«Saddi Iskandariy» («is- Kandar devori») \u2014 «Xamsa» (Navoiy) ning yakunlovchi dostoni (1485). Asar 89 bob, 7215 baytdan iborat bo’lib, Navoiy ijodidagi hajman eng yirik epik asar- dir. Doston aruzning mutaqorib bahrida turkiyda yozilgan. Xamsanavislikning buyuk namoyandalari: Nizomiy Ganjaviy, Xisrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiylar Iskandar to’g’risida Doston yozib, o’z «Xamsa»lariga kirit- ganlar. Dastlab musulmon dunyosida Qur’oni Karimning Kahf surasida nomi zikr etilgan hukmdor Zulqarnayn (Ikki shoxli, 18sura, 83 \u201498oyatlar) hamda yunon sarkardasi va davlat arbobi Aleksandrii bitta shaxs deb bilishgan va u sharkda Iskandar Zulqarnayn nomi b-n mashhur bo’lgan. Mazkur Iskandar- nomalarga Iskandar timsolidagi Alek- sandr faoliyati mavzu qilib olingan. Ammo asarlarda Iskandar timsoli ta- rixiylikdan tobora uzoqlashib, badiiy to’qima obrazga aylana borgan. Har bir xamsanavis Iskandar timsolida o’z IDE- allarini talqin etishga harakat qilgan. Navoiy o’z asari avvalida, salaf- laridan farqli o’laroq, tarixiylikka, ko’proq tarix kitoblariga tayanib ish ko’rganini yozadi. Navoiy bu o’rinda o’z asarida Iskandar haqidagi boblar iz- chilligining Qur’ondagi Zulqarnayn haqidagi oyatlarga hamda tarixiy shaxs Aleksandr faoliyatiga muvofiq keli- shini nazarda tutgan. Dostonning «S. I.»deb nomlanishida ham Qur’oni ka- Rimning Navoiy uchun birlamchi manba bo’lganligi seziladi. Navoiy talkinida Iskandar Odil shoh, u dunyoni kufrdan, jaholatdan to- zalab, butun dunyoda adolatni joriy etish, bashariy tartibqoidalarni katta olamdagi tartibqoidalarga muvofi- klashtirish maqsadida xalqlar ustiga yurishlar qilgan. Bu esa sufiyona talqin bo’lib, dostondagi muqaddima boblar, Iskandar voqealari hikoya qilingan boblar hamda unga ilova boblarda ham shoirning tasavvufiy qarashlari ustu- vorligini ko’rish mumkin. Mas, Iskan- dar shisha sandiq yasab, dengiz tubiga tushadi, turfa ajoyibotlarni ko’rib, vataniga qaytadi. U vafot etar ekan, bir qo’lini tobutdan chiqarib qo’yishlarini