Konflikt (lot. contlictue \u2014 ixti- lof, to’qnashish) \u2014 1) qarshi tomonlar, fikrlar, kuchlar to’qnashuvi; 2) adabiyot va san’atda \u2014 badiiy asar mohiyatida yotgan ziddiyat, personajlarning o’zaro to’qnashishi, ixtilofi. K. epik asarlarga nisbatan qo’llanadi, lirik asarlarda esa u kolliziya, kechinma, fikr oqimi tarzida namoyon bo’ladi. K.ning 3 xil ko’rinishi mavjud: asar qahramonlarining bir- birlari b-n to’qnashuvi, kurashi; shart- sharoit, muhit b-n to’qnashuv; o’z-o’zi b-n ichki kurash. Dramaaa K. hara-katni ri- vojlantiruvchi, keskinlashtiruvchi xusu- siyatga ega. K.da yozuvchining dunyoqarashi, voqelikni, hayotni, dunyoni va insonni qanday idrok etishi va tushunishi namo- yon bo’ladi. Dramaturgiyada «tashqi» K.ga keng o’rin beriladi, bunda qahramonlar o’zaro bir-biri b-n ixtilofda, kurashda bo’ladi, «ichki» K.da esa qahramonning o’z burchini his etishi b-n ojiz ruhiy tomoni, hissiy iztiroblari, holati o’rtasidagi ziddiyat tarzida ko’rinadi. Mazmuni, yo’nalishi nuqtai nazaridan K.ning maishiy, axloqiy, ijtimoiy, siyosiy, falsafiy va b. turlari mavjud. Voqealar rivoji davomida ijtimo- iy K. siyosiy K.ga, siyosiy K. falsafiy K.ga aylanishi mumkin. Katta, o’tkir g’oyalar uchun keskin kurashga asoslangan to’qnashuvda fojiaviy ruh ustun bo’lib, fojiaviy K.ni tug’diradi yoki kulgi- li, o’tkir hajviy yo’nalishdagi vaziyat, holat, voqealar kulgili ruhni hosil qiladi. K.ning mohiyati zamon, makon b-n jips bog’liq. Shunday K.lar bo’ladiki, davr o’tishi b-n ular barham topadi. Mac, qad. dunyoda yaratilgan asarlar K.ti za- minida taqdir taqozosi turgan bo’lsa, o’rta asrlardagi asarlarda ilohiy kuch b-n insondagi shaytoniy hirs K.ning asosini tashqil etadi. Romantizm dav- rida voqelik, muhit, shart-sharoit b-n ideal o’rtasida, yaxshilik b-n yomonlik, ruhiy erkinlik b-n turmush tashvish- lari o’rtasidagi ziddiyat hukmronlik qilgan, realizm tantana qilgan davrda inson mohiyati, uning istagi, imkoniyati b-n ijtimoiy-tarixiy shart-sharoit za- minida K. yuzaga kelgan. Shunday boqiy mavzular borki (mas, saxiylik va xasis- lik, vafodorlik va bevafolik, tiriklik va o’lim), bo’larda K. har bir davrning ma’naviy, ruhiy talab va ehtiyojlaridan kelib chiqib talqin qilinadi. Sho’rolar davrida \u2014 sosialistik realizm metodi hukmronlik qilgan davrda K. zaminiga ijtimoiy-sinfiy antagonizm qo’yilgan va bu ziddiyatning inqilobiy yo’l b-n echilishi talab qilingan, individual axloq b-n jamoa ongi o’rtasidagi, Xu- susiy mulkchilik ruhiyati b-n jamoat, xalq manfaati o’rtasidagi kurash tar- zida qo’yilgan. Sho’ro tuzumini tanqid qilish man etilgan va shu tufayli ada- biyotda, ayniqsa dramaturgiyada K.sizlik «nazariya»si kelib chiqqan. Hayotdagi keskin ziddiyatlarni chetlab o’tish, voqelikni, hayotni bo’yab ko’rsatish, in- sonni shunchaki bir qo’g’irchoq, robot tar- zida ko’rsatish bu davr adabiyotining bosh belgisi bo’lgan. Milliy mustaqillik tufayli o’zbek adabiyoti va san’atining ijodiy usuli realistik metod bo’lib qoldi, hayot va insonni haqqoniy tas- virlash, voqelikdagi ziddiyatlar ku- lami va mohiyatini teran ochish, inson va jamiyatning kamol topishidagi Qi- yinchiliklarni, murakkab jarayonlarni oqilona tasvirlash yagona mezonga aylan- Di. Ammo yozuvchi, san’atkor voqelikdagi ziddiyatlarni qanday bo’lsa, shundayli- gicha badiiy asarga ko’chirmaydi, aksincha, ularni tanlab oladi, umumlashtiradi, yanada keskinlashtiradi, ular ma’nosi, mohiyatini ochadi, tushuntiradi. Sadohiddin Mamajonov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Konflikt (lot. contlictue \u2014 ixti- lof, to’qnashish) \u2014 1) qarshi tomonlar, fikrlar, kuchlar to’qnashuvi; 2) adabiyot va san’atda \u2014 badiiy asar mohiyatida yotgan ziddiyat, personajlarning o’zaro to’qnashishi, ixtilofi. K. epik … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-123461","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=123461"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123461\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":123475,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123461\/revisions\/123475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=123461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=123461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=123461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}