Panislomizm (Pan… va Islom) \u2014 19-a. oxirida butun musulmon ola- mini mustamlakachilarga qarshi kurash- Di birlashtirish to’g’risidagi harakatga Rossiya va Angliya imperiyalari, shuning- dek. SSSR tomonidan berilgan sun’iy nom. 19-a.da Kursaviy, Marjoniy, Ahmad Donish kabi yirmk ulamolar va ma’- ri-fatparvarlar Islom dinini isloh qilish fikri b-n chiqib. muayyan dastur- lar tuzishgan. Ularnish bu fiqolari bu- xoroda ayrim mutaassib jamolarning jiddiy qarshiligiga uchragan. Afgon ma’rifatparvari, diniy va siyosiy ar- bob Jamoliddin al-Afg’oniy 19-a.ning 70-y.laridan boshlab bu qarashlarni yax- litlashtirib, islomchilik na-zariyasiga asos solgan. Keyinchalik uni rivojlan- tirishda Muhammad Abdu, Ikrom domla, Gasprinskiy, Fitrat, Behbudiy, Abdu- Rashid Ibrohimov, Munavvarqori kabi siymolarning muayyan darajada xizmat- lari bo’lgan. Fitrat o’zining «rahbari najot» («Najot yo’li»; 1914) asarida millatni mustamlakachilik zulmi va koloklik gir- dobidan qutqarishda Qur’oni karimni musulmonlarning rahbar va rahnamosi \u2014 najot dasturi (yo’li) deb tushuna- Di. Bu muqaddas kitob va Islom dini g’oyalari atrofida millatni jipslashti- rishga da’vat etadi. Islomchilik g’oyasi Turkistonda min-taqa jamoatchiligi ongida Islom dini va jamiyatni isloh qilish, uni yangilash, boshqa tsivilizasiyalarning ilg’or ilmiy, texnikaviy va madaniy yutuklaridan foydalanish, fan, ta’lim sohalarini rivojlantirish g’oyalari b-n uyg’unlashgan tarzda kuchayib borgan. Turkiston o’lkasi general-guberna- tori S.M.Duxovskiy «Turkistondagi Islom» (T., 1899) nomli maxsus ma’ruza- sida Rossiya imperiyasida yashovchi Musul- monlarning ijtimoiy-siyosiy faolligi kuchayganligini e’tirof etib, ma’mur- larni P.ga karshi kurashga chaqiradi. Islomchilik g’oyasi Turkiston mintaqasida sovet rejimiga karshi olib borilgan qurolli kurashda ma’lum rol o’ynagan. Shuningdek, u Turkiya, Eron, Afg’oniston va b. Sharq mamla-katla- rida bo’lgan inqiloblarda musulmon xalqlarini birlashtiruvchi g’oya sifa- tida maydonga chiqqan. Ikkinchi jahon urushipgm keyin mustamlakachilik tizi- Mining emirilishida uning ham hissasi bo’lgan. Biroq islomchilik g’oyasi vujudga kel- gan paytidan boshlab Rossiya va Angliya hukmron doiralari tomonidan panislo- mizm (ulug’islomchilik) tarzidasoxta- lashtirilgan edi. Xususan, Rossiya bol- sheviklarining fikricha, bu g’oya butun Islom xalqlarini yagona davlat \u2014 xali- falik tuzish uchun kurashga da’vat qilar emish. Sovet Rossiyasi va SSSR raxbariya- ti P.ga qarshi kurashda xuddi turkchilik va turonchilikka nisbatan bo’lga-nidek qatiy choralar ko’rgan. Ular P. va Pan- turkizmpp jadidchilik va bosmachilik harakatining asosiy mafku-rasi deb hisoblashgan. Ad.: Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov nasionalnoy nezavi- simosti, T., 2000; Fitrat, najot yo’li, T., 2001; Goldtsier I., Islom haqida ma’ruzalar, T., 2001; Rajabov K,., Buxo- roga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Panislomizm (Pan… va Islom) \u2014 19-a. oxirida butun musulmon ola- mini mustamlakachilarga qarshi kurash- Di birlashtirish to’g’risidagi harakatga Rossiya va Angliya imperiyalari, shuning- dek. SSSR tomonidan berilgan sun’iy nom. 19-a.da … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-118201","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118201"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118235,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118201\/revisions\/118235"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}