Mutaziliylar (Arab. \u2014 AJ- ralib chiqqanlar, uzoklashganlar) \u2014 is- lomdagi ilohiyot oqimlaridan biri. 8-a. o’rtasida Arab xalifaligida vujud — ga kelgan. Asoschilari Vosil ibn ato (699-748) va Amir ibn Ubayd (761 y. v.e.). Ular o’z guruhi b-n ustozlari Xasan al-Basriy (728 y. v.e.) maktabidan ajra- lib chiqqan. M. Qur’onni diniy haqiqatning manbai deb e’tirof etadi, uni so’zma-so’z emas, majoziy talqin qiladilar, rivo- yatlarga ko’r-ko’rona ishonishga qarshi chiqadilar. M. qadariylarning inson Iroda erkinligi haqidagi ta’limotini rivojlantirdilar va asosladilar. Ular 9-a.da o’zlarining aqidalar tizimini yaratdilar. Bungacha Islomda davlat dini va barcha uchun maj-Buriy deb e’tirof etilgan yagona aqidalar tizimi bo’lmagan. Chunki, dastlabki ikki yuz yillik davo- mida Islom turli fikr, maktab, mazhab, huquqiy firqalar yig’indisidan iborat bo’lgan. Shuningdek, xalifalar diniy, siyosiy muxolafatdagi harakat (xori- jiylar, shialar va b.)ga qarshi kurashuv- chi mafkuraviy qurolga zarurat sezayotgan edi. Shuning uchun xalifa Ma’mun (813\u2014 833) M. ta’limotini davlat dini deb e’lon qildi. Xalifa farmoni b-n bar- cha qozilar, ilo-hiyotchilar, amaldorlar shu e’tiqoddami, yo’qmi, sinab Ko’rildi. M. aqidasi (xususan, Qur’onning yara- tilganligi)ni tan olmaganlarni ish- dan bo’shatdi, hatto o’lim jazo chorasini qo’lladi. Maxsus jazo muassasasi \u2014 «mihna» tashkil etdi. Ammo, majburiy choralarga qaramasdan M. ta’limoti xalifalikda umuman qabul qilinmadi, xalifa Mutavakkil davri (847-861)da esa M. ta’limoti «shakkoklik» deb e’- lon qilindi. M. aql-idrokni ilo-hiyot asosi deb e’tirof etgan, tasav-vufni inkor etishga uringan, o’zlarini yakkaxu- dolik (tavhid) va adolat (adl) tarafdor- lari, deb atagan. M.ning asosiy g’oyalari vaqti kelib shia ilohiyotchilari tomoni- dan o’zlashtirib olindi. M. keyinchalik Iroq va Eronda 11 \u2014 12-a.larga, O’rta Osiyoda 13-14-a.larga kelib yo’qolib ketgan. Uning oxirgi vakillaridan biri Zamaxshariydpr. Ad.: Husniddinov 3., Islom: yo’nalishlar, mazhablar, oqimlar, T., 2000.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mutaziliylar (Arab. \u2014 AJ- ralib chiqqanlar, uzoklashganlar) \u2014 is- lomdagi ilohiyot oqimlaridan biri. 8-a. o’rtasida Arab xalifaligida vujud — ga kelgan. Asoschilari Vosil ibn ato (699-748) va Amir ibn Ubayd … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-117998","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117998"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118015,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117998\/revisions\/118015"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}