Metallurgiya (Yun. Metallurgeo -erdan qazib chiqaraman) \u2014 rudalardan yoki tarkibida metall bo’lgan modda- lardan metallar ajratib olish va me- Tall qotishmalarga tegishli xossalar «berish» haqidagi fan; sanoat tarmog’i. Metalli rudalardan metallarni ajra- tib olish qadimdan ma’lum. Arxeolo- gik qazishmalarning dalolat berishicha, mil. AV. 7-6-asrlardayoq ajdodlarimiz mis olish sirlarini bilishgan. Mil. AV. 2-ming yillikda misning qalay b-n qotishmasi \u2014 bronza ishlatila boshla- Di; taxm. shu ming yillik o’rtalaridan temir eritib olish boshlandi. Bunda rudalarni qo’rada 1100\u2014 1350\u00b0 t-Rada bevosita qizdirib qaytarish usuli (eng oddiy usul) da temir olinardi. Oradan ancha vaqt o’tib (14-a. o’rtalaridan) cho’yan (q. Domna ishlab chiqarishi), keyinroq (15-a.da) po’lat olinadigan bo’ldi. Po’lat o’tga chidamli idish \u2014 tigelda olingan. O’rta asrlarda Sharqda o’ziga xos tuzi- lishga ega bo’lgan «naqsh»li «sinmas» po’lat \u2014 Damashq po’lati olish sirlarini bilishgan. Undan o’tkir tig’li qurollar (mas, qilich) yasashgan. M.ga oid ma’lu- motlar Abu Rayhon Beruniy asarlarida uchraydi. Keyin birin-ketin Bessemer jarayoni, Marten (q. Marten ishlab chi- karishi) va Tomas jarayoni qo’llanila boshladi. M. fan sifatida asosan 18-a. ikkinchi yarmidan rivojlana boshladi. M.V. Lomonosovaing 1763 y.da yozgan «Metallurgiyaning boshlang’ich asoslari va ruda ishlari» kitobida M. asosla- ri yoritilgan. Rus olimi P. P. Anosov (1799-1851) Damashq po’latini olish- ning ilmiy asosini ishlab chiqdi. D. I. Mendeleev ham M. fani taraqqiyotiga katta hissa qo’shgan. M. quyidagi jarayonlarni o’z ichiga oladi: rudalardan metall ajratib olish maqsadida ularga ishlov berish (ruda- larni maydalash, boyitish, bo’laklash va b.); metallarni begona aralashmalar- dan tozalash (rafinasiyalash); metall va qrtishmalarni olishning gidrometal- lurgiya, pirometallurgiya, shu jum ladan, metallotermiya va elektrolitik (q. Elek- troliz) usullarni tadqiq qilish; metal kukunlar olish va ulardan buyumlar tay- yorlash (q. Kukun metallurgiyasi); metal- larni termik (issiklik b-n) ishlash, bo- sim b-n ishlash, quyish, payvandlash, kav- sharlash, metallar sirtiga ximoya kat- lami surkash (purkash) va b. M.ning muhim sohasi \u2014 metallshunoslik. M.ning taraqqiyoti metall va qotishmalarni uzluksiz quyish, ularga vaku-umda ishlov berish, ularni elektr pechlar, elektr-shlakli, elektr-nurli va plazmali qurilmalarda olish, duplek- sjarayon va tripleksjarayon usullari- ni qo’llashni yanada rivojlantirish b-n bog’liq. M. fizikaviy kimyo, fizika, issiqlik texnikasi, elektrotexnika, kibernetika, iqtisodiyot, i.ch.ni avtomatlashtirish va boshqarish, koinotni o’zlashtirish bora- sidagi i.t.larga suyanadi. M. yana konchi- lik sanoati, kimyo sanoati, mashinasoz- lik, o’tga chidamli materiallar ishlab chiqarish tarmog’i va b. tarmoqlar b-n bog’liq (q. Rangli metallurgiya, qora me- tallurgiya). Ad.: Mirboboev V. A., Vasilev G. P., Metallar texnologiyasi, T., 1971. Fatxulla Abdullaev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Metallurgiya (Yun. Metallurgeo -erdan qazib chiqaraman) \u2014 rudalardan yoki tarkibida metall bo’lgan modda- lardan metallar ajratib olish va me- Tall qotishmalarga tegishli xossalar «berish» haqidagi fan; sanoat tarmog’i. Metalli rudalardan … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[217],"tags":[],"class_list":["post-120064","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-m-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120064"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120087,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120064\/revisions\/120087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}