MODDALAR ALMASHINUVI, metabolizm \u2014 tirik organizmlarning o’sishi, hayot faoliyati, ko’payishi, tashqi muhit b-n munosabatlarini do-imiy ta’minlaydigan kimyoviy o’zgarishlar majmui. M.a. tufayli xujayra tarkibi- ga kiradigan molekulalar parchalanadi va sintezlanadi, hujayra strukturala- ri va hujayralararo moddalar hosil bo’ladi, emiriladi va yangilanadi. Mas, odamda barcha to’qima oqsillarining yarmisi taxm. 80 sutkada parchalanib, yangidan hosil bo’ladi; jigar va qon zardobidagi oqsillarning yarmi har 10 kunda, muskul oqsillari 180 kunda, ay- Rim jigar fermentlari xar 2-4 soatda yangilanib turadi. M.a. energiya Alma- shinuvi b-n chambarchas bog’langan bo’lib, ularni bir-biridan ajratib bo’lmaydi. Hujayralarda sodir bo’ladigan M.a. b-n energiya almashinuvi biologik kata- lizatorlar \u2014 fermentlar ishtirokida amalga oshadi. Energiya almashinuvida murakkab organik molekulalardagi ki- myoviy bog’lar shaklida mavjud bo’ladigan potentsial energiya kimyoviy o’zgarishlar tufayli hujayra strukturasi va funk- tsiyasini, tana haroratini saqlab turish, ish bajarish va b. jarayonlar uchun sarf bo’ladigan energiyaga aylanadi. M.a. hujayrada bir vaqtning o’zida kechadigan va o’zaro bog’liq bo’lgan ikki jarayon \u2014 anabolizm va katabolizmaan iborat. Katabolik jarayonlarda murak- kab molekulalar oddiy molekulalarga parchalanib, ko’p mikdorda energiya AJ- raladi. Bu energiya maxsus kimyoviy ener- giyaga boy makroergik bog’lar, asosan, adenozintrifosfat kislota (ATF) va b. molekulalar shaklida jamg’ariladi. Ka- tabolik o’zgarishlar, odatda, gidrolitik va oksidlanish reak-tsiyalari natijasida amalga oshadi. Bu reaktsiyalar kislorod- siz (anaerob yo’l \u2014 glikoliz, bijg’ish) hamda kislorod ishtirokida (aerob yo’l \u2014 nafas olish) sodir bo’ladi. Ikkinchi yo’l EVO-lyusion nuqtai nazardan ancha yosh va energetik jihatdan ancha samara- li bo’lib, unda organik moddalar SO2 va suvgacha to’liq parchalanadi. Hujayrada katabolizm va anabolizm reaktsiyalari bir vaqtda kechadi; kata- bolik o’zgarishlarning oxirgi bosqichi anabolizmning boshlang’ich reaktsiyalari hisoblanadi. Birok, M.a.ning anaboli- tik va katabolitik yo’llari o’zaro mos kelmaydi. Mas, glikogenning laktat kislotagacha parchalanishida 12 ta Fer- ment ishtirok etib, ularning har biri bu jarayonning alohida bosqichini ka- talizlaydi. Glikogenning laktat kis- lOtadan hosil bo’lishi jarayoni esa 9 ta fermentativ reaktsiyalardan iborat bo’lib, ular tegishli katabolik reaktsiya- larning aksi hisoblanadi. Xuddi shunga o’xshash oqsillar b-n aminokislotalar yoki yog’lar b-n faollashgan atsetat kislota o’rtasida kechadigan anabolik va katabo- lik re-aktsiyalar xam o’zaro mos kelmay- Di. M.a.ning reaktsiyalari hujayraning ma’lum qismlari \u2014 kompartamentlarda amalga oshadi. Mas, glikoliz jarayoni hujayra tsitoplazmasida, gidrolitik parchalanish reaktsiyalari \u2014 lizoso- malarda, lipidlarning hosil bo’lishi silliq endoplazmatik to’rda, oqsillar biosintezi ribosomalarda ro’y beradi. M.a.ning umumiy bosqichlari bir-biri b-n doimo bog’langan bo’ladi. M.a.ning asosiy oraliq moddasi piruvat kislota uglevodlar, lipidlar va oqsillar Alma- shinuvi reaktsiyalarini o’zaro bog’lab tu- radi. Barcha tirik organizmlar uchun xos bo’lgan hujayra darajasidagi M.a., aso- san, bir xil usulda boshqariladi. Bunda biokimyoviy jarayonlarning jadalligi va yo’naltirilganligi Fer-mentlar faol- ligiga ta’sir ko’rsatish, ularning hosil bo’lishi yoki parchalanishini boshqarish orqali amalga oshadi. Yuksak daraja- da rivojlangan organizmlarda M.a. qo’shimcha boshqaruv me-xanizmlariga ega. M.a. nerv sistemasi orqali va gormonal yo’l b-n ham boshqarib turiladi (yana q. Assimilyasiya, Dissimilyasiya).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
MODDALAR ALMASHINUVI, metabolizm \u2014 tirik organizmlarning o’sishi, hayot faoliyati, ko’payishi, tashqi muhit b-n munosabatlarini do-imiy ta’minlaydigan kimyoviy o’zgarishlar majmui. M.a. tufayli xujayra tarkibi- ga kiradigan molekulalar parchalanadi va sintezlanadi, hujayra … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-117666","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117666","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117666"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117666\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117686,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117666\/revisions\/117686"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117666"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117666"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117666"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}