustaqil deb e\u2019lon qilingan bo\u2019lsa ham amalda Rossiyaga qaram edi. Respublikada yetishtirilgan paxta, ipak, qorako\u2019l teri va boshqa xom ashyo mahsulotlarini faqat Rossiyaga sotish mumkin edi. Chet ellarga mahsulot chiqarish huquqidan marhum qilindi. BXSR o\u2019z milliy armiyasiga, valyutasiga ega bo\u2019lsada, ulardan mustaqil ravishda foydalanish imkoniyatlari cheklangan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil9-sentabr \u2013 Buxoroda \u201cYer to\u2019g\u2019risidagi dekret\u201d qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 21-30-sentabr \u2013 Buxorodagi oldingi ma\u2019murlar (beklar, qozilar, boshqa amaldorlar) hokimiyatdan chetlashtirildilar, ulardan ko\u2019p qismi hibsga olindi, hatto otib tashlandi. Ba\u2019zi mulozimlar respublika tartibini tan olish sharti bilan yangi hokimiyat tizimlariga xizmatga da\u2019vat qilindilar. Yangi hokimiyatni tashkil qilish uchun maxsus nazorat guruhi (komissiyasi) poytaxt atrofidagi 8 tumanni aylanib, aholi ishtirokida bir qator xodimlarni tayinladi. Muvaqqat organlari, revkom (inqilobiy komitet)lar ish ko\u2019rib bordi. Yangi qoziliklar (xalq sudlari), maorif bo\u2019linmalari va boshqa tashkilotlar yuzaga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil oktabr \u2013 Germaniya ishchi partiyasi Germaniya national-sotsialistik ishchi partiyasi (GNSIP) deb nomlandi. O\u2019sha yili partiya rahbari Xorst Vessel o\u2019ldirilgach, uning o\u2019rnini Gitler egalladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil oktabr \u2013 Sovet-Polsha urushi yakunlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil \u2013 Turkiston MIK Amudaryo bo\u2019limining 1917-yildagi hududi doirasida unga viloyat maqomi berildi. Sho\u2019raxon va Chimboy uchastkalari shu nomli uyezdlarga aylantirildi. Viloyat markazi sifatida To\u2019rtko\u2019l shahri e\u2019lon qilindi. Amudaryo viloyatining inqilobiy qo\u2019mitasini Turkiston MIK tayinladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 6-8-oktabr \u2013 Buxoro xalq respublikasining e\u2019lon qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 6-8-oktabr \u2013 Buxoroda xalq vakillarining I Butun Buxoro qurultoyi bo\u2019ldi. Unda hukumat tizimi va respublika oliy hokimiyati, Buxoro revkomi vakolatlari tasdiqlandi. BXSR tuzilganligi rasmiylashtirildi. Buxoroning mustaqilligi e\u2019lon qilinib, demokratik jamiyat barpo qilish ta\u2019kidlandi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 11-oktabr \u2013 Buxoroda oziq-ovqat razvyortkasi to\u2019g\u2019risida dekret e\u2019lon qilindi, tezkorlik bilan militsiya tashkil etildi, bir qator keraksiz sho\u2019balar tuzilib, hokimiyat apparati bo\u2019rttirib yuborildi, inqilobiy eksporpriatsiya o\u2019tkazildi, islom dini, ruhoniylar, masjid-madrasalarga qarshi, vaqflarni yo\u2019q qilish choralari, siyosati o\u2019tkazila boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil noyabr \u2013 general Vrangler qo\u2019mondonligidagi so\u2019nggi oq gvardiya qismlari Qrimni tark etdilar. Rossiyadagi fuqarolar urushining uch yillik tarixiga yakun yasaldi. Antanta mamlakatlari va AQSh qo\u2019mondonligi o\u2019z qo\u2019shinlarini olib chiqib ketdilar va qamal holatining bekor qilinganini bildirdilar. Bolsheviklar g\u2019alaba qozonib, hokimiyatni o\u2019z qo\u2019llarida saqlab qoldilar. Ular oldida endi yana ham murakkabroq vazifa \u2013 tinch davrda faoliyat yurituvchi davlat va ijtimoiy-siyosiy tuzumning yangi siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy tizimni barpo etish vazifasi turardi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 17-noyabr \u2013 Rossiyada fuqarolar urushining tugashi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil dekabr \u2013 GOELRO rejasida-Rossiyani davlat miqyosida elektrlashtirish rejasi qabul qilindi. U sanoat sohasidagi ishlab chiqarishni urushdan oldingi darajaga yetkazish, butun iqtisodiyotni yangi texnik baza va yirik sanoat asosida qayta qurishni ko\u2019zda tutardi. Xususiy sanoat, qishloq mehnatini jamoalashtirish, xalqning farovonligi va madaniyatini oshirish rejalashtirildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil dekabr \u2013 Qarshi, Shahrisabz, Yakkabog\u2019, Kitob, Chiroqchida qo\u2019zg\u2019olonlar boshlandi, yangi hokimiyat, qizil askarlar garnizonlariga jiddiy talofatlar yetkazildi. Bu joylarga ham qo\u2019shimcha qizil askar qismlari yuborildi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil dekabr oxiri \u2013 Ahmad Zaki Validiyning Buxoroga kelishi tashkilot faoliyatini yanada kuchaytirib yuboradi. Milliy Ittihod tashkiloti a\u2019zolar istiqlolchilik faollari bilan aloqalar o\u2019rnatib ularga g\u2019oyaviy rahnamolik qilishgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 29-dekabr \u2013 Fransiya kommunistik partiyasi (FKP) tuzilganligi e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil 29-dekabr \u2013 Rossiyada GOELRO rejasining qabul qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1920-yil oxiri 1921-yil boshi \u2013 munozarada Buxoro to\u2019ntarilishi, yangi hokimiyat mohiyatiga oid demokratik yo\u2019l hamda so\u2019l-ekstremisik yondashuvlar to\u2019qnashdi. Buxoro respublikasining liberal-demokratik kayfiyatdagi rahbarlari o\u2019z g\u2019oyalarida qat\u2019iy turdilar. Mamlakatda qizil qo\u2019shinlar sonini 15 ming kishiga kamaytirish, Rossiyaga berilgan oziq-ovqat, paxta va boshqa mollar evaziga narxi teng bo\u2019lgan mollar yetkazib berish masalalari qo\u2019yildi. BKPning qator so\u2019l-ekstremistik rahbarlari lavozimlaridan bo\u2019shatilib, chetga ketishga majbur bo\u2019ldilar. \u201cYer to\u2019g\u2019risida\u201dgi dekret bekor qilinib, ekspropriat-siyalar, razvyorstka, zo\u2019rlik choralariga barham berildi. Turkbyuro raisining muovini G.Safarov BXSR ichki ishlariga qo\u2019pol ravishda aralashishiga intildi, rahbarlarni ochiq majlisda haqorat qildi. Unga qat\u2019iy tanbeh berildim RSFSR tashqi ishlar komissarligiga norozilik notasi yuborildi. F.Xo\u2019jayevning qat\u2019iyati bilan Buxoro Chekasi tugatildi, tribunallar, siyosiy bo\u2019limlar tomonidan fuqarolarni jazoga tortish vaqtinchalik to\u2019xtatildi. Islom dini, masjid-madrasalar xizmati, ruhoniylarning faoliyat erkinligi tiklandi, yangi qoziliklar ish boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 krestyanlarning yerlari natsionalizatsiya qilindi (yer reformasi). Bu tadbir yer reformasi (islohoti) deb ataldi. Uning asosiy rayoni Yettisuv viloyati bo\u2019ldi, Turkrespublika bo\u2019yicha davlat yer fondiga olingan 230 ming desyatina yerdan 26 ming desyatinasi o\u2019troq dehqonlarga berildi. Shu bilan birga yevropalik yer egalariga nisbatan siyosat o\u2019zgaruvchan bo\u2019ldi, ba\u2019zida bog\u2019lar, mollar, yerlar egalariga qaytarib berildi. Rossiyaliklarning Turkistonga kelishi, ularning yer bilan ta\u2019minlanishi davom etdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 I.Bonominning Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 I.Virt Germaniya reyxskansleri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 o\u2019quv yilida O\u2019zbekistonning ko\u2019pgina shaharlari va qishloq mingdan ortiq savod maktablari, savodsizlikni tugatish kurslari va tarmoqlari faoliyat ko\u2019rsatdi, ularda 50 ming kishi xat-savod chiqardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 oziq-ovqat solig\u2019i hisobidan 4.400.000 pud g\u2019alla jo\u2019natilgan. O\u2019sha paytda don yetishtirishga ixtisoslashmagan Turkiston qishloq xo\u2019jaligi uchun bu katta miqdordagi hosil hisoblangan. Chunki, Turkiston chorizm tomonidan bosib olingach, o\u2019lkadagi bug\u2019doyzorlar hisobida. Paxta ekiladigan maydonlar kengaytirilgan bu yerga tashib kelinardi. Turkistonda bolsheviklar hokimiyat tepasiga kelgach, Rossiyadagi fuqarolar urushi natijasida o\u2019lkaga g\u2019alla keltirish deyarli to\u2019xtab qolgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1922-yillar \u2013 Turkistondagi sovet hokimiyatiga qarshi harakatning qaytadan ko\u2019tarilishi va avj olishiga sovet hokimiyati tomonidan yuritilgan o\u2019ziga xos mustamlakachilik siyosati, tinch aholining ommaviy ravishda qirg\u2019in qilinishi jiddiy sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1923-yillar \u2013 U.Gardingning AQSh prezidentligi davri.<\/p>\n\n\n\n

