Kaliforniy (Californium), Cf -Mendeleev davriy sistemasining III guruhiga mansub sun’iy radioaktiv ki- myoviy element. AQSh Kaliforniy unti va shtati nomiga qo’yilgan. Tartib raka- mi 98; aktinoidlarga kiradi, K.ni 1950 y.da amerikalik olimlar S. Tompson, K. Strit, A. Giorso va g. Siborglar olgan. Barkaror izotoplari yo’q. Ular o’ta og’ir, uglerod, azot va kislorod atomlari b-n yadro reaktorlarida sintez qilingan. Massa soni 240-256 ga teng bo’lgan 17 izotopi ma’lum: 244Cf (T1\/2=25 soat), 245Cf (T =45 soat), 246Cf(T =35,7 soat), 247Cf(T1\/2=2,4 soat), 248Cf(Tl\/2=250 kun) va b., yarim parcha- lanish davri ko’proq bo’lgan izotoplari: 249Cf(T =352 y.), 251Cf(T|\/2=900 y.) va 252Cf(T|\/2=264 y.). K.ning oksidlanish darajasi +2, +3, turg’unrog’iniki +4; Poling bo’yicha elektr manfiyligi 1,2. K. o’ta uchuvchan metall. Ikki shakl o’zgarishiga ega; 600\u00b0 dan past t-Rada gekso- gonal panjarali turg’un a-shaklda bo’lib, 600-725\u00b0da kubsimon panjarali turg’un shaklga o’tadi. Suyuqlanish t-rasi 900\u00b0, qaynash t-rasi 1227\u00b0. Kimyoviy xossala- riga ko’ra, K. lantanoidlarga uxshaydi. 1450\u00b0 da vodorod oqimida qizdirilganda kubsimon monoklin Cf2O3 shaklga o’tadi. Yadro reaktorlarida Pu, Am yoki Cm larni uzok, muddat kuchli neytronlar b-n nurlash natijasida K. izotoplari olinadi. K.ning massa soni 249-254 bulgan aralashmasida, odatda, 60-90% gacha 252Cf buladi. Termoyadroviy port- lash natijasida hosil qilingan K. 25lCf va 252Cf izotoplariga anchagina boy. Eski 249Vg preparatidan o’ta sof 249Cf ajratib olinadi. K.ning engil (Neyt- Roni kamchil) izotoplarini, odatda, a-zarrachalar b-n nurlantirib yoki og’ir ionlar yadro reaktsiyalarida, mas, Th, ionini kislorod yoki uran b-n bombar- Dimon qilib olinadi. K. izotoplarini ekstraktsiya, ion almashinuv va ekstrak- tsiya-xromatografiya usullari b-n ajra- tib olinadi. K. metali uning oksidlari yoki lantanoidlarini litiy ftorid b-n qaytarib olinadi. 1g K. olish uchun 10 kg 239Ri sarflanadi. 252Cf aktivasion analizda, defektoskopiya, neytron Kare- tajida, neft qidirishda, tibbiyotda va b. sohalarda qo’llaniladi. K. va uning birikmalari o’ga zaharli.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kaliforniy (Californium), Cf -Mendeleev davriy sistemasining III guruhiga mansub sun’iy radioaktiv ki- myoviy element. AQSh Kaliforniy unti va shtati nomiga qo’yilgan. Tartib raka- mi 98; aktinoidlarga kiradi, K.ni 1950 y.da … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-123081","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=123081"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":123097,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123081\/revisions\/123097"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=123081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=123081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=123081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}