Katta oila, katta patriarxal oila, oila jamoasi \u2014 oilaning tarixiy shakllaridan biri. K.o. ota tomondan qarindoshlik, urug’-aymoqlikka asoslan- gan, bir necha og’a-ini, ularning xotinla- ri, o’g’illari, kelinlari, erga tegmagan qizlari, nabiralari (3 yoki undan ortiq avlod) hisobiga 20-30, ayrim joylar- da 100 dan ortiq kishilardan tashkil topgan xo’jalik guruhidir. Oilaning bu shakli O’zbekistonning Xorazm viloyati- da «katta oila», Qashqadaryo viloyatida «bir qozon», «katta ro’zg’or», Zarafshon vodiysida «ota uyi», yaqin va O’rta Sharq mamlakatlarida «katta ota uyi» nomla- ri b-n yuritiladi. Tarixiy manbalarga ko’ra, K.o. turli davrlarda jahondagi deyarli barcha xalqlarda mavjud bo’lgan. O’rta Osiyoda mil. AV. 1-ming yillik- da vujudga kelib, mil. AV. 7-3-a.lar- da keng tarqalgan va milod boshlarida mustaqil qaror topgan. K.o. rivojlanish bosqichi shaharlarda va taraniy etgan hududlarda milodning dastlabki ming yilligi o’rtalarida, ko’chmanchi aholi yashagan mintaqalarda esa 10-12-a.larga to’g’ri keladi. K.o. ning iqtisodiy asosi- ni oila ixtiyoridagi i.ch. vositalari: er, chorva mollari tashkil qilgan. Oila a’- zolari tomonidan yaratilgan barcha boy- liklar, daromadlar o’rtada bo’lgan. Shu- ningdek, iste’mol sohasida ham K.o.ning barcha a’zolari teng qatnashgan. K.o. ayni paytda sodda i.ch. birlashmasi bo’lgan. K.o. o’troqlarda \u2014 katta binolarda, ko’chmanchilarda \u2014 o’tov-kapalarda yasha- gan va oiladagi har bir er-xotin uchun ma’lum joy ajratib berilgan. Oila a’- zolari o’rtasidagi munosabat patriarxal xarakterda bo’lgan. Yoshi eng ulug’ (ayrim oilalarda obro’li va tadbirkor) kishi oila boshlig’i hisoblangan. U oilaning xo’jalik faoliyatiga rahbarlik qilgan. Oilaning ichki ro’zg’or ishlari oila boshlig’ining yordamchisi hisoblangan katta ayol (ko’pincha oila boshlig’ining xotini) tomonidan boshqarilgan. O’g’illar yoshiga qarab na- VBAT b-n uylantirilgan (aholining ko’pchiligi o’z urug’idan qiz olib, o’z urug’iga qiz uzatganlar). Kelin tushi- rishda to’lanadigan qalin ham oilaning umummulkidan berilgan. Bundam oila- larda nikohning levirat va sororat shak- llari ham mavjud bo’lgan. Oila jamoasi ichida K.o. xo’jalik yuritishda chetdan tirikchilik vositalari sotib olmay va chetga hech narsa sotmay tirikchilik o’tkazishga harakat qilgan. Savdo-sotiq va tovar i.ch.ning vujudga kelishi b-n K.o.lar ham bozor uchun mahsulot (mas, Qorako’l teri, jun, gilam, chakmon va h.k.) ishlab chiqara boshlagan. Oila jamoa- sining ayrim a’zolari uchun chetdan pul topish, yollanib ishlash imkoniyati pay- do bo’lgan. Shunday qilib, oilada ayrim kishilarga tegishli shaxsiy mulk paydo bo’lib, ko’payib borgan. Xususiy mulk- chilik, shaxsiy mulkning ortishi (yoki boshqa xususiy sabablar, mas, ocharchilik, vabo, oila boshlig’ining vafoti kabi sa- bablar) natijasida, K.o. tarqalib keta boshlaydi. K.o. o’rniga kichik oilalar Vu- judga keladi. Lekin, dehqonchilik, chor- vachilik, hunarmandchilik va b. xo’jalik shakllari o’rtasidagi iqtisodiy rivoj- lanish darajasining turlicha bo’lishi sababli K.o. kichik oila b-n bir qatorda uzoq davr yashab keldi (uning qoldiqlari elat, to’p, qoraqalpoqlarda koshe, toji- Klarda qavm deb atalgan). O’rta Osiyoga tovar-pul munosabat- larining kirib kelishi K.o.ni Emi- ra borib, natijada individual kichik oila, oilaning asosiy va keng tarqalgan shakli bo’lib qoldi (yana q. Kichik oila, Nikoh, Oila). Ad.: To l s to v SP., Drevniy Xorezm, M., 1948; Kislyakov N. A., Ocherki po istorii Semi i braka u narodov Sred- ney Azii i Kazaxstana, L., 1969; shani- Yazov K., Uzbeki \u2014 karluki; Bo’riev o., Shoymar-donov I ., Nasriddinov K., Uz- bek oilasi tarixidan, T., 1995.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Katta oila, katta patriarxal oila, oila jamoasi \u2014 oilaning tarixiy shakllaridan biri. K.o. ota tomondan qarindoshlik, urug’-aymoqlikka asoslan- gan, bir necha og’a-ini, ularning xotinla- ri, o’g’illari, kelinlari, erga tegmagan qizlari, … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201],"tags":[],"class_list":["post-123842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123842","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=123842"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123842\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":123850,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123842\/revisions\/123850"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=123842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=123842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=123842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}