1921-1924-yillar \u2013 Albaniyada bir-birini almashtirgan hukumatlar bitta siyosatni: yoki Yugoslaviyadan yoki Italiyadan mo\u2019ljal olish siyosatini yurgizishardi. Mazkur hukumatlar Ahmad Zogu tarafdorlari rahbarlik rolini o\u2019ynashardi. Xorijiy kompaniyalar mamlakatda xo\u2019jayinlik qilishardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1924-yillar \u2013 Qoraqalpog\u2019istondan jami 339521 pud baliq Markazga olib ketildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1925-yillar \u2013 SSSR chet mamlakatlar bilan jami 40 dan ortiq turli bitim va shartnomalar tuzdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1926-yillar \u2013 Ruminiyada natsional-liberallar hokimiyat tepasida turishdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-1927-yillar \u2013 Ruminiyada natsional-liberallar partiyasi yo\u2019lboshchisi I.Bratianu 2 marta Bosh vazir bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1921-1933-yillar \u2013 Iroqda Feysal I hukmronlik qilgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1921-1946-yillar \u2013 Iordaniyada Abdulloh hukmronlik qilgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1921-1992-yillar \u2013 Aleksandr Dubchekning hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 alban vatanparvarlari bo\u2019linmalari mamlakat shimolini Yugoslav qo\u2019shinlaridan ozod etishdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Albert Eynshteyn Nobek mukofotiga sazovor bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Amerika dengiz piyodalari Kosta-Rikaga tushirildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Angliya bilan Irlandiya o\u2019rtasida bo\u2019lib o\u2019tgan yopiq muzokaralr natijasida bitim imzolandi va unga ko\u2019ra Irlandiyaga dominion maqomi berildi. Bitim imzolanganidan so\u2019ng ko\u2019p o\u2019tmay yana fuqarolar urushi boshlandi. Bu safar Irlandiyaning o\u2019zida, bitimni qo\u2019llab-quvvatlagan mo\u2019tadil partiyalar bilan Irlandiyaning Britaniya qiroliga qasamyod etishni bekor qilish va to\u2019la mustaqil davlat tuzish tarafdori bo\u2019lgan ekstremistik partiyalar o\u2019rtasida qurolli kurash boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil -AQShda 10 millionchi avtomobil ishlab chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 BKP a\u2019zolari soni 4 ming kishi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Buxoro respublikasida 175 ta yangi maktab, 11 ming o\u2019quvchi bor edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Buxoroda sovetlarga saylovlar bo\u2019lib o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 F.Ruzvelt falaj dardiga yo\u2019liqdi. U mustaqil harakatlanish qobiliyatidan mahrum bo\u2019lsada, buyuk ishbilarmonlik fazilatlari va siyosiy iste\u2019dodi tufayli katta siyosatga qayta oldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 fransuz yozuvchisi Andre Stil dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 hukumat Marokashda Fransisko Frankoni asturiyalik ishchilarga qarshi jazo operatsiyalariga qo\u2019mondon etib tayinladi va u o\u2019z imkoniyatidan foydalandi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 ingliz-eron kompaniyasi aniqlangan neft konlarini tasarruf etishga Ahmad Zogu ruxsat oldi. Mis, temir rudalarini italyan va fransuz firmalari qazib olishardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Ispaniyada sotsialistik yoshlar federatsiyasi bazasida kommunistik partiya (IKP) tashkil etildi. Ispaniya tarixida Burbonlar monarxiyasining zavoli va harbiy diktatura hukmronligi boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Italiya, Gretsiya va Yugoslaviya o\u2019rtasidagi uzoq munozaralardan so\u2019ng Albaniya mustaqilligi hamda hududiy yaxlitligi haqida e\u2019lon qilinib, boshqaruv regentlik kengashiga berildi. Amalda hokimiyat Ahmad Zogu qo\u2019lida saqlanib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Misr bo\u2019ylab yangi namoyishlar to\u2019lqini yelib o\u2019tdi. Ular oldingilaridan yuksak tashkilotchilik jihat bilan farq qilardi. Umumiy ish tashlashdan boshlangan kurash yirik shaharlarda barrikada janglari va dehqonlarning partizanlik harakatiga o\u2019sib o\u2019tdi. Qo\u2019zg\u2019olon yana bostirildi, bu Angliya faqat repressiyalar bilan xalq harakatini bostirib bo\u2019lmasligini yaqqol isbotladi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Mongoliya xalq-inqilobiy partiyasi (MXIP) inqilob natijasida xalq hokimiyatini o\u2019rnatdi, va sotsializm qurishni o\u2019z oldiga maqsad qilib qo\u2019ydi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Natsional-liberallar hukumatining tizimi agar islohot o\u2019tkazishdi. Agrar islohot haqidagi dekret bo\u2019yicha qirollik, davlat yerlari, cherkov yerlarinign bir qismi, shuning 2 million gektar pomeshchiklar yerlari to\u2019lov evaziga musodara qilindi. Agrar islohot qishloq xo\u2019jaligini o\u2019zgartirib, quloqlar va o\u2019rtahol dehqonlarning qudrat qatlamlarini yaratdi. Agrar islohot ichki bozorni kengaytirishga, shaharga ishchi kuchi kelishiga, shuningdek qishloq xo\u2019jaligi ishlab chiqarishni rivojlantirishga imkon berdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 qishloq xo\u2019jaligini tiklash, oziq-ovqat taqchilligini bartaraf qilish uchun oziq-ovqat solig\u2019iga o\u2019tildi. Bu dehqon xo\u2019jaligini ko\u2019tarish uchun yo\u2019l ochdi. Soliqni to\u2019lagandan so\u2019ng ortiqcha mahsulotni bozorda sotish, xo\u2019jalikka zarur narsalarni sotib olish imkoniyati tug\u2019ildi. Dastlab o\u2019lkada oziq-ovqat solig\u2019i 8 ta natural soliqdan tarkib topdi. Bu chalkashlik va suiiste\u2019mollarga sabab bo\u2019ldi. Soliq tizimi takomillashtirish choralari ham ko\u2019rildi. Ekin yerlari maydoni oldingi yilga nisbatan ancha kengaydi. Lekin chalkashlik hamon salbiy ta\u2019sir ko\u2019rsatardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 qishloqda yuzaga kelgan \u201cQo\u2019shchi\u201d ittifoqi ommaviy tashkilot bo\u2019lib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda chorva mollari soni 201000 boshni tashkil etdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Rossiya Davlat banki tashkil etildi. Mamlakat xalq xo\u2019jaligini byurokratik markazlashtirishda bu bankning ahamiyatga ega. U barcha pul va kredi operatsiyalarini boshqarardi. Hukumat ko\u2019rsatmalari asosida Davlat baki mamlakatda pul massasining aylanishini tartibga solardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Rossiya, Eron, Afg\u2019oniston, Turkiya va Mongoliya bilan do\u2019stlik va hamkorlik to\u2019g\u2019risida bitimlar tuzdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil -shartnomaga ko\u2019ra, Olster grafigi Buyuk Britaniya tarkibida qolib, keng miqyosda o\u2019z-o\u2019zini boshqarishni saqlagandi. Biroq ko\u2019pchilikdan iborat protestantlr kamchilikdan iborat katoliklarni kamsitish uchun o\u2019z hokimiyatidan doimiy ravishda foydalanib keldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Suxato dunyoga keldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Turkiston pul birligi Turkiston bonlari muomiladan chiqarilib, o\u2019rniga umumfederal qog\u2019oz pullar muomilaga kiritildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Turkistonda 76 ming desyatina yerga paxta yetishtirilib, uning yalpi hosili 15 ming tonna tashkil etdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Turkistonda 76% ga oziq solig\u2019i bajarildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Turkistonda yangi kooperativlar tuzildi. Qishloq xo\u2019jaligi, xususan, paxtachilikni tiklash uchun shirkatchilik uyushmalari (kooperatsiya) shakllari tashkil qilindi, davlat-bank mablag\u2019lari shular orqali dehqon xo\u2019jaliklariga kredit qilib beriladigan bo\u2019ldi. Kooperatsiya turlari oldin ham bo\u2019lgan, ammo sovet hokimiyati ularni burjuacha tashkilot deb tarqatgan edi. Paxta tozalash zavodlari, paxtani xarid qilgan idoralar paxtakor dehqonlarni kooperativlarga uyushtirib, ularga hosilni terguncha kredit berib turganlar. Bularning soni 57 ta edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Xorazmda paxta maydonlari 10 ming tanobdan.