Soliqlar \u2014 davlat tomonidan amaldagi qonunlar asosida yuridik va jismoniy shaxs (alohida fuqaro va korxona)larning daromadi yoki mol- mulkidan undiriladigan va byudjetgan o’tkaziladigan majburiy to’lov. S. dav- lat byudjeti daromadlarining asosiy manbai va davlat iqtisodiy siyosati vo- sitalaridan biri. S.ning kelib chiqishi davlatning paydo bo’lishi b-n chambar- Chas bog’liq bo’lib, juda qad. tarixga ega. Tarixiy manbalarda bundan 3760 yil muqaddam Bobil davlatida Xammurapi qonunlari b-n S.ning joriy etilgani to’g’risida ma’lumotlar uchraydi. Hoz. davrda ham davlat bajaradigan vazifa- larni mablag’b-n ta’minlash muammosi S.ning ob’ektiv zarurligini keltirib chiqaradi. Davlat daromadlari manbala- ri tarkibida S. salmoqli o’rinni egal- laydi. Mas, davlat byudjeti daromadla- rining 70-90% S. hisobiga ta’minla- nadi. Har qanday S.ning asosiy unsurla- ri: soliq sub’ekti (yoki soliq to’lovchi) \u2014 qonun yo’li b-n shu soliqni to’lash majburiyati Yuklangan fuqarolar, kor- xona, tashkilotlar; soliq ob’ekti \u2014 un- diriladigan soliq summasini hisoblab chiqarishga asos bo’ladigan daromad yoki molmulk (ish haqi, sotish hajmi, korxo- na molmulki qiymati, er, qazib olingan qazilma boyliklar hajmi va b.); soliq manbai \u2014 aniq bir soliqni to’lashga manba bo’ladigan daromad (daromad turi) (ish haqi, foyda, gonorar \u2014 ijod haqi) yoki daromad keltirishi mumkin bo’lgan molmulk (er, imorat,. meros, hadya mulk va b.); soliq stavkasi. Undirish usuliga ko’ra, to’g’ri va egri S.ga bo’linadi. To’g’ri S. molmulk va da- romadga bevosita joriy qilinadi va soliq to’lovchi tomonidan oraliq vosita- chilarsiz to’lanadi. Keng tarqalgan tur- lari: qo’shilgan qiymat solig’i, daromad solig’i, meros hamda hadya solig’i, Tovar aylanmasi solig’i, savdo solig’i, ekspor- timport solig’i va b. Egri S (aktsizlar) tovar (xizmat)lar narxlariga yoki tarif- larga kiritish mo’ljallangan va keyin- chalik tovarlar iste’molchilariga yukla- nadigan S. Davlat tuzumi xususiyatlariga ko’ra, S. tizimi umumdavlat (Markaziy) va mahalliy (ma’muriy-hududiy birli- klar) S. va yig’imlardan tashkil topadi. O’zbekiston Respublikasida S. tizimining huquqiy asoslari, uni to’lovchilarning huquqlari hamda majbu- riyatlari, soliq ishlarini yuritish tar- tiboti 1997 y. 24 apr.da qabul qilingan va 1998 y. 1 yanv.dan amalga kiritilgan O’zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi b-n belgilanadi. O’zbekiston Respublikasida joriy etilgan umum- davlat S.i: yuridik shaxslardan olina- digan daromad (foyda) soligi; jismo- niy shaxslardan olinadigan daromad soligi; qo’shilgan qiymat solig’i; aktsiz solig’i; er osti boyliklaridan foyda- langanlik uchun soliq; ekologiya solig’i; suv resurelaridan foydalanganlik uchun soliq. Umumdavlat S.i har yili qonuniy tartibda belgilanadigan nor- mativlar bo’yicha tegishli byudjetlar o’rtasida taqsimlanadi. Mahalliy S. va yig’iml a r \u2014 molmulk soliq; er solig’i; reklama solig’i, avtotransport vosi- talarini sotganlik uchun soliq, ijti- moiy infratuzilmani rivojlantirish soligi, savdosotiq huquqi uchun yig’im; obodonchilik ishlari uchun yig’im va b. Mahalliy soliq va yig’imlar mahalliy byudjetga o’tkaziladi. Davlat tomonidan undirilgan S. byudjet vositasida qayta taqsimlanib, soliq to’lovchilarga sog’liqni saqlash, maorif, ilm-fanni rivojlantirish, mudofaa, xuquqni muhofaza qilish kabi ijtimoiy zarur davlat xizmatlari ork- li bilvosita yo’llar b-n qaytadi. O’zbekistonda soliq nazariyasi va ama- liyotiga oid materiallar, shu sohaga doir boshqa masalalar «soliq to’lovchining jurnali»da (1995 y. dan o’zbek va rus tillarida chiqadi) yoritiladi. Mutallib Yo’ldoshev.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Soliqlar \u2014 davlat tomonidan amaldagi qonunlar asosida yuridik va jismoniy shaxs (alohida fuqaro va korxona)larning daromadi yoki mol- mulkidan undiriladigan va byudjetgan o’tkaziladigan majburiy to’lov. S. dav- lat byudjeti daromadlarining … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124388"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124396,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124388\/revisions\/124396"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}