Plazma tezlatkichlar — tez- ligi 10\u2014 103km\/s va undan yuqori bo’lgan plazma oqimi hosil qilish uchun ishlatiladigan qurilmalar. Ulardagi ionlarning kinetik energiyasi 10 ev dan 105-106 ev gacha etadi. Energiyaning pastki chegarasida past t-rali plazma Ge- neratorlari \u2014 plazmatronlarga, yuqori chegarada \u2014 zaryadlangan zarralar tez- latkichlariga o’xshaydi. P. t. to’liq ion- lashgan bo’ladi. Katta tezlikdagi plazma oqimini turli yo’l b-n mas, qattiq jism- ga lazer nurlarini ta’sir ettirib olish mumkin. 1-rasmda P.t.ga tegishli asbob tasvirlangan, unda tezlanish va plazma- ni tayyorlash bir yoki bir nechta elektr razryadning elektr energiyasi hisobiga amalga oshadi. Tezlanish mexanizmi.P.t. ning ish jarayonini taxlil qilishda plazma- ni yaxlit muhit yoki zarralar (ion va elektronlar) yig’indisi deb qarash mumkin. Yaxlit muhit deb olinganda plazmaning tezlanishi to’liq (ion va elektronlar) bosimning pasayishi va plazmada oquvchi toklarning o’zaro ta’- siridan vujudga keladi. Plazma zarra- lar yig’indisi bo’lsa ionlar tezlanishi quyidagilar asosida vujudga keladi; 1) plazma hajmidagi elektr maydon ta’- sirida; 2) yo’naltirilgan elektronlar oqimi («elektron shamoli»)ning ionlar b-n to’qnashishidan; 3) ionlarning o’zaro to’qnashishidan. P. t. tasnifi. P.t. issiklik va elek- tromagnit tezlatkichlarga bo’linadi. Issiqlik P.t. orasida izotermik bo’lmagan tezlatkichlar alohida ahamiyatga ega. Unda RS >> rg buni quyidagicha tu- shuntirish mumkin: «issiq» elektron (Ts >> T) li plazma yuqori t-rali T ionlar plazmasiga nisbatan juda oson hosil bo’ladi. Buni izotermik bo’lmagan plaz- ma deyiladi. Izotermik bo’lmagan tez- latkichning tuzilishi tez elektronlarni injek-tsiyalash yo’li b-n yoki elektronli tsiklotron rezonansi yordamida t-rasi Ts _ yu7 — yu* K ga teng «issiq» elektron- li plazma hosil qiladigan «magnit soplosi»dan iborat. 2-rasmda izoter- mik bo’lmagan plazma tezlatkichi sxemasi kel-tirilgan. Bunda elektron zambarak EZ dan chiqayotgan elektron dastasi gaz- razryad kamerasi GKdagi elektronlarni «isitadi» va bu kameraga kiritilayot- gan ish moddasi I mni ionlaydi. Hosil bo’lgan va tezlashgan plazma TP elektron bosimining farqi ta’sirida magnit maydoni g’altagi MMF vujudga kel- tirayotgan magnit maydoni chiziqlari bo’ylab oqib chiqadi. Elektronlar kame- radan chiqib ketishga urinib, hajmiy zaryadlarning elektr maydonini hossht qiladi. Bu maydon, o’z navbatida, ionlar- ga kt ~ 10 -10′ ev miqdoridagi energiya berib, ularni tezlashtiradi. Elektro- magnit P.t. plazmaga energiya berilishi- ga qarab 3 sinfga bo’linadi: radiasion tezlatkichlar \u2014bundaplazma oqimining tezlanishi plazma kuyuklanmasiga tu- shayotgan elektromagnit to’lqinlarining bosimi ta’sirida kelib chikali; induk- tsion tezlatkichlar \u2014 impulsli tizim- lar, unda tashqi o’suvchi magnit maydoni V plazma halqasidagi tokni induktsiya- laydi. Shu tok b-n tashqi magnit maydo- ni radial tashkil etuvchisining o’zaro ta’siri Amper kuchini hosil qiladi. Bu kuch plazma halqasini tezlashtiradi; elektrodli tezlatkichlar \u2014 tezlanishli plazma b-n kuchlanish manbaiga ulangan elektrodlar o’zaro kontaktda bo’ladi. Bu tokning tashqi (avtonom magnit tizim hosil qilgan) yoki xususiy (plazmadan oqadigan tok hosil qilgan) magnit may- doni b-n amper ta’siridan plazma tez- lanishi hosil bo’ladi. Elektrodli P.t. keng tarqalgan. Birinchi P.t. 1950-y.lar o’rtalarida paydo bo’ldi. Ular sirtni tozalash tex- nologiyasi (katodli changlatish usuli), turli sirtlarda metall plyonka hosil qilish, ionosfera aerodinamikasi tadqiqotlari va astrofizika eksperi- mentlari (kosmik hodisalarni model- lash), termoyadro tadqiqotlar (plazma in- jektori sifati)da qo’llaniladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Plazma tezlatkichlar — tez- ligi 10\u2014 103km\/s va undan yuqori bo’lgan plazma oqimi hosil qilish uchun ishlatiladigan qurilmalar. Ulardagi ionlarning kinetik energiyasi 10 ev dan 105-106 ev gacha etadi. Energiyaning … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[226],"tags":[],"class_list":["post-119116","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-p-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119116"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":119120,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119116\/revisions\/119120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}