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 Yugoslaviyani barpo etish g\u2019oyasi hech kimda qarshilik uyg\u2019otmasdi va Versaldagi tinchlik sulhlari bo\u2019yicha qirollikning chegaralari belgilandi. Uning maydoni 248 ming kilometrni, aholisi 15 million kishini tashkil etardi. Yangi davlat aholisining 40 %i serblardan iborat bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil \u2013 O\u2019zbekistonda kutubxonalari soni 13 taga yetdi. O\u2019zbekiston tashkil bo\u2019lganida markaziy va mahalliy kutubxonalar 152 tani tashkil etardi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil boshi \u2013 mag\u2019lubiyatga uchragan amir Olimxon Afg\u2019onistonga o\u2019tib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil boshi \u2013 Polvonniyoz Hoji Yusupov hukumatining fitna yo\u2019li bilan ag\u2019darilishi, begunoh qamalishi, o\u2019ldirilishi, mol-mulkining talanishi sabab bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil boshi \u2013 qator muhokamalar natijasida iqtisodiy sohasida bir qator ko\u2019nikmalar e\u2019lon qilindi, bu sovet mamlakatida yangi iqtisodiy siyosat (YaIS) nomini oldi. Uning asosiy mazmun-mohiyati harbiy kommunizm siyosati, oziq-ovqat razvyorstkasi dehqon mahsulotlarini tortib olishni yo\u2019q qilish, mulkchilikning turli shakllari, soliqlar tizimini joriy etish va erkin bozorga o\u2019tishdan iborat edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil bahor \u2013 harbiy kommunizm siyosati iqtisodiyotda va davlat siyosatida salbiy oqibatlarga olib keldi. Buning natijasida sovet hukumati chuqur iqtisodiy va siyosiy inqirozga duch keldi. Rossiya qishloqlarida boshlangan dehqon qo\u2019zg\u2019olonlari chinakam dehqonlar urushiga aylanib ketdi, uni bostirish uchun yirik harbiy qo\u2019shinlar tashlandi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil yoz \u2013 Turkistonda irrigatsiya tarmog\u2019i harbiylashtirildi. Dehqon xo\u2019jaligi bu tarmoqda majburiyatni bajarish bilan birga suv solig\u2019ini to\u2019lashi lozim edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil yoz \u2013 Buxoroda sovetlarga saylovlar o\u2019tkazildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil yoz \u2013 Qo\u2019ng\u2019irotda qo\u2019zg\u2019olon ko\u2019tarildi. Bunday ko\u2019tarilishlar tez-tez takrorlanib turdi. Rasmiy axborotlarda respublika hududida, qumlar orasida \u201ckaltamanlar va bosmachilar sonining o\u2019sishi\u201d, ularning kuch to\u2019plab jangga kirganlari qayd etilgan. Qishloq va shaharlarning aholisi ularga xayrixohlik bildirgan.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil yoz 1922-yil iyul \u2013 Versal shartnomasiga qadar tovon pulining birinchi hissasi to\u2019landi, yana bir necha bor arzimas miqdorda hissalar to\u2019landi. Shundan so\u2019ng tovon to\u2019lanmay qo\u2019ydi. Germaniya rahbarlari qaysarlik bilan \u201cmarka kursi barqarorlashganidan keyingina tovon puli to\u2019lanishi mumkin\u201d, deb ta\u2019kidlab keldilar. Markani barqarorlashtirish uchun esa Germaniyaga zayom berilishi va tovon puliga moratoriy e\u2019lon qilinishi zarurligini aytdilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 1-yanvar \u2013 BKP a\u2019zolari soni 17 mingdan 4 mingtagacha tushib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil fevral \u2013 Chimboy uchastkasida isyonning sobiq ishtirokchilaridan 24 kishi hibsga olindi. Xon Mahsum va boshqalar Sibirga surgun qilindi. Yirik yer egalari va savdogarlar \u2013 75 kishidan 10.000 Rossiya chervon rubli miqdorida tovon puli undirib olindi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil mart \u2013 Turkiston iqtisodiy kengashi (TurkEKOSO) tuzilib, mahalliy iqtisodiy kengashlar uning tasarrufiga o\u2019tkazildi. Shuningdek, TurkEKOSO tarkibida Davla Planlashtirish Komissiyasi (Gosplan) tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil mart \u2013 Yosh buxoroliklarning g\u2019oyalari va BKP siyosati o\u2019rtasidagi jiddiy tafovut ijtimoiy vaziyatni keskinlashtirdi. Buxoro rahbariyati qator chet mamlakatlar hukumatlariga yo\u2019llangan murojaatnomasida \u201cBuxoro xalqi\u2026 Yosh buxoroliklar ta\u2019sirida uyg\u2019ondi\u201d, deb ta\u2019kidladi. BKPni F.Xo\u2019jayev \u201cSun\u2019iy tuzilgan partiya\u201d, deb ataldi. Rossiya va Turkiston bolsheviklariga tayangan BKPning ayrim rahbarlari zudlik bilan inqilobiy o\u2019zgartirishlarni amalga oshirishni, yerlar, boyliklarni musodara etishni, vaqflarni yo\u2019q qilishni, islom diniga qat\u2019iy hujum boshlashni talab qildilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil mart \u2013 Lenin bolsheviklar taktikasida keskin burilish yasadi. Mamlakatda yangi iqtisodiy siyosat (NEP) joriy etildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 2-mart \u2013 Bir paytlar bolsheviklarning tayanch nuqtasi bo\u2019lgan Kronshtadt qo\u2019zg\u2019aldi. Isyonchi dengizchilar partiyani inqilobga xiyonat qilishda, hokimiyatni zo\u2019rlik bilan egallashda ayblab, rus xalqini kommunistlarning hukmronligiga qarshi bosh ko\u2019tarishga chaqirdilar. Partiya ichida ham bo\u2019linish ro\u2019y berdi, markaziy komitet fraksiyalarga ajratildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 6-mart \u2013 Moskvada do\u2019stlik va birodarlik haqida sovet-turk shartnomasi imzolandi. Sovet hukumati Sevr shartnomasini tan olishdan bosh tortdi va Turkiyaga 10 million so\u2019mlik oltin miqdorida tekin yordam berdi. Mustafo Kamol bu mablag\u2019ni o\u2019z armiyasining qurol bilan to\u2019liq jihozlanishiga sarfladi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 6-mart \u2013 P.Yusupov boshchiligida Xorazm hukumati ag\u2019darildi. Uning bir necha a\u2019zolari qamoqqa olindi, hokimiya revkom qo\u2019liga o\u2019tdi. Bu voqea mintaqada qattiq qoralandi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 10-mart \u2013 Yosh xivalik P.Yusupov boshliq hukumat ag\u2019darildi. Hukumat tarkibida kompartiya a\u2019zolari soni ko\u2019paydi. Ammo hokimiyatning boshqa qismlarida Yosh xivaliklar va ularning g\u2019oyalari ta\u2019siri kuchli edi. Bu hol respublikadagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatning mazmun va mohiyatini belgilab bordi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 16-mart \u2013 Moskvada Rossiya-Turkiya shartnomasi imzolandi. Bu shartnoma bo\u2019yicha Rossiya hukumati Turkiyaga boshqa mamlakatlardan qurol-aslaha va harbiy kiyim-kechak sotib olishi uchun pul bilan, shuningdek katta miqdordagi qurol-yarog\u2019, jangovor o\u2019q-dori va boshqa harbiy anjomlar bilan tekin yordam ko\u2019rsatdi. Bularning barchasi Turkiya uchun hal qiluvchi rol o\u2019ynadi \u2013 intervensiya mag\u2019lub etildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 18-mart \u2013 Kronshtadtda harbiy dengizchilarning qo\u2019zg\u2019oloni. U Qizil armiya qo\u2019shinlari tomonidan bostirildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 18-mart \u2013 sovetlar va Polsha o\u2019rtasidagi urushni to\u2019xtatish to\u2019g\u2019risidagi bitimning imzolanishi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil may \u2013 bo\u2019lib o\u2019tgan parlament saylovlarida Italiya kommunistlari 15 deputatlik o\u2019rnini egallab, dastlabki g\u2019alabani qo\u2019lga kiritdilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil may \u2013 Italiya saylovlarida fashistlar parlamentda 25 o\u2019ringa ega bo\u2019ldilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil may \u2013 Xorazm sovetlarining II qurultoyi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 28-iyun \u2013 Serbiya boshchiligida markazlashgan boshqaruvni mustahkamlovchi konstitutsiya qabul qilindi. Xorvatlar va boshqa xalqlar Korfuda qabul qilingan deklaratsiya bajarilishi hamda ularga tenghuquqlik berilishini talab qilishdi. Serb burjuaziyasi esa hokimiyatni qo\u2019ldan chiqarishni istamasdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil iyun-sentabr \u2013 Farg\u2019ona viloyatida 200 dan ortiq qo\u2019rboshi guruhlari harakat qilgan.