Petrarka (Petrarca) Franchesko (1304.20.7, Aresso \u2014 1374.19.7, Ar- KUA, Paduya shaxri yaqinida) \u2014 italyan shoiri, italyan adabiy tilining asos- chilaridan biri, faylasuf. Monpe- Le (1316), Bolonya (1320) un-tlarida xuquqshunoslikdan ta’lim olgan. 1326 y. Avinonga ko’chib borib, liniy Rut- Bani qabul qilgan va oliy martabali ruhoniylar b-n yaqinlashgan. P. o’rta asr aqidalaridan mutlaqo xoli bo’lmagan esada, Uyg’onish davri- ning gumanizm g’oyalari b-n yo’g’rilgan ma- daniyatiga tamal toshini qo’ygan. P. lo- tin tilidagi «dunyoga nafrat to’g’risida» (1342-43) falsafiy risola, «Uzlatdagi hayot to’g’risida» va «ro-hiblar farog’ati to’g’risida» (1346-66) risolalari mual- lifi. P. she’riyatni o’rta asr maddoxla- ri hujumidan himoya qilar ekan, uning katta tarbiyaviy va estetik qimmatga ega ekanligini alo-hida ta’kidlaydi. P. «O’zimning va boshqa ko’plab kishilar- ning johilligi to’g’risida» (1367-70) asarida Aristotel «Etika»sida bayon qilingan mavhum fiqolarni rad etadi qamda amaldagi axloq me’yorlarini va insonni yaxlit holda o’rganish g’oyasini af-zal, deb hisoblaydi. P.ning «avlod- larga maktub» (1374) nomli muxtasar avtobiografiyasi ham muayyan axamiyatga molik. P. antik dunyoni ideallashtirgan Ev- ropa shoirlaridan biri sifatida lotin shoirlarining qo’lyozmalarini to’plab, ularga sharhlar ezdi, ayni paytda o’z asarlari b-n klassik lotin tilini ti- klashga urindi. Agar uning lotin tili- dagi «Afrika» (1339-42, tugallanma- gan) dostoni Vergiliyning «Eneida»si uslubida yozilgan bo’lsa, majoziy maz- mundagi «Bukolikalar» (1346-57) asa- ri cho’ponlar eklog (qo’shiq)lariga tatab- bu tarzida maydonga kelgan. P. italyan tilida xam ijod qilgan. Uning italyan tilidagi lirik asarlarida ishqiy va siyosiy mavzular ustuvorlik qiladi. P.ning «mening Italiyam» asarida Vatan jarohatlangan go’zal ayol qiyofasida gav- dalanadi. P. ijodida Lauraga bag’ishlangan lirik she’rlar turkumi, ayniqsa, katta badiiy qimmatga ega. Shoirning e’ti- rof etishicha, u Laurani 1327 y. Avinon sh.dagi ibodatxonalarning birida uchra- tib, uni bir umrga sevib qolgan. P.ning Lauraga bag’ishlangan she’riy turkumi «Kansonere» deb atalgan («Madon- na Laura hayotiga» va «Madonna Laura o’limiga», 2 qism). 317 sonet, 29 kanso- na, 9 sekstina (to’qqizlik), 7 ballada va 4 Madrigaldan tashkil toptan «Kanso- nere» o’ziga xos she’riy kundalikdir. P., salaflaridan farkdi o’laroq, sevim- li ayol ob-razini aniq-tayin va hayotiy belgilar b-n boyitgan. Shu sababdan ham uning lirikasi nafaqat italyan, balki Evropa lirikasi taraqqiyotida yangi dav- rni tashkil etadi. P., lirik she’rlari- dan tashqari, tersina (uchlik) b-n yozilgan «Tantanalar» (1354) majoziy dostonini ham Lauraga ba-g’ishlagan. P. lirikasi, ayniqsa, sonetlari Evropa shoirlari ijodiga katta ta’sir ko’rsatgan. Uzbek she’riyatida Usmon Nosir, Rauf Parfi va B. Boyqobilov singari shoirlar ijo- dida sonet janrining paydo bo’lishi va taraqqiyoti ham P. ijodining ta’siri samarasidir. P.ning bir qancha sonetla- ri uzbek tiliga tarjima qilingan. As: Lirika, M., 1981; soneti, iz- brannie kansoni, sekstini, balladi, madrigali, avtobiograficheskaya proza, M., 1984. Ad.: Xlodovskiy R. I., Franchesko Pe- trarka. Poeziya gumanizma, M., 1974. Naim Karimov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Petrarka (Petrarca) Franchesko (1304.20.7, Aresso \u2014 1374.19.7, Ar- KUA, Paduya shaxri yaqinida) \u2014 italyan shoiri, italyan adabiy tilining asos- chilaridan biri, faylasuf. Monpe- Le (1316), Bolonya (1320) un-tlarida xuquqshunoslikdan ta’lim … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-118153","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118163,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118153\/revisions\/118163"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}