Kungaboqar (Helianthus annuus L.) \u2014 murakkabguldoshlar oilasiga man- sub bir yillik o’simlik, asosiy moyli ekinlardan biri. Vatani \u2014 Shim. Ame- Rika. Yovvoyi holda o’sadigan K.ni ispan- lar Evropaga 1510 y. da keltirganlar. Dastlab manzarali o’simlik sifatida ekilgan. Uzoq tanlash yo’li b-n madaniy K. (dastlab pistasi chaqiladigan, so’ngra moy olinadigan xillari) yaratilgan. Ros- siyaga 18-a.da Gollandiyadan keltirilgan va 19-a. o’rtalarida katta maydonlarga ekilgan, urug’idan moy olingan. Moy olinadigan K. Rossiyadan AQSh va kana- daga tarqalgan. Er yuzida K. ekiladigan maydonlar 22,84 mln. ga, yalpi hosili 28,5 mln. t, o’rtacha hosildorlik 12,5 ts\/ ga. Rossiya (3,9 mln. ga), Argentiva (3,8 mln.ga), Ukraina (2,7 mln.ga), Hindiston (2,2 mln.ga), AQSh (1,3 mln.ga), Ruminiya (1 mln.ga), GFR (0,8 mln.ga), Turkiya (0,5 mln.ga), O’zbekiston (4 ming ga)da ekila- Di (1999). Ildizi o’q ildiz, yaxshi rivojlangan, poyasi tik o’sadi, dag’al, yuqori qismi shoxlanadi, bo’yi 4 m ga boradi. Bargi od- diy, yirik, ketma-ket joylashgan, dag’al tuklar b-n qoplangan. To’pguli savatcha (diam. 35-40 sm). Savatcha markazidagi gullar vaysimon, ikki jinsli, chetda- gylari qizg’ish-sariq, tilsimon. Chetdan changlanadi. Mevasi \u2014 lista, 4 qirrali, rangi oq, kulrang, 1000 ta urug’i vazni 100\u2014 150 g. K. urug’ining kattaligi- ga, moyining miqdoriga va mag’zining chiqishiga qarab 3 guruhga bo’linadi: Moyli K. \u2014 pistasi mayda, 1000 do- nasining vazni 35-80 g, mag’zi tarki- bida 53\u2014 63% moy bor; chaqiladigan K. \u2014 pistasi yirik, 1000 donasining vazni 100-170 g, mag’zining tarkibida 20\u2014 35% moy bo’ladi (poyasidan silos ham bostiriladi); oraliq K, \u2014 hamma ko’rsatkichlari o’rtacha. K. urug’i 4-6\u00b0da 10-15 kunda unib chiqadi. Maysasi \u2014 6\u00b0 sovuqqa bardosh- li (qisqa qorasovuqlarga chidaydi). Issiqlikka talabchan, yorug’sevar, qisqa kunli, qurg’oqchilikka chidamli, namse- var o’simlik. Soya joyda yaxshi rivojlan- maydi. O’suv davri 80-140 kun. Ozuqaga talabchan, 1 t pista va poyabarg hosil qilishi uchun 50-60 kg azot, 20-25 g fosfor, 120-160 kg kaliy talab qiladi. K.dan, asosan, ovqatga ishlatiladi- gan kungaboqar moyi olinadi, silos- bop navlaridan silos bostiriladi, chiqindilari (shrot va kunjarasi) chorva mollariga yuqori sifatli ozuqa. K. erta bahorda tuproq harorati 8\u2014 12\u00b0 etganda va takroriy ekin sifatida ko’zgi bug’doy va arpadan keyin ekila- Di. Ekishdan oldin er tekislanadi. Er haydashdan oldin go’ng (20 t\/ga), azotli, fosforli va kaliyli o’g’itlar solinadi. Ekish uchun r-nlashtirilgan navlar urug’i keng qatorlab va punktir usulda 5-8 sm chuqurlikda ekiladi. Sug’oriladigan maydonlarda ko’chat qalinligi 60 ming tup\/ga bo’lishi lo-zim (1 ga maydonga pi- sta uchun 5-8 kg, silos uchun 35-40 kg urug’lik sarflanadi). K. urug’i ekishdan oldin zarar-kuvanda va kasalliklarga qarshi dorilanadi. Ekishda makkajo’xori ekiladigan seyalkalardan foydalanila- Di. O’suv davrida qator orasi 2-3 Mar-ta kultivasiya qilinadi, 5-6 marta Su-g’oriladi. Gullash davrida ekinzorda asalari uyalari qo’yilsa K. gullari yaxshi changlanadi. Gullash davrida ko’p suv ta- lab qiladi. Sug’orish me’yori 600\u2014 800 m3\/ga. K.ning etilganligini savatining sariq-jigarrangga kirganligiga qarab aniqlash mumkin. Hosil don kombaynla- rida maxsus moslama b-n o’rib olinadi. Navlari: O’zbekistonda Vni-IMK 8931, Chkalov giganti navlari ekiladi. Zararkuvandalari: simqurtlar, soxta simqurtlar, kungaboqar ka-palagi, kemi- ruvchi tunlamalar va b. Kasall i kl ari : oq chirish, kulrang chirish va b., begona o’tlardan shumg’iya juda zararlidir. Ad.: Vasilev D. S, Podsolnech- nik, M., 1990; Atabae va H. va b., O’simlikshunoslik, T., 2000. Halima Otaboeva.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kungaboqar (Helianthus annuus L.) \u2014 murakkabguldoshlar oilasiga man- sub bir yillik o’simlik, asosiy moyli ekinlardan biri. Vatani \u2014 Shim. Ame- Rika. Yovvoyi holda o’sadigan K.ni ispan- lar Evropaga 1510 y. … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-122851","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122851","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=122851"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122851\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122860,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122851\/revisions\/122860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=122851"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=122851"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=122851"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}