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil avgust \u2013 Buxoroda Turkiston Milliy Birligi tashkiloti tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 3-avgust \u2013 Italiya sotsialistik partiyasi (ISP) va Umumiy mehnat konfederatsiyasi (UMK) fashist rahbariyati bilan \u201ctotuvlik pakti\u201dni imzolab, katta xatoga yo\u2019l qo\u2019ydilar. Bu paktga ko\u2019ra, ikkala tomon ham bir-birini tanqid qilishdan voz kechdi. Fashistlar ishchi tashkilotlarining qo\u2019llab-quvvatlashi tufayli yetakchi siyosiy kuchga aylandilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil sentabr \u2013 Buxoroda BXSR konstitutiyasi qabul qilindi. Fuqarolar teng huquqligi, hurriyat e\u2019lon qilindi. Xalq vakillarining oliy organi \u2013 Buxoro Markaziy Ijroiya komiteti (MIK) tuzildi. Uning 1-raisi qilib Usmonxo\u2019ja Po\u2019latxo\u2019jayev (Usmon Xo\u2019ja) saylandi. Keyinchalik Muinjon Aminov, Porso Xo\u2019jayev MIK raislari bo\u2019ldilar.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 13-sentabr \u2013 Farg\u2019ona vodiysida favqulodda holat e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil oktabr \u2013 Turkiyaning sobiq harbiy vaziri Anvar Poshoning harakatlari bilan sharqiy Buxoroda birlashgan lashkar bunyod etildi va g\u2019arbcha qo\u2019mondonlik uslubi joriy qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 12-oktabr \u2013 Rossiya bilan Riga sulh shartnomasi tuzildi. Polshaning sharqiy chegaralari belgilandi va har ikki tomon bir-birining suverenligini hurmat qilishga kelishib olishdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 20-oktabr \u2013 Anqarada Fransiya va Turkiya o\u2019rtasidagi urush holatini to\u2019xtatish to\u2019g\u2019risidagi bitimning imzolanishi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil noyabr \u2013 Farg\u2019ona viloyatida harbiy diktatura o\u2019rnatildi. Turkfront harbiy inqilobiy kengashi a\u2019zosi P.Baranov Farg\u2019ona viloyatining harbiy boshlig\u2019i qilib tayinlandi. Turkkomissiya, keyinchalik Turkbyuro qizil qo\u2019shinlar harakatini boshqarib, Markazga hisobot berib turdilar. Markaz harakat boshliqlariga nisbatan shafqatsiz jazo choralari qo\u2019llash lozimligini qat\u2019iy talab qildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil noyabr \u2013 Xivada tashqi savdo bilan shug\u2019ullanish hukumat nazorati ostiga olindi. Respublika hukumatining faoliyati tashqi savdoni tartibga solish va jonlantirishga qaratildi. Paxta, jun, qorako\u2019l teri, beda urug\u2019i, g\u2019allani tashqariga chiqarish taqiqlandi. Shu bilan birga, tashqi iqtisodiy-savdo aloqalarida mustamlakachilik ko\u2019rinishlarining oldini olishga harakat qilindi. Butun xorazm sovetlarining II qurultoyi Rossiya bilan savdo aloqalari teng asosda olib borilishi kerak, shundagina Xorazmda xo\u2019jalikni ko\u2019tarish mumkin, shu asnoda an\u2019anaviy hamkorlar bilan \u201crespublika tashqi savdosini\u201d rivojlantirish lozim, deb uqtirgan edi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 12-noyabr 1922-yil 6-fevral \u2013 AQSh tashabbusi bilan Vashingtonda konferensiya o\u2019tkazildi. Unda 9 davlat \u2013 AQSh, Angliya, Yaponiya, Fransiya, Italiya, Bolgariya, Niderlandiya, Portugaliya va Xitoy vakillari ishtirok etdilar. Garchi unda ko\u2019tarilgan masalalar bevosita hayotiy manfaatlarga aloqador bo\u2019lsa-da, Sovet Rossiyasi vakillari konferensiyaga taklif etilmadilar. Konferensiyada bir necha shartnoma imzolandi. Ular ichida eng muhim to\u2019rt davlat \u2013 AQSh, Angliya, Yaponiya va Fransiya o\u2019rtasidagi shartnoma edi. Unda Tinch okeanidagi qaram hududlarning xavfsizligi masalasida qatnashchilarning o\u2019zaro kafolatlari qayd etildi. Natijada 1902-yilgi ingliz-yapon ittifoqi bekor qilindi. AQSh Tinch okeani havzasiga chiqish yo\u2019lini ochdi hamda bu mintaqadagi mamlakatlar va hududlarni ekspluatatsiya qilishda \u201cteng imkoniyatlarga\u201d ega bo\u2019ldi. Konferensiyada AQShning yana bir g\u2019alabasi \u201cto\u2019qqiz mamlakat shartnomasi\u201d tuzilganligi bo\u2019lib, unda teng imkoniyatlar tamoyili va Xitoydagi \u201cochiq eshiklar\u201d siyosati o\u2019z ifodasini topgan edi. AQSh endi Xitoyga ham yo\u2019l ochgan, kelgusida yevropalik raqobatchilarni siqib chiqarib, o\u2019z monopoliyalarining hukmronligini o\u2019rnatish mo\u2019ljallangandi. Shu bilan birga, \u201cbeshlar shartnomasi\u201d (AQSh, Angliya, Fransiya, Yaponiya va Italiya) Tinch okeani hududida harbiy kemalar miqdorini chekladi, bu bilan AQSh va Angliya imkoniyatlarini tenglashtirdi. Mazkur shartnomaga ko\u2019ra, AQSh va Angliya Yaponiya sohillariga 5 ming kilometrdan yaqin (aniqrog\u2019i, Singapur bilan Gavay orollari o\u2019rtasida) masofada yangi harbiy dengiz qarorgohlari qurmaslik majburiyatini oldilar. Bu esa ularni Yaponiya hududiga bevosita yaqin bo\u2019lgan suvlarda qulay harbiy qarorgohlar qurishdan mahrum etardi. Vashington konferensiyasi qarorlari Versal tinchlik shartnomasiga qo\u2019shimcha sifatida Tinch okeanida yangicha \u201ckuchlar muvozanati\u201d uchun asos bo\u2019ldi. Ular AQSh uchun Uzoq Sharqda faol siyosat eshiklarini ochar va bu mintaqada AQSh gegemonligini o\u2019rnatar edi. Vashington konferensiyasi xalqaro munosabatlarda Versal-Vashington tartibini nihoyasiga yetkazdi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil dekabr \u2013 Katta Ergash qo\u2019rboshi Xonoboddagi qarorgohida qizil askarlar bilan bo\u2019lgan jangda o\u2019ldirildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil dekabr \u2013 Yosh buxoroliklar Minorai Kalon yonidagi binoda davlat kutubxonasini tuzishdi. Kitoblar, qo\u2019lyozmalar to\u2019plandi. Respublikaning viloyatlarida ham kutubxonalar tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil 10-11-dekabr \u2013 Xorazm Kompartiyasining I qurultoyi bo\u2019lib o\u2019tdi, uning a\u2019zolari soni 1200 kishini tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1921-yil oxiri 1922-yil yozi \u2013 Xorazmda rus harbiylari va bolsheviklar tashkil qilgan tribunallar bo\u2019lib, ularning ishi siyosiy yo\u2019naltirilgan edi. Tribunallar xohlagan ishni o\u2019z tasarrufiga olib ko\u2019rar, inqilobiy qonunchilik asosida hukmlar chiqarar va ularni ijro etardi. 32 ta ish ko\u2019rilib, ularning 10 tasi bo\u2019yicha oliy jazo chiqarildi. O\u2019limga hukm etilganlar orasida hukumatning sobiq a\u2019zolari ham bor edi. Qisqa vaqt ichida tribunallar yana 23 ta bo\u2019yicha oliy jazolar chiqarildi.<\/p>\n\n\n\n

