Sunniylik (sunna so’zidan) is- lom dinidagi 2 asosiy yo’nalishdan biri va eng keng tarqalgani. Jahondagi bar- cha musulmonlarning taxm. 93% i ska (qolgan 7% i shialikka) mansub (2004). S. tarafdorlari, asosan, Osiyo va Afrikada (Pokiston, Bangladesh, Hindiston, In- doneziya, Malayziya, Xitoy, Afg’oniston, Turkiya, Arabiston ya.o. va Fors ko’rfazi atrofidagi Arab mamlakatlarida, Su- riya, Livan, Iordaniya, shim.Sharqiy va G’arbiy Afrika mamlakatlarida), Bolqon mamlakatlari, Kipr va AQShda yashaydi. Islom dastlabki davrda hech qanday yo’nalish, mazhab va oqimlarga bo’linmagan. 7-a.ning o’rtalarida turli siyosiy sabablarga ko’ra, musulmonlar safida bo’linish paydo bo’ldi. Avval shialar, keyin xorijishshr musulmon- lar ommasidan ajrab chiqdilar. Ular o’zining haqligini isbot qilish uchun o’z fikrini, yo’nalishini himoya qila bosh- ladi, shu tariqa har guruhning o’ziga xos aqidasi shakllana bordi. S bo’yicha Abu Hanifa (Imomi A’tm) ning «alfiqh alakbar» asari eng Nodir ilmiy meros sanaladi. Bu ishda Abul Hasan Ash’ariy bilan Abu Mansur mo- turidiylarning xizmatlari beqiyosdir. S yo’nalishida shu ikki alloma asos sol- gan aqidaviy maktablar barcha sunniy ulamolar tomonidan e’tirof etilgan. S. tamoyillari, asosan, quyidagilardan iborat: 1. Mavjudotlarning g’aqiqat va mohiyati bor narsa bo’lib, ularni bilish mumkin. Bilish vositalari \u2014 beshta sezgi a’zolari, ilohiy manba- lar va aql. 2. Olam qadim emas, balki qachondir Alloh tarafidan yaratilgan. 3. Butun borliqni yaratgan Allohning zoti bitta, u o’ziga xos azaliy va abadiy ko’pgina sifatlarga ega. 4. Zotiy sifat- lari sanalmish ilm, qudrat, hayot, Iroda, eshitish, ko’rish, gapirish Allohning azaliy va abadiy sifatlaridir. Uning zoti ham, sifatlari ham o’zi yaratgan maxluqot va mavjudotlarning sifatla- riga aslo o’xshamaydi. Uning sifatlari nuqsonsiz, barkamoldir. 5. Allohning ismlari ko’p. Hadisda 99 ta go’zal ism- lari zikr etilgan (q. alasmo alhusno). 6. Allohning adolatli ekani. Hidoyat va zalolat yo’llarini ko’rsatib qo’ygach, adashgan va kufr yo’lini tanlaganlar- ni jazolashi adolat hisoblanadi. Bor- diyu, zalolat yo’lidan asrab qolsa \u2014 bu Uning fazli, marhamati. Asramasa ado- lati hisoblanadi. 7. Payg’ambarlarning hammasini barhaq deb tasdiq etish. Ular- ning adadi garchi ba’zi hadis va rivoyat- larda ko’rsatilgan bo’lsada, muayyan bir adad qatiy deb hisoblanmagani ma’qul. Payg’ambarlarning birinchisi \u2014 odam (as), oxirgisi \u2014 Muhammad (sav). 8. Payg’ambarlarning mo»jizalarini haq deb e’tiqod qilish. Shuningdek, avliyo- larning karomatlari ham haq va rostdir. Hech bir avliyo payg’ambar darajasiga eta olmaydi. 9. Islomning besh rukni \u2014 imon kalimasi, namoz, ro’za, zakot, haj har bir musulmon zimmasiga farzi Ayn ekani. Farzlardan birortasini beuzr tark etsa yoki shar’an taqiklangan ish- larga qo’l ursa qattiq gunohkor bo’lishi, lekin kofir bo’lmasligini tasdiq etish. 10. Imon \u2014 Muhammad (sav) Alloh taolo tomonidan keltirgan barcha xabar va ma’- lumotlarni haq va rost ekaniga til bi- lan iqror etib, dil bilan tasdiqlash deb bilish. Solih amallarni ko’p qilganda imon nuri ko’payib, gunoh ishlarni ko’p qilganda imon nuri ozayib turishini tasdiklash va h.k. S.da 4 ta diniyhuquqiy mazhab (hanafiylik, molikiylik, shofi’iylik, hanbaliylik) mavjud. S. Islomda an’a- naviy e’tiqod yo’li deb e’tirof etilib kelgan. S. bilan shialik o’rtasida hokimiyat masalasida, ayrim diniy marosim va an’analarda birmuncha tafovutlar bor. O’zbekistonda, asosan, ska e’tiqod qilinadi.. Ad.: Husniddinov 3., Islom: yo’nalishlar, mazhablar, oqimlar, T., 2000. Abdulaziz Mansur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"