So’z tartibi, gap bo’laklarining tartibi \u2014 gap bo’laklarining o’zaro ma’lum grammatik qonunqoidalar aso- sida, ma’lum sintaktik, mazmuniy, uslubiy qiymati bilan bog’liq holda joylashuvi. Gap bo’laklari tartibi- ning o’zaro qaramaqarshi qo’yiluvchi bir necha turlari bor. Bulardan eng asosiy- si to’g’ri tartib va teskari tartib op- pozisiyasidir. To’g’ri tartib da sintak- tik tuzilma qismlari (ran bo’laklari, qo’shma gap predikativ qismlari va b.) ma’lum qonunqoidalar asosida odat- dagicha joylashadi. Mas, o’zbek tilida aniqlovchining aniqlanishdan, eganing kesimdan, to’ldiruvchi yoki holning ke- simdan oldin joylashuvi to’g’ri tartib hisoblanadi: bahavo erlar, Karim o’qib bo’ldi, kitobni o’qidi, to’satdan kelib qoldi kabi. Teskari tartib da ma’lum uslubiy, semantik maqsad va b. sabab bi- lan sintaktik tuzilmaning (undagi gap bo’laklarining, qo’shma ran predikativ qismlarining) to’g’ri, odatdagi tartibi o’zgaradi, inversiya yuz beradi. Mac, u kel- Di (to’g’ri tartib) \u2014 keldi u (teskari tar- tib), kecha ketdi (to’g’ri tartib) \u2014 ketdi kecha (teskari tartib) kabi. To’g’ri tartib ko’pincha darak gaplarga xos bo’lib, il- miy, rasmiy uslublar uchun xarakterli- dir. Teskari tartib esa asosan so’zlashuv, badiiy va qisman publisistik uslublar- ga xos bo’lib, bu holat ko’pincha mazmun- ni sezilarli o’zgartirmasada, nutqning ta’sirchanligini, emosionalligini oshiradi. Lekin ba’zan teskari tartib bo’laklarning sintaktik vazifasini xam, gapning mazmunini ham o’zgartirib yuboradi: quvnoq bolalar kuyladilar \u2014 Bolalar quvnoq kuyladilar; charm mahsi (charmdan ishlangan) \u2014 maxsi charm (mahsibop). Bunday hollarda S.t.ning erkin vabog’liq turlari farklanadi. Sifatlovchi bilan sifatlanmishning (quvnoq bolalar) gapdagi o’rni bog’liq tartibni ko’rsatadi. Erkin tartibda gap bo’laklarining o’rnini o’zgartirish mum- kin. Bunda mazmun va sintaktik holat emas, faqat uslubiy xususiyat o’zgaradi: Kinoga kecha ko’plashib bordik \u2014 kecha ko’plashib kinoga bordik \u2014 ko’plashib kecha kinoga bordik kabi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
So’z tartibi, gap bo’laklarining tartibi \u2014 gap bo’laklarining o’zaro ma’lum grammatik qonunqoidalar aso- sida, ma’lum sintaktik, mazmuniy, uslubiy qiymati bilan bog’liq holda joylashuvi. Gap bo’laklari tartibi- ning o’zaro qaramaqarshi qo’yiluvchi … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124517"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124517\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124531,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124517\/revisions\/124531"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}