1922\/23-xo\u2019jalik yili \u2013 Turkistonda irrigatsiyani tiklash uchun yiliga 5 million 850 ming oltin so\u2019mga yaqin mablag\u2019 ajratilgan edi. Bu mablag\u2019lar sug\u2019oriladigan ekin maydonlarini qayta tilash uchun dehqonlarga ularnng uyushmalari orqali kreditga berildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-1923-yillar \u2013 A.Bannar-Louning Angliyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1922-1923-yillar \u2013 olib borilgan jangovar harakatlar qizil armiya qo\u2019mondonligini tang ahvolga solibgina qolmay, balki respublikadagi siyosiy muhitga ham jiddiy ta\u2019sir qildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-1923-yillar \u2013 V.Kuno Germaniya reyxkansleri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1922-1923-yillar \u2013 yerli millatlar vakillarinign bir qancha rahbar xodimlari O\u2019rta Osiyoda amalga oshirilayotgan milliy siyosatdan qoniqmayotganliklarini ochiq-oydin ma\u2019lum qila boshladilar.<\/p>\n\n\n\n

1922-1925-yillar \u2013 Turkistonda pul islohoti (pul almashtirish) o\u2019tkazildi. Oltin hisobidagi chervonlar, kumush va mis tangalar chiqarildi. Markaziy banklarning bo\u2019limlari, Turkistonning o\u2019z banklari tashkil etilib, faoliyat ko\u2019rsatdi. Davlat daromadlari va xarajatlari hisobga olinib, byudjet tuzishga kirishildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-1936-yillar \u2013 Ahmad Faud I Misr qiroli.<\/p>\n\n\n\n

