{"id":115044,"date":"2024-01-31T15:26:00","date_gmt":"2024-01-31T12:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/milliycha.uz\/?p=115044"},"modified":"2024-01-31T15:26:04","modified_gmt":"2024-01-31T12:26:04","slug":"nax-dogiston-tillari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/nax-dogiston-tillari\/","title":{"rendered":"Nax-Dog&#8217;iston tillari"},"content":{"rendered":"\n<p>Nax-Dog&#8217;iston tillari &#8212; Kavkaz (Iberi-Kavkaz) tillarining bir tarmog&#8217;i. Checheniston, Ingushiya, Dog&#8217;iston respublikalarida, Ozarbayjon, Gruziya, Turkiyaning ayrim hududlarida tarqalgan 29 ta tilni o&#8217;z ichiga oladi. So&#8217;zlashuvchilarning umumiy soni 2,5 million kishiga yetadi. Nax-Dog&#8217;iston tillari o&#8217;z navbatida 5 yoki 6 guruhga bo&#8217;linadi. Ularning asosiylari: nax tillari (chechen, ingush, Batsbi), avar-and tillari (avar, Botlix, godoberi, axvax, Karatay, tinda chamali, and), lak-darg&#8217;in tillari (lak, darg&#8217;in), tsez tillari (tsez, bejtin, gunzib, xvarshin), lazgin tillari (lazgin, tabasaran, agul, rutul, tsaxur, archin, udin, xinalug). Fonetikasi unlilar tizimining mo&#8217;tadil rivojlanishi (3-10) va undoshlar tizimining murakkabligi (35-40) bilan ajralib turadi. Ayrim tillarda unlilar miqdori 15-20 tagacha yetadi. Unlilar cho&#8217;ziqlik bo&#8217;yicha farqlanmaydi. Bir qator tillarda burun, bo&#8217;g&#8217;iz va umlautli unlilar mavjud. Morfologiyasi agglyutinativ xususiyatga ega. Affiksatsiya, o&#8217;zaklar takrori asosiy Grammatik vositalardan hisoblanadi. Suffiksal so&#8217;z yasalishi prefiksal usulga qaraganda keng qo&#8217;llanadi. Ot va fe&#8217;l morfologiyasi rivojlangan. Kelishiklar miqdori ancha ko&#8217;p. Sintaksisi va undagi sintaktik holatlar turkiy tillardagiga ancha yaqin. Ushbu tillarning lug&#8217;at tarkibi, asosan, ularda qadimdan qo&#8217;llanib kelgan so&#8217;zlar va ulardan yasalgan leksemalardan iborat. Ularda turkiy, Arab, fors tillaridan o&#8217;zlashgan, rus tilidan kirib kelgan so&#8217;zlar ham anchagina. Nax-Dog&#8217;iston tillaridan chechen, ingush, avar, lak, darg&#8217;in, lazgin, tabasaran tillari 1921 yilgacha Arab grafikasi asosidagi, 1921\u2014 38 yillarda lotin grafikasi asosidagi yozuvga ega bo&#8217;lgan; 1938 yildan esa rus grafikasi asosidagi yozuvdan foydalanib kelinmoqda. Bu guruhdagi boshqa tillar o&#8217;z yozuvlariga ega emas.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nax-Dog&#8217;iston tillari &#8212; Kavkaz (Iberi-Kavkaz) tillarining bir tarmog&#8217;i. Checheniston, Ingushiya, Dog&#8217;iston respublikalarida, Ozarbayjon, Gruziya, Turkiyaning ayrim hududlarida tarqalgan 29 ta tilni o&#8217;z ichiga oladi. So&#8217;zlashuvchilarning umumiy soni 2,5 million kishiga &hellip; <a href=\"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/nax-dogiston-tillari\/\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[221],"tags":[],"class_list":["post-115044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-n-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115044"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115044\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":115054,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115044\/revisions\/115054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}