Pleonazm (Yun. pleonasmos \u2014 ortiqchalik) \u2014 bir xil yoki sinonimik ifoda vositalarining (til birliklari- ning) semantik jihatdan takror holda qo’llanishi. P. tejamlilik prin-tsipiga zid hodisadir. Biroq shunga qaramay u uslubiy vazifa bajarishga asoslanadi. Pleonastik qo’llanish uchun shakliy ta- kror asosiy mezon bo’la olmaydi, balki mavjud ma’noning qay-ta takrorlanishi asosdir. Nutkda takrorlanayotgan bir- liklarning turi (qo’shimcha, so’z, gap)ga qarab, P.ni quyidagi turlarga ajratish mumkin: 1. Leksik P.lar; 2. Semantik P.lar; 3. Affiksal P.lar; 4. Leksik-af- fiksal P.lar. 5. Sintaktik P.lar. Agar sinonim yoki semantik jihatdan yaqin bo’lgan so’zlar leksik birlik sifa- tida birikib, o’zaro aniklovchi \u2014 ani- klanmish munosabatida bo’lsa, ular lek- sik P.lar hisoblanadi: ko’tshak it, tuz namak, interval oralig’i, mayda mikro- blar kabi. Bunday tavtologik xarakter- dagi P.lar ko’pincha o’zlashma so’zning ma’nosini to’la anglamaslik yoki hisobga olmaslik natijasida unga shu so’zning O’zbekcha sinonimini qo’shish tufayli vujudga keladi. Ba’zi leksik P.larda aynan bir tushunchaning takrori mav- jud bo’lsada, o’zlashma so’z semantikasi- da ma’no siljishi ro’y beradi: bosh-oyoq sarpo (forscha «sar-po» \u2014 bosh-oyoq), lahm go’sht (Arab. «lahm» \u2014 go’sht). O’zbek tilida semantik P. ham keng tarqalgan: oyoq b-n tepmoq, ko’z b-n ko’rmoq, qari chol, maxfiy sir kabi (te- pish oyoq orqali, ko’rish ko’z orqali so- dir bo’lishi; chol bo’lgach, uning qariligi, sir bo’lgandan keyin maxfiyligi aniq narsa). Mazkur misollardagi semantik ortiqchaliklar nutkda ta’sirchanlikni, ta’kidni oshirish maqsadlariga xizmat qiladi. Affiksal P.lar qo’shimchalarning takrorlanishi natijasida vujudga ke- ladi: kuylashaylikkuylaylik, Ko’kim- tirroq (-imtir va roq), singlisi (-i va -si) va b. Leksik-affiksal P.larda o’zak-negiz anglatgan ma’no qo’shimcha orqali yana takror ifodalanadi. Mas, to’qayzor, o’rmonzor so’zlarining o’zagida o’rin ma’nosi ham, jamlik ma’nosi ham anglashiladi. Kulolchi, omborxo- na, yotoqxona so’zlarida ham pleonastic qo’llanish kuzatiladi. Bunday hollarda pleonastik qo’llanishga hojat yo’q. Til doimo o’ta aniqlikka intilar ekan, unda ortiqchalikning yuzaga kelishi tabiiy- dir. Ortiqchaliklar esa ko’pincha uslubiy vazifa uchun xizmat qiladi. Tavtologiya ham P.ning bir ko’rinishi hisoblanadi. Ne’mat Mahkamov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pleonazm (Yun. pleonasmos \u2014 ortiqchalik) \u2014 bir xil yoki sinonimik ifoda vositalarining (til birliklari- ning) semantik jihatdan takror holda qo’llanishi. P. tejamlilik prin-tsipiga zid hodisadir. Biroq shunga qaramay u uslubiy … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-119030","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119030"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119051,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119030\/revisions\/119051"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}