1922-1936-yillar \u2013 Fuod I Misrda hukmronlik yillari.<\/p>\n\n\n\n

1922-1941-yillar \u2013 A.Tolstoyning \u201cSarsonlik-sargardonlikda\u201d trilogiyasi yaratildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-1943-yillar \u2013 B.Mussolining Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1922-1943-yillar \u2013 Benito Mussolini Italiyaning fashist diktatori bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1922-1953-yillar \u2013 Iosif Vissarionovich Stalin (Jugashvili) bolsheviklar partiyasiga boshchilik qildi va mamlakatda ommaviy terrorga asoslangan totalitar tuzumni o\u2019rnatdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-1969-yillar \u2013 \u201cbitniklar\u201d adabiy oqimi vakili amerikalik yozuvchi Jek Keruak hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1922-1979-yillar \u2013 Agostinyu Neto hayot faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Irlandiyaga dominion maqomining berilishi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 \u201cIshtirokiyun\u201d jurnali \u201cQizil bayroq\u201d, keyin \u201cTurkiston\u201d nomi bilan chiqa boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 \u201cO\u2019zbek yosh shoirlari to\u2019plami\u201ddan ijtimoiy mazmundagi asarlar o\u2019rin oldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Amerikaning avtomobil qiroli Genri Ford Gitlerni mablag\u2019 bilan ta\u2019minlay boshladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Angliya Misrga cheklangan \u201cmustaqillik\u201d berishga rozi bo\u2019ldi. Angliya Misrda o\u2019z qurolli kuchlarini go\u2019yoki chet el agressiyasidan himoyalanish uchun saqlab qoldi. Parlamentga saylovlar o\u2019tkazilib, unda \u201cVafd Misri\u201d g\u2019olib chiqdi. Ular Yevropa andozasidagi bozor munosabatlarini o\u2019rnatish yo\u2019lidan borib, mamlakatda islohotlarni amalga oshirishga kirishdilar. \u201cBank Misri\u201d nomi bilan banklar guruhi tashkil qilindi, milliy savdo, sanoat va transport kompaniyalari tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Angliyada radioeshittirish vositalari yaratildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 AQSh Jahon sanoati ishchilari saflarida 1000 ta a\u2019zolari qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 AQShda ishlab chiqarishnign o\u2019sishi boshlandi. Avtomobilsozlik, samolyotsozlik, radio, elektrotexnika sanoatlari jadal sur\u2019atlarda rivojlandi. O\u2019sish yangi texnikaviy asosda, eng yangi texnika uskunalari, konveyer tizimi, standartlashtirish, modertnlashtirish usullarini keng tadbiq etish yo\u2019li bilan amalga oshirildi. Ishlab chiqarishda yangi fan va texnika kashfiyotlari, seriyali ishlab chiqarish usuli keng qo\u2019llanila boshlandi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Benito Mussolini Italiyada hokimiyatni egallab oldi va fashist diktaturasini o\u2019rnatdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Braziliyada president Bernardisning ochiq-oydin terroristic diktaturasi o\u2019rnatildi. Demokratik erkinliklar chegaralandi, mehnatkashlarning namoyishlari ayovsiz ta\u2019qib ostiga olindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Farg\u2019ona shahrida Husanxon Niyoziy boshchiligidagi 2-bosqichli maktab ochiladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Fransiyaning ochiqdan-ochiq Germaniya va Rossiyaga qarshi qaratilgan \u201cKichik Antanta\u201d harbiy ittifoqiga javoban Germaniya bilan Rossiya Genuya konferensiyasi paytida diplomatik munosabatlar o\u2019rnatish haqida shartnoma tuzdi. Bu ahdlashuv keng miqyosli iqtisodiy munosabatlar o\u2019rnatish yo\u2019lini ochar edi. Shunday qilib, Germaniya birinchi bo\u2019lib Rossiyani iqtisodiy jihatdan qamal qilish haqidagi kelishuvni buzdi. Germaniya va Rossiya o\u2019rtasidagi shartnoma Genuya yaqinidagi Rapallo degan joyda imzolangani uchun shu nom bilan ataldi. U ikkala mamlakatning ham xalqaro mavqeini mustahkamladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Kopengagendagi nazariy fizika institutining direktori Nils Bor Nobel mukofotini qo\u2019lga kiritdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Lenin og\u2019ir betobligi tufayli faol siyosiy hayotdan deyarli ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Mustafa Kamol posho qisqa muddatda turk armiyasini yangidan tuzishga erishdi va bu armiya turk armiyasi intervension armiyaning bir qismi bo\u2019lgan grek qo\u2019shinlarini mag\u2019lubiyatga uchratdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Qoraqalpog\u2019istonda chorva mollari soni 233000 boshga yetdi. Bu paytda 200 ta mayda xususiy savdo korxonalari faoliyat ko\u2019rsatardi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Rapallo (Italiya) da Rapallo bitimi imzolanib, u Germaniya va RSFSR o\u2019rtasidagi munosabatlarni izga soldi. Bitim o\u2019zaro da\u2019volardan voz kechish va savdo munosabatlarini rivojlantirishga imkon qadar yo\u2019l ochishni ko\u2019zda tutardi. Diplomatik munosabatlar to\u2019la hajmda tiklandi. Germaniya RSFSR bilan munosabatlarni mustaqil, ikki tomonlama asosida, G\u2019arb davlatlari ittifoqi fikri bilan hisoblashmay rivojlantirish majburiyatini oldi. Germaniya sovet davlatiga nisbatan iqtisodiy va siyosiy qamalni yorib o\u2019tdi va sovet iqtisodiyotinign tashqi savdo aloqalarini bir maromda rivojlanishiga imkon berdi. Rapallo bitimi sovetlarga qarshi umumiy frontning parchalanishiga olib keldi. Ushbu bitim G\u2019arb davlatlarining SSSRga nisbatan siyosiy qamalini barbod qildi. Rapallo bitimidan so\u2019ng boshqa davlatlar ham SSSRni tan ola boshladilar.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Shokirjon Rahimiy \u201cO\u2019zbek alifbosi\u201d darsliklarini chiqardi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Toshkent \u201cMilliy istiqlol\u201d firqasi tashkil topdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkiston aholisi 4 million 835 ming kishiga tushib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkiston, Buxoro va Xorazmda 70 ga yaqin yoshlar Germaniyaga o\u2019qishga jo\u2019natildi. Buxoro respublikasi hukumati Berlinda yotoqxona uchun bino sotib oldi, o\u2019quvchilarni moddiy ta\u2019minlab turdi, ularning ahvoli, o\u2019qishlaridan ogoh bo\u2019ldi. Yoshlarimiz Germaniyaning turli o\u2019quv yurtlarida muvaffaqiyat bilan o\u2019qidilar, mutaxassislar bo\u2019lib yetishdilar. Afsuski, o\u2019z ona yurtiga qaytgan yigit-qizlarimiz mustabidlik qatag\u2019oniga uchradi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkistonda 98% ga oziq-ovqat solig\u2019i bajarildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkistonda bolalarning 25% maktablarga jalb qilingan edi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkistonning 3 viloyatidagi paxta hosili 39 ming tonnani tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Turkman, qozoq, qoraqalpoq ma\u2019muriy viloyatlarini tuzish haqida qaror qabul qilingan.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 U.Garding qo\u2019shimcha foyda solig\u2019ini, narx-navo ustidan nazoratni bekor qildi va kompaniyalarga ishchilar bilan munosabatlarda to\u2019liq erkinlik berdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xivada dehqon xo\u2019jaliklarining daromadi urushdan oldingi davrga nisbatan qariyb 4 marta qisqardi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xivada paxta muomalasi tashqi savdo mahkamasi tasarrufidan o\u2019tkazildi. Paxta urug\u2019i, pulsiz dehqonlarga tarqatildi, ssudalar berildi, soliqlardan ozod qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazm respublikasida 328 ming tanob vaqf ekin yerlari bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda 85 ming tanob paxta maydonidan 800 ming pud paxta olindi. Umumiy ekin maydonlari urushdan oldingi darajaning 62 %ini, hosildorlik 70-75 %ini tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda dehqon xo\u2019jaliklarining daromadi urushdan oldingiga nisbatan 4 marta qisqardi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda paxta muomilasi tashqi savdo mahkamasi tasarrufidan o\u2019tkazildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda savdo oborotining 90%dan ortig\u2019i shaxsiy kapital qo\u2019lida bo\u2019lgan. Yirik xo\u2019jaliklar barcha xo\u2019jaliklarning 20 dan 1 qismini tashkil etdi. 85 % aholining yer maydoni 10 tanobni tashkil qilardi. 60 ming turkman va qozoq-qoraqalpoq xo\u2019jaliklari ko\u2019chmanchi chorvadorlar edi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda sug\u2019oriladigan ekin maydonlari 2\/3 qismiga qisqardi va 150 ming desyatinani tashkil qildi. Paxta maydonlari esa 4 ming desyatinaga tushib qoldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil \u2013 Xorazmda turkman, qozoq, qoraqalpoq ma\u2019muriy viloyatlarini tuzish haqida qaror qabul qilingan.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil fevral-oktabr \u2013 L.Fantaning Italiyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 1-fevral \u2013 Amerika qo\u2019shinlarinign Kubadan olib chiqib ketilishi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 1-fevral \u2013 Shandunni Xitoyga qaytarish to\u2019g\u2019risidagi Yaponiya-Xitoy bitimi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil mart boshi \u2013 Mulla Abduqahhor rahbarligidagi katta armiya Buxoroga yurish qildi. Ular qizil askarlar bilan shahar atrofida bo\u2019lgan 2 kunlik shiddatli janglardan so\u2019ng Buxoro shahrining katta bir qismini egalladilar va bir necha soat mobaynida o\u2019z qo\u2019llarida tutib turdilar. So\u2019ngra shahar atrofidagi Bahouddin Naqshband ziyoratgohini egalladilar. Ammo zudlik bilan yetib kelgan ko\u2019p sonli askarlar (ular orasida Budyonniyning otliq qo\u2019shini ham bor edi) bilan bo\u2019lgan jangda ular Buxoroi Sharif va Bahouddin ziyoratgohidan katta qurbonlar berib chekinishga majbur bo\u2019ldilar.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil mart \u2013 Xorazm MIK \u201cBizning mamlakatimiz yana avvalgi mustamlaka bo\u2019lib qolmasligi uchun yetishtiriladigan xom ashyo o\u2019z mamlakatimizda ishlanadigan bo\u2019lsin\u201d, degan masalani ilgari surdi. Bu ko\u2019rsatmalarni amalga oshirish yo\u2019lida amaliy qadamlar tashlandi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil aprel \u2013 Porsu shahri va uning atrofi qizil askarlardan ozod qilindi. Ko\u2019hna Urganch atrofidagi qishloqlarda shiddatli janglar bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil aprel-may \u2013 Genuya konferensiyasi, RSFSEning rasman tan olina boshlanishi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil may \u2013 Turkistonda soliq sohasida kambag\u2019al oilalarga imtiyozlar berildi. Soliqlarni asosan tadbirkorlar, tijoratchilar, o\u2019rtahol va yirik dehqon xo\u2019jaliklari, hunarmandlar to\u2019lar edilar. Oziq-ovqa mahsulotlarining yakka shaxslar tomonidan o\u2019lkadan olib chiqib ketilishi taqiqlandi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil iyul \u2013 Butunxorazm III qurultoyida konstitutsiya qabul qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil iyul \u2013 Turkiston MIK 4-pleniumi Turkiston XKS raisi Qayg\u2019usiz Otaboyev quyidagi haqiqatni oshkora ta\u2019kidlashdan cho\u2019chimadi: \u201c\u2026dastlabki davrlarda bosmachilik ruhida bo\u2019lgan bu harakat endilikda siyosiy mazmun kasb etdi. Shuni ta\u2019kidlash lozimki, 1919-1920-yillarga kelib Farg\u2019onada qaroqchilik, bosmachilik emas, balki o\u2019ziga xos xalq qo\u2019zg\u2019oloni vujudga keldi. Biz to\u2019rt til davomida bu harakatga hatto to\u2019g\u2019ri baho berishni ham bilmadik, u xalq qo\u2019zg\u2019oloni bo\u2019lgani holda bosmachilik deb atadik\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil avgust \u2013 sovetlarning II qurultoyida Respublika xalq xo\u2019jaligining oliy kengashi tashkil qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil avgust \u2013 Sovetlarning III qurultoyida respublikadagi siyosiy vaziyat, qizil armiya qismlariga munosabat muhokama qilindi, moliya, iqtisodiy, yer ishlari nozirliklari birlashirilib, Respublika xalq xo\u2019jaligi oliy kengashi tashkil qilindi. Shu yili respublikaning mehnat va mudofaa kengashi tuzildi. Buxoro Iqtisodiy Kengashi, davlat reja qo\u2019mitasi tashkil etildi, respublikaning byudjeti tuzildi. Pul muomalasiga e\u2019tibor qaratildi. Buxoro Iqtisodiy Kengashi, davlat reja qo\u2019mitasi O\u2019rta Osiyo Iqtisodiy Kengashi rahbarligida, ko\u2019rsatmalari asosida respublika iqtisodiyotini boshqardi. Bu tashkilotlarning tuzilishi respublikaning iqtisodiy mustaqilligini chekladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil sentabr \u2013 Turkiya bilan Gretsiya o\u2019rtasidagi urush davom etdi. Grek qo\u2019shinlarining to\u2019liq mag\u2019lubiyati bilan tugallandi. Gretsiyaning mag\u2019lubiyati Angliyada D.Lloyd-Jorjning iste\u2019foga chiqishiga sabab bo\u2019ldi. Uni \u201curushni yutib, tinchlikni yutqazishda\u201d ayblashdi. Aslida Angliya o\u2019zining eski siyosiy manevrlarini amalga oshirishda ancha zaif bo\u2019lib chiqdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 9-sentabr \u2013 Muddaniya yaqinidagi jangda grerk qo\u2019shinlari tor-mor etildi va turk qo\u2019shinlari Izmirga kirdi. Angliyaning Turkiyaga qarshi urushda yordam so\u2019rab Yugoslaviya va Ruminiyaga qilgan murojaatlaridan natija chiqmadi. U o\u2019ziga qaram davlatlardan ham rad javobi oldi. I jahon urushida g\u2019alaba qozongan Angliya turk milliy-ozodlik harakati bilan urushda mag\u2019lub bo\u2019ldi. Grek-turk urushidagi bu mag\u2019lubiyat Lloyd-Jorj hukumatining ham mag\u2019lubiyati edi. Raqiblari uni \u201curushni yutib, tinchlikni boy berganlikda\u201d aybladilar.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 9-sentabr \u2013 Mustafo Kamol poshsho boshchiligidagi qo\u2019shinlar Izmirga kirdi hamda grek armiyasining tor-mor etilishini yakunladi. Fransiya va Rossiya urushda Turkiyani quvvatladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil oktabr \u2013 fashistlar o\u2019z vakillariga bir nehca vazirlik lavozimini berish talabi bilan hukumatga murojaat qildilar. Rimga yurish qilish uchun tayyorlanish maqsadida fashist guruhlarinign yalpi safarbarligini e\u2019lon qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil oktabr \u2013 Qalandar Odinayev Amudaryo viloyatida, so\u2019ngra Xorazmda RKP (b) Markaziy Komiteti O\u2019rta Osiyo byurosi vakili bo\u2019lib ishladi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 11-oktabr \u2013 Muddaniyada sulh tuzildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 19-oktabr \u2013 hukumat kaolitsiyasiga kirgan Konservativ partiya yig\u2019ilishida mazkur kaolitsiyadan chiqish haqida qaror qabul qilindi. Lloyd-Jorj qirol Georg V ga iste\u2019fonomasini topshirdi va u darhol qabul qilindi. Hukumat o\u2019zgarmadi, faqatgina Bosh vazir lavozimiga Konservativ partiya rahbari Bonar Lou tayinlandi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 25-oktabr \u2013 Vladivostokning yapon bosqinchilaridan ozod qilinishi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 28-oktabr \u2013 Italiyada fashistlar diktaturasining o\u2019rnatilishi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 29-oktabr \u2013 Qirol fashist isyoniga qarshi armiyani qo\u2019llash huquqini beradigan farmonni imzolashdan bosh tortdi. Buning o\u2019rniga u Milanga telegramma yo\u2019llab, Mussoliiga bosh vazir bo\u2019lishni taklif qildi. Bunga e\u2019tiroz belgisi sifatida vazirlar mahkamasi iste\u2019foga chiqdi, Mussolini esa Rimga keldi. Tarafdorlari uni qadimiy shahar ko\u2019chalarida hukumat boshlig\u2019i sifatida gulduros qarsaklar bilan kutib oldilar. \u201cRimga yurish\u201d hokimiyatni egallash bilan yakunlandi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 23-noyabr \u2013 Italiya qiroli va parlament Mussoliniga cheklanmagan hokimiyat berdi. Endi u vazifalarga tayinlash tartibini ham belgilar edi. Shundan keyin barcha amaldorlar va davlat xizmatchilar fashist partiyasi a\u2019zolari bo\u2019lishi yoki partiya rahbari roziligi bilan tayinlanishi zarurligi belgilab qo\u2019yildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 30-dekabr \u2013 yagona ittifoqdosh davlat \u2013 Sovet Sotsialistik Respublikalar ittifoqining tashkil topishi mamlakat rahbariyatida Stalin boshchiligidagi o\u2019ta ekstremistik ulug\u2019 davlatchi kuchlarning g\u2019alabasi bo\u2019ldi. Sovet ittifoqining butun hududida ma\u2019muriy-buyruqbozlik tizimi qaror topdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil 30-dekabr \u2013 mintaqani milliy-hududiy jihatdan qayta tuzish masalasi partiya organlari tomonidan ishlab chiqildi va amalga oshirildi. O\u2019rta Osiyo byurosi (Sredazbyuro) umummintaqani qamrab oladigan chegaralanish zarurligi to\u2019g\u2019risidagi masalani respublikalar partiya organlari, partiya xodimlari muhokamasiga qo\u2019yish zo\u2019r berib intildi. Bu holat SSSR tuzilgach kuchaydi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil dekabr oxiri \u2013 Shermuhammad Buxoroga o\u2019tib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil bahor \u2013 BXSRga bir qator qurilish materiallari, kerosin, neft, temir mollar, qog\u2019oz, daftar, gugurt, kalishlar olib kelindi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil yoz \u2013 janglardan birida Baljuvon tepaliklarida Anvar Posho shahid bo\u2019ldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil yoz \u2013 Buyuk Britaniya va AQSh tomonidan qo\u2019llab-quvvatlangan hamda Rapallo shartnomasidan ruhlangan Germaniya har yilgi tovonni to\u2019lashdan bosh tortdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil kuz \u2013 Italiyada fashistlar ko\u2019pgina munitsipapalitetlar ustidan nazorat o\u2019rnatdilar. Mamlakatning Emiliya, Toskana va Lombardiya kabi eng nufuzli viloyatlari ham fashistlar nazorati ostiga o\u2019tdi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil oxiri \u2013 bolsheviklar, qizil armiya qo\u2019mondonligi harakat rahbarlari bilan hech qanday muzokaraga kirishmay, ularni faqat qurol kuchi bilan bostirish rejasiga amal qilib bordilar. Harbiy munofiqlik, aholidan o\u2019ch olishni ham keng qo\u2019lladilar. Xorazmda bosmachilika qarshi kurash uchun \u201cfavqulodda uchlik\u201d (troika) tuzilib, \u201cbosmachilar\u201d va ularga yordam berishda shubha qilingan yuzlab kishilar oliy jazoga hukm qilindilar va 24 soat ichida otib tashlandilar. Turkman qabilalari boshliqlari  o\u2019rtasida kelishmovchilik va adovat keltirib chiqardilar, turkmanlar va o\u2019zbeklarni qarama-qarshi qo\u2019yishga urindilar. Xorazmda turli millatlar o\u2019rtasida munosabatlar murakkablashib, jiddiy tus oldi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil oxiri \u2013 Buxoro respublika hukumati xalq xo\u2019jaligini tiklash choralarini ko\u2019rdi. Bozor munosabatlariga amal qildi, eski soliqlar bekor qilindi. YaIS tamoyillariga o\u2019tish munosabati bilan Buxoro Davlat Banki tashkil qilindi, qo\u2019shma aksionerlik jamiyatlari, 30 ta yirik savdo firmalari faoliyat ko\u2019rsatdi. Respublika reja qo\u2019mitasi, iqtisodiy kengashi tashkil etildi, byudjet tuzishga kirishildi. Savdogarlarga olingan mollar evaziga 100 oltin so\u2019m berildi.<\/p>\n\n\n\n

