Po’lat (fors.-toj.) \u2014 temirning uglerod (2% gacha) va b. elementlar b-n qotishmasi. Odatdagi texnik P.ning tarkibi \u2014 0,05\u20141,5% uglerod, 0,4% gacha kremniy, 0,1 \u2014 1% marganes, 0,08% gacha oltingugurt, 0,1% gacha fosfor va 96,92\u201499,27% temirdan iborat. Sano- atda ishlab chiqariladigan P.lar tarki- bida doimiy qo’shilmalar: kremniy Si, marganes Mp, oltingugurt S va fosfor R bo’ladi. P.ning cho’yandan farqi shuki, cho’yan tarkibida uglerod 2% dan ortiq, doimiy qo’shilmalar ham ko’proq bo’ladi. P. toblanganda uning fizik-mexanik xossalari keskin o’zgaradi, qattiqligi va mustahkamligi ortadi, bolg’alanuvchan bo’lib qoladi (q. Po’latni toblash). Ki- myoviy tarkibidagi uglerod va legir- lovchi elementlar miqdo-riga qarab, P. uglerodli va legirlangan xillarga bo’linadi. Uglerodli P.ga (tarkibida ugleroddan tashqari 0,7% gacha marganes, 0,37% gacha kremniy, 0,04% gacha oltin- gugurt va 0,035% gacha fosfor bo’ladi) qurilish va mashinasozlik po’lati; as-bobsozlik po’lati kiradi. Legirlangan po’lat jumlasiga kam (legirlovchi ele- mentlar 2,5% gacha), o’rtacha (legirlovchi elementlar 2,5\u201410% gacha), yuqori Le- girlangan (legirlovchi elementlar 10% dan ortiq) P.lar kiradi (q. Legirlangan po’lat). Ishlatilishiga qarab, qurilish (prokat) va mashinasozlik (konstruk- tsion), asbobsozlik, alohida xossali xillarga bo’linadi. Alohida xossali P. zanglamaydigan va kislota-bardosh, issiqbardosh, eyilish va emirilishga chidamli, magnit xususiyatli va b. sifat- larga ega bo’ladi. P. suyuq, plastik va qagtiq holatda ishlab chiqarilishi mumkin, lekin aso- san, suyuq holatda ishlab chiqariladi. Suyuq P. Konverter, Marten pechi, elektr pechi, tigel va b. pechlarda oli-nadi. Plastik P. pudlinglab olinadi (q. Pud- linglash). Qattiq holatdagi P. temir rudasini baraban shaklidagi pechlarda qaytarib yoki elektroliz qilib olinadi. Xom ashyo sifatida domna cho’yani va temir-tersaklar ishlatiladi. Ular pech- da qizdiriladi. Kimyoviy reaktsiya na- tijasida cho’yan va temir-tersaklar tar- kibidagi S, Si, Mp, R va S oksidla-nib temirning kaytarilishi natija-sida P. hosil bo’ladi. Lozim bo’lsa (mas, Le- girlangan po’lat olishda), P. tarki-biga zarur kimyoviy elementlar qo’shiladi. Fosfor va oltingugurt P.ning xossala- riga salbiy ta’sir etgani sa-babli P. ulardan tozalanadi (Rafina-tsiyalanadi). Bunda asos xarakterli flyusdan foyda- laniladi. P.ni qaytarish, ya’ni uning tarkibi- dagi kislorod mikdorini kamaytirish uchun suyuq P.ga qaytaruvchilar (tarki- bida Mp, Si, Al, Ca bo’lgan qotishmalar) qo’shiladi. Ular temir OK-sidi tarkibi- dagi kislorod b-n birikib, uni tozalay- Di. Qaytarish diffuziya yordamida ham bajarilishi mumkin. Bu usulda kukun holida maydalanib tosh-qol (shlak) usti- ga solingan qaytaruvchilar toshqolda erib, tarkibidagi te-mirni qaytaradi. Bu esa, taqsimlanish qonuniga bi- noan, P. tarkibidagi temirning ham qaytarilishiga sabab bo’ladi. P. ishlab chiqarish tayyor ggo’latni kovshlar yorda- mida maxsus metall qoliplarga kuyish b-n yakunlanadi. Dunyo miqyosida P. ishlab chiqarish barcha metallar umumiy miqdorining 20-25 foizini tashkil etadi. P. qurilish, mashinasozlik, asbobsozlik va b. sohalarda qo’llaniladigan asosiy ma- terial hisoblanadi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Po’lat (fors.-toj.) \u2014 temirning uglerod (2% gacha) va b. elementlar b-n qotishmasi. Odatdagi texnik P.ning tarkibi \u2014 0,05\u20141,5% uglerod, 0,4% gacha kremniy, 0,1 \u2014 1% marganes, 0,08% gacha oltingugurt, 0,1% … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-118374","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118426,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118374\/revisions\/118426"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}