Molekula (lot. moles \u2014 massa) -muayyan moddaning barcha kimyoviy xos- salarini namoyon qiladigan eng kichik zarrachasi. Bir xil (oddiy moddalarda) yoki har xil (kimyoviy birikmalarda) atomlardan tashkil topishi mumkin. Mustaqil ravishda mavjud bo’la oladi. M.ning xossasi uning tuzilishiga \u2014 qanday atomlardan tashkil topganiga, ularning soniga, atomlarning fazoviy joylashish tartibiga, ular o’rtasidagi tortishish kuchining tabiatiga bog’liq. Hoz. vaqtda M.ning tuzilishini ki- myoviy usullar b-n bir katorda mukammal fizik asboblar vositasida anik, bilish mumkin. M.larning tuzilishi b-n ular- ning xossalari o’rtasidagi bog’lanishni bilish mo’ljallangan xossaga ega bo’lgan moddalar olish yo’llarini ancha oson- lashtiradi. M.da atomlarning soni ikki- tadan (mas, vodorod molekulasi N2, azot (P)-oksid N0) tortib bir necha mingga (mas, oqsillarda, polimerlarda) etishi mumkin. M. to’g’risidagi tushunchani 17-a. da ilk bor L. Gassendi aytgan, 18-a.da M. V. Lomonosov M. («korpuskula») tushun- chasini ta’rifladi. 1811 y.daa. Avoga- dro M.ning atomdan farqini, moddalar- ning kimyoviy reaktsiyaga kirishuvchi eng kichik bo’lagi ekanligini qayd qildi. M. tushunchasi 1860 y.da ko’pchilik olimlar tomonidan uzil-kesil e’tirof etildi. M.ning mavjudligi turli hodisalar \u2014 diffuziya, Broun harakati, roentgen nurlarini difraktsiyalash singari qator hodisalarda bilvosita tasdiklandi. Kvant mexanikasi nazariyasi yordami- da M.ning tuzilishini chuqur o’rganish mumkin bo’ldi. M. ilgarilama va aylanma harakatda bo’lishi b-n bir qatorda, uning tarkibiy qismlari ham turlicha harakat qiladi. M.ni tashkil etgan atomlar- ning yadrosi tebranma harakatda bo’ladi va yadro bu harakatida o’zi b-n tortishib turgan elektron qatlamlarini ergashti- radi. Elek-tronlar yadroga ergashishdan tashqari, mustaqil harakatlana oladi. Bu harakatlarning hammasi kvant mexanika- si qonuniga bo’ysungan holda ro’y beradi va M. bir necha xil kvant holatda bo’lib, potentsial energiyaga ega. M.ning poten- tsial energiyasi, asosan, atomlar yadrola- ri urtasidagi masofaga bog’liq. Atomning sath energiyasi birgina harakatga \u2014 elektronning atom yadrosiga nisbatan qarakatiga bog’liq. Shunga ko’ra, uning spektri ayrim chiziqlardan iborat (chiziqli spektr beradi). M.dagi ichki harakat bir necha xil bo’lib, anchagina mu- rakkab. Shunga ko’ra, uning spektri ham murakkabdir. Elek-tronlarning M.ni tashkil qilgan atomlar yadrosiga nisba- tan xarakati b-n bir qatorda, yuqorida aytilgandek, atom yadrolari tebranma va aylanma harakatda bo’ladi. Shunga qarab, M.ning spektri \u2014 elektron, te- branma va aylanma spektriga bo’linadi. Shu harakatlarda sodir bo’ladigan ener — giya o’zgarishlari natijasida yo’l-yo’l spektr olinadi. M. spektri ultrabi- nafsha, ko’zga ko’rinadigan va infraqizil sohalarda ko’riladi. M.ning spektrlari- ni tekshirib, uning kanday elementlar- dan tashkil topgani, atomlar orasidagi bog’larning tabiati va mustahkamligi haqida mulohaza yuritish mumkin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Molekula (lot. moles \u2014 massa) -muayyan moddaning barcha kimyoviy xos- salarini namoyon qiladigan eng kichik zarrachasi. Bir xil (oddiy moddalarda) yoki har xil (kimyoviy birikmalarda) atomlardan tashkil topishi mumkin. Mustaqil … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-117379","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117379"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117394,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117379\/revisions\/117394"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}