Kadmiy (lot. Cadmium), Cd \u2014 Mendeleev davriy sistemasining 2 guruhiga mansub kimyoviy element. Tar- tib raqami 48, at. m. 112,40. 8 ta barqaror izotopdan iborat: 106Cd( 1,22%), l(l8Cd(0,88%), n0Cd(12,39%), mCd(12,75%), ll2Cd(24,07%), mCd(12,26%), ll4Cd(28,85%) va n6Cd(7,58%). Atom radiusi 0,146 nm, ion radiusi (qavslarda koordinasion son keltirilgan) Cd2+ 0,092 nm (4), 0,101 nm (5), 0,109 nm (6), 0,117 nm (7), 0,145 nm (12). Poling bo’yicha elektromanfiyligi 1,7. K.ni 1817 y.da nemis kimyogari F. Shtro- Meyer kashf etgan. Dastlab rux karbo- nat tarkibidan olingani uchun rux ru- dasining yunoncha nomi («Kadmeia») b-n atalgan. Tabiatda rux, qo’rg’oshin va mis rudalari b-n aralash uchraydi. K. \u2014 siy- rak element; uning er po’stidagi o’rtacha miqdori og’irlik jihatidan l,3-10~5%, dengiz va okean suvlarida 0,00011 mg\/l. K.ning selenid (CdSe), otavit (CdO3) va monteponit (CdO), grinokit (CdS) kabi Nodir minerallari ma’lum. Sulfid ru- dalarida, jumladan, sfalerit minerali (ZnS) tarkibida (0,01\u20145,0%), galenitda (0,02% gacha), xalkopiritda (0,12%), pi- ritda (0,02%) uchraydi. Bundan tashqari, umurtqali va umurtqasiz hayvonlar or- ganizmida, o’simliklarda ham bor. K. \u2014 kumushdek oq, yumshoq, cho’ziluvchan, mexanik ishlovga oson beriladigan og’ir metall. Zichligi 8,65 g\/sm1 (20\u00b0 da) maos bo’yicha qattiqligi 2, suyukla- nish t-rasi 320,9\u00b0, qaynash t-rasi 767\u00b0. Kimyoviy birikmalarda 2 valentli. Nam havoda K.ning sirti yupqa oksid parda b-n qoplanadi. Bu parda uni keyingi oksidlanishdan saqlaydi. Suyuqlanish t-rasidan yuqori haroratlarda yonib, qo’ng’ir rangli kadmiy oksid (CdO) hosil qiladi. K. NS1, H2SO4 da, ayniqsa, HNO, da erib, tegishli tuzlar beradi. Ishqorlarda erimaydi. K. kislorod, oltingugurt, galogenlar va b. b-n reak- tsiyaga kirishadi. K.ning tuzlari, suv va kislotalarda eriydigan birikmalari zaharli. K. mis, rux, qo’rg’oshin rudala- rini qayta ishlashdagi chiqindilardan ajratib olinadi. Yadro reaktorlari- da, ishqorli akkumulyatorlarda, maxsus qotishmalar tayyorlashda, bo’yoq olish- da, temirni kadmiylashda ishlatiladi. Ad.: Fedorov P. I., Ximiya i texnologiya malix metallov. Vismut i kadmiy, M., 1986.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kadmiy (lot. Cadmium), Cd \u2014 Mendeleev davriy sistemasining 2 guruhiga mansub kimyoviy element. Tar- tib raqami 48, at. m. 112,40. 8 ta barqaror izotopdan iborat: 106Cd( 1,22%), l(l8Cd(0,88%), n0Cd(12,39%), mCd(12,75%), … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-123039","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=123039"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123039\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":123055,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123039\/revisions\/123055"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=123039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=123039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=123039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}