1922-yil oxiri \u2013 Shermuhammadbek boshchiligida tuzilgan Turkiston muvaqqat hukumati tarqalib ketdi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 BKP a\u2019zolari soni 1248 kishi.<\/p>\n\n\n\n

1923\/24 xo\u2019jalik yili \u2013 hunarmandlar bozor talabining 9 qismini ta\u2019minlardilar. Temir yo\u2019l, sanoat korxonalari tiklanib ishga tushirildi. Tashqi savdo kengaydi. BXSR 10,5 million oltin so\u2019m atrofida chetga mol eksport qildi, 7,5 million oltin so\u2019m hajmidagi mollar import qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1923\/24 xo\u2019jalik yili \u2013 Turkiston o\u2019lkasida sanoat korxonalari mahsulotlarinign umumiy hajmi 1921-yilga nisbatan 1,7 marta o\u2019sdi. Bu mablag\u2019lar sug\u2019oriladigan ekin maydonlarini qayta tiklash uchun dehqonlarga ularning uyushmalari orqali kreditga berildi.<\/p>\n\n\n\n

1923\/24 xo\u2019jalik yili \u2013 Turkistonda irrigatsiyani tiklash uchun 4 million 800 ming oltin so\u2019m mablag\u2019 ajratildi.<\/p>\n\n\n\n

1923-1924-yillar \u2013 Farg\u2019ona vodiysida kurashchilarning kichik-kichik guruhlari jang harakatlarini olib bordilar.<\/p>\n\n\n\n

1923-1924-yillar \u2013 o\u2019lka sanoat korxonalari mahsulotining umumiy hajmi 1,7 marta o\u2019sdi.<\/p>\n\n\n\n

1923-1924-yillar \u2013 S.Bolduinning Angliyada hukumat rahbari sifatidagi faoliyati.<\/p>\n\n\n\n

1923-1924-yillar \u2013 V.Marks Germaniya reyxskansleri bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1923-1929-yillar \u2013 Germaniya tarixining Shtrezman davri deb ataldi.<\/p>\n\n\n\n

1923-1929-yillar \u2013 K.Kulijining AQSh prezidentiligi davri.<\/p>\n\n\n\n

1923-1934-yillar \u2013 OGPU (Birlashgan davlat siyosiy boshqarmasi) SSSR Xalq Komissarlar Kengashi huzurida faoliyat ko\u2019rsatgan davlat xavfsizligini qo\u2019riqlash idorasi bo\u2019lgan.<\/p>\n\n\n\n

1923-1938-yillar \u2013 Mustafo Kamolning Turkiya respublikasining 1-prezidenti bo\u2019lgan davr.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 O\u2019rta osiyo respublikasining xalq xo\u2019jaligi va madaniyati ustidan nazoratni kuchaytirish maqsadida O\u2019rta Osiyo Iqtisodiy Kengashi tashkil etildi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 paxtaga davlat monopoliyasi bekor qilindi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 Turkistonda sanoat mahsulotlarinign miqdori \u2013 5 million oltin so\u2019mni tashkil qildi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 \u201cMushtum\u201d hajviy jurnali (muharriri \u2013 Hoji Muin Shukrullayev) keng ijtimoiy ahamiyat kasb etdi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 Amerika kasaba uyushmalari rahbarlari ishchilar tashkilotlari tomonidan \u201cBaltimor-Ogayo\u201d rejasining qabul qilinishiga erishdilar. Unga ko\u2019ra tadbirkor maoshni oshirish majburiyatini olardilar, bunga javoban esa kasaba uyushmalari ish tashlashlarga yo\u2019l qo\u2019ymaslik, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va ish kunini uzaytirishga rozilik berish majburiyatini olardilar. Amerika ishchilarini Amerika iqtisod tizimiga yanada kuchliroq bog\u2019lash va ularning ongiga ijtimoiy tenglik g\u2019oyasini singdirish maqsadida Amerika kasaba uyushmalari rahbarlari \u201cishchi banklari\u201dni tashkil qila boshladilar. Bu banklarning asosiy mijozlari va hissadorlari ishchilarning o\u2019zlari edi.<\/p>\n\n\n\n

1923-yil \u2013 Boysex Yaruzelskiy dunyoga keldi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mualliflar: Farhod Sultonov, Farruh Bozorboyev Tarixiy sanalar (Yillar bo\u2019yicha) 1830-1916-yillar \u2013 Frans-Iosf hayot faoliyati. 1837-1901-yillar \u2013 Viktoriyaning Angliya qiroli sifatidagi faoliyati. 1841-1929-yillar \u2013 Jorj Klemanso hayot faoliyati. 1845-1926-yillar \u2013 Nikolo … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-137678","page","type-page","status-publish","hentry","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/137678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=137678"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/137678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":138339,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/137678\/revisions\/138339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}