{"id":2127,"date":"2021-09-26T11:42:15","date_gmt":"2021-09-26T08:42:15","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?page_id=2127"},"modified":"2023-03-08T15:23:15","modified_gmt":"2023-03-08T12:23:15","slug":"ozbekiston-mustaqilligi-uchun-kurashlarning-tarixi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/ozbekiston-mustaqilligi-uchun-kurashlarning-tarixi\/","title":{"rendered":"O\u2019zbekiston mustaqilligi uchun kurashlarning tarixi"},"content":{"rendered":"\n

Hamid Ziyoyev. O\u2019zbekiston mustaqilligi uchun kurashlarning tarixi (Miloddan oldingi asrlardan to 1991 yil 31 avgustgacha)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Muqaddima<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu tabarruk tuproqqa miloddan oldingi VI asrda eronlik Kayxusrav, miloddan oldingi IV asrda yunonistonlik Iskandar Zulqarnayn, milodiy VII asrda arablar, XIII asrda Chingizxon, XIX asrda esa rus istilochilarining tajovuzlari ne-ne kulfatlar keltirmadi.<\/em>
\u2026 Yovuz bosqinchilarga va istilochilarga qarshi ozodlik bayrog\u2019ini ko\u2019targan Shiroq, Spitamen, Mahmud Torobiy, Temur Xotun (To\u2019maris), Malika Kabaj Xotun kabi ajdodlarimiz jasorati avlodlar uchun vatanparvarlik va shijoat timsolidir. Islom Karimov<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Muhtaram yurtboshimizning mazkur satrlarda izhor etgan fikrlari tarixiy haqiqatni aks eetirib, katta siyosiy va ilmiy ahamiyat kasb etadi. Ma\u2019lumki, vatan ozodligi uchun jonni ham, molni ham fido aylash, mardlik, jasoratlik va jangovarlikni namoyish etish har bir kishining or-nomusi va muqaddas burchidir. Shu bois vatanni sevish iymondandir, degan ibora bejiz aytilmagan. Bizning ota-bobo va ajdodlarimiz bu naqlni yuragiga tukkan holda vatanga sodiqlikni, mardlik, jasoratlik va jangovarlikni namoyish etib kelmoqda. Shuningdek, madaniyatni rivojlantirib, jahon tsivilizatsiyasiga munosib hissa qo\u2019shdi. Mashhur olim Mahmud ibn Vali o\u2019zining \u201cBahr al-asrar\u201d kitobida shunday degan: Turkiston keng va havasni keltiradigan ajoyib mamlakatdir. U o\u2019z ichiga ko\u2019p shaharlar, qishloqlar, viloyatlar, tog\u2019u-toshlar, cho\u2019l va tekis joylarni oladi. Uning aholisi o\u2019zlarini turkiylar yoki o\u2019zbeklar deb yuritadilar. Bu xalq o\u2019zining jasoratliligi va jangovarligi bilan shuhrat qozongan. Xorazmlik va toshkentliklar ham shunday fazilatlarning sohibidirlar.
Uning aholisi o\u2019z vatanini har jihatdan boshqa mamlakatlardan yuqori o\u2019ringa qo\u2019yadi. U hozirda islom dinining sofligini saqlash, madrasa, masjid, xonaqo, talabalarning ko\u2019pligi, obi-havosining yumshoqligi, ajoyib bog\u2019 va daraxtzorlari, tog\u2019 va daryolarining go\u2019zalligi va oziq-ovqatlarining mo\u2019lligi jihatidan boshqa mamlakatlardan ustun turadi. Turkiston zaminida olim va shoirlar shu darajada ko\u2019pki hisobiga yetish amri maholdir. Uning boyligi \u201cilm va donishmandlik\u201ddadir.
Haqiqatan ham Turkiston jannatmakon mamlakat sifatida olamga ma\u2019lum va mashhurdir. O\u2019zbekiston esa bu mintaqaning yuragi va javohiridir. Bu yerdan inson hayoti va taraqqiyoti uchun nimaiki zarur bo\u2019lsa barchasi mavjud. Moddiy va ma\u2019naviy boyliklar bitmas-tugallanmasdir.
O\u2019zbekistonning bunchalik ajoyib va g\u2019aroyib mamlakat bo\u2019lishi jahongashta hukmdorlarning diqqatini jalb etmasdan qo\u2019ymas edi, albatta. Zero, Ahmoniylar, Makedoniyalik Aleksandr, Arab xalifaligi, Chingizxon, Chor Rossiyasi va Sovet davlati o\u2019lkaga bostirib kirdilar. Ular misli ko\u2019rilmagan qirg\u2019in-barotlarni, talon-taroj va vayronagarchiliklarni qilib, hukmronligi bir necha yuz yillar davom etdi.
Xususan, Ahmoniylar \u2013 200 yil, Grek-makedoniyaliklar \u2013 180 yil, Arab xalifaligi salkam \u2013 200 yil, Chingizxon bosqinchilari \u2013 150 yil, Chor Rossiyasi va Sovet davlati \u2013 130 yil o\u2019lkani o\u2019z panjalarida ushlab turdilar. Umumlashtirganda mazkur raqamlar 800 yildan oshadi. Binobarin, O\u2019zbekiston o\u2019zining salkam uch ming yillik tarixidan o\u2019rta hisobda 800 yilini bosqinchilarning qo\u2019li ostida o\u2019tkazishga majbur bo\u2019ldi. Bu g\u2019oyatda dahshatli va fojeali davrlarda yuz minglab odamlar o\u2019ldirildi yoki jarohatlantirildi. Ko\u2019p boyliklar talandi, shahar va qishloqlar xarobaga aylantirildi. Biroq hech qanday qirg\u2019inlar va vayronagarchiliklar qanchalik vahshiylarcha amalga oshirilmasin, o\u2019zbek xalqining yer yuzidan supirib tashlab olmadi. Chunki bu xalq Allohning marhamati ila \u201colovda yonmaydigan va suvda cho\u2019kmaydigan\u201d qilib yaratilganki, misli ko\u2019rilmagan talafot va azob-uqubatlardan butun chiqaverdi. Hamda bosqinchilarga qarshi kurashni davom ettiraverdi.
Xo\u2019sh, shunday ekan, nima uchun ozodlik kurashlari mag\u2019lubiyatga uchrab bosqinchilarning hukmronligi o\u2019rnatilgan vaqtlari bo\u2019lgan?
Bunga birinchi navbatda taxtning merosxo\u2019rligi va uning uchun olib borilgan o\u2019zaro qonli urushlar sabab bo\u2019lgan. Ma\u2019lumki hukmronlik qilayotgan sulolada hamma vaqt otasi yoki buvasiga o\u2019xshaga aql idrokli va iste\u2019dodli farzand tug\u2019ilavermagan. Shunga qaramay merosxo\u2019rllik qonuni bo\u2019yicha noqobil farzand ham taxtni egallay bergan. Bu xildagi hukmdorlar o\u2019zlarining ojizligi tufayli shaxsiy manfaat va huzur-halovatni umumdavlat manfaatidan ustun qo\u2019yib ish yuritgan. Natijada mamlakatda inqiroz va qoloqlik yuzaga kelgan. Hukmdorlardagi ko\u2019pxotinlik va serfarzandlik ham katta ziyon keltirgan. Ularning orasida o\u2019nta va undan ortiq xotinli va 10-20 ta farzandli hukmdorlarni uchratish mumkin. Bunday otasi bir va onasi boshqa farzandlarning har biri \u201ctaxt menga tegishli\u201d degan fikr bilan yashab, uni egallash uchun aka-ukalarini o\u2019ldirishdan toymaganlar. Bunday taxt talashish shunday fojeali oqibatlarga olib kelganki tasvirlashga qalam ojizlik qiladi. Avvalambor u mamlakatda parokandalik va tarqoqlikni, xavotirlik va notinchlikni yuzaga keltirib, hokimiyat boshqaruvi va salohiyatiga qattiq zarba berdi. Qo\u2019shin orasida esa tarafkashlik va o\u2019zboshimchalik hukm surib, mamlakat mudofaasi juda zaiflashgan. Hatto taxt uchun kurashlar qudratli temuriylar davlatini ham yemirganligini kim bilmaydi deysiz.
Diniy fanatizm ham mustaqillikni qo\u2019ldan boy berilishiga olib kelgan edi.
Ma\u2019lumki iste\u2019dodli kishilar har qadamda uchramay ozchilikni tashkil etadi. Shunga o\u2019xshash aql-idrokli, farosatli, jasoratli, vatanparvar va mohir tashkilotchi hukmdorlar yuz yillarda bir dunyoga kelgan. Unga ishonch hosil qilish uchun keyingi ming yillik tarixga nazar tashlansa bas. Bu ko\u2019p asrlik davr mobaynida yuqorida ko\u2019rsatilgan oliy fazilatlarni o\u2019zida mujassamlashtirgan, tom ma\u2019nodagi davlat arboblarining xizmatlari tufayli 900, 1370 va 1991 yillarda uch marotaba vatan mustaqilligini tiklashga erishildi. Uning birinchisi Ismoil Somoniy, ikkinchisi Amir Temur va uchinchisi Islom Karimov nomi bilan chambarchas bog\u2019liqdir. Bu tabarruk zotlar mustaqillikni tiklash bilan bir qatorda mamlakatning kuch-qudrati va taraqqiyotini ta\u2019minladilar.
Amir Temurdan keyin 600 yil mobaynida ozodlik kurashlariga boshchilik qilib g\u2019alabani ta\u2019minlashga qodir davlat arbobi ko\u2019zga ko\u2019rinmadi. Nihoyat, 1991 yilga kelib xalq orziqib kutgan buyuk davlat arbobi Islom Karimov ko\u2019z o\u2019ngimizda namoyon bo\u2019ldi. Uning dono rahbarligi tufayli O\u2019zbekiston mustaqilligi tiklandi. U shu darajada o\u2019tkir siyosat yurgizdiki, mustaqillik va ozodlik bamisoli sherning og\u2019zidan \u201cbir tomchi qonsiz\u201d, ya\u2019ni jangu-jadalsiz va qurbonlarsiz tortib olindi.
Prezident Islom Karimovning tashabbusi va bevosita rahbarligida mustaqillik va taraqqiyot uchun olib borilgan kurashning o\u2019ziga xos xususiyatlari mavjud.
Yurtboshimiz aytganidek O\u2019zbekiston mustaqilligining tiklanishi tasodifiy va favquloddagi hodisa bo\u2019lmay, uning uchun kurashning ildizlari uzoq o\u2019tmishga borib taqaladi.<\/p>\n\n\n\n

Miloddan avvalgi asrlarda mustaqillik va ozodlik uchun olib borilgan kurashlar. Ahamoniylar davlatining bosqiniga qarshi kurash.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Makedoniyalik Aleksandr tajovuziga qarshi janglar<\/a><\/p>\n\n\n\n

Arab xalifaligiga qarshi olib borilgan janglar. Xalifalikning harbiy yurishlari<\/a><\/p>\n\n\n\n

Somoniylar davlatining tashkil topishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Mo\u2019g\u2019ullar tajovuzi va hukmronligiga qarshi kurashlar. Xorazmshohlar imperiyasining ahvoli<\/a><\/p>\n\n\n\n

Mo\u2019g\u2019ullar bosqinining boshlanishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Temur Malik boshchiligidagi jang<\/a><\/p>\n\n\n\n

Buxoro, Samarqand va Ko\u2019hna Urganchdagi janglar<\/a><\/p>\n\n\n\n

Vatan uchun jonini tikkan Jaloliddin<\/a><\/p>\n\n\n\n

Mahmud Tarobiy \u2013 ozodlik kurashchisi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Mo\u2019g\u2019ullar hukmronligining tugatilishi. Amir Temur \u2013 xalq xaloskori<\/a><\/p>\n\n\n\n

Yo ozodlik, yo o\u2019lim!<\/a><\/p>\n\n\n\n

Amir Temur tomonidan Vatan mustaqilligining tiklanishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Chor Rossiyasi harbiy yurishlarining boshlanishi va rivojlanishi. Oltin O\u2019rda va Rus davlati<\/a><\/p>\n\n\n\n

Amir Temurning Oltin O\u2019rdaga zarbasi<\/a><\/p>\n\n\n\n

1717 yilda Chor Rossiyasining Xiva xonligiga qarshi harbiy yurishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qozog\u2019istonda Rus davlati hukmronligining o\u2019rnatilishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

1839 yilda Xiva xonligiga qilingan tajovuz<\/a><\/p>\n\n\n\n

Xiva xonligiga qarshi qayta harbiy yurishni uyushtirish harakati<\/a><\/p>\n\n\n\n

O\u2019zbek xonliklarining Chor Rossiyasi tomonidan zabt etilishi. Oqmasjiddagi jang<\/a><\/p>\n\n\n\n

Avliyoota, Turkiston va Chimkentning bosib olinishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Toshkentning urushib olinishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Buxoro xonligining bo’ysundirilishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Xiva xonligining zabt etilishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Qo\u2019qon xonligining tugatilishi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Chor Rossiyasining hukmronligiga qarshi kurashlar. Mustamlakachilik va milliy zulm siyosati<\/a><\/p>\n\n\n\n

1892 yil qo\u2019zg\u2019oloni<\/p>\n\n\n\n

XIX asrning 80-90 yillarida ko\u2019tarilgan qo\u2019zg\u2019olonlar<\/p>\n\n\n\n

1898 yil qo\u2019zg\u2019oloni<\/p>\n\n\n\n

Qo\u2019zg\u2019olon qatnashchilarining jazolanishi<\/p>\n\n\n\n

XX asr boshlarida Turkistonda istiqlol uchun kurashlar. Samarqand viloyatidagi qo\u2019zg\u2019olonlar<\/p>\n\n\n\n

Sirdaryo viloyatidagi qo\u2019zg\u2019olonlar<\/p>\n\n\n\n

Farg\u2019ona viloyatidagi qo\u2019zg\u2019olonlar<\/p>\n\n\n\n

Rossiya va Turkistonda siyosiy partiyalar va ishchilar harakatining yuzaga kelishi. Rossiyada siyosiy kurashlarning avjiga chiqishi<\/p>\n\n\n\n

Jadidlar mustaqillik va ozodlik uchun kurashda<\/p>\n\n\n\n

Chorizmning ag\u2019darilishi va burjua fevral-demokratik inqilobining g\u2019alabasi<\/p>\n\n\n\n

Turkistonda muvaqqat hukumatning tor-mor etilishi va sovet davlatining o\u2019rnatilishi<\/p>\n\n\n\n

\u201cBosmachilik\u201d \u2013 ozodlik kurashining yorqin namunasi. Farg\u2019ona vodiysidagi \u201cbosmachilik\u201d<\/p>\n\n\n\n

Xiva xonligidagi \u201cbosmachilik\u201d kurashi<\/p>\n\n\n\n

Buxoro amirligida istiqlol uchun kurashlar<\/p>\n\n\n\n

O\u2019zbekiston Mustaqilligining tiklanishi yoxud buyuk tarixiy voqea. \u201cSotsializm\u201d tuzumining mohiyati va yo\u2019nalishi<\/p>\n\n\n\n

1989-1991 yillarda Mustaqillik uchun kurash Mustaqillikning o\u2019ziga xos xususiyatlari va buyuk tarixiy o\u2019zgarishlar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hamid Ziyoyev. O\u2019zbekiston mustaqilligi uchun kurashlarning tarixi (Miloddan oldingi asrlardan to 1991 yil 31 avgustgacha) Muqaddima Bu tabarruk tuproqqa miloddan oldingi VI asrda eronlik Kayxusrav, miloddan oldingi IV asrda yunonistonlik … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2127","page","type-page","status-publish","hentry","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2127"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55343,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2127\/revisions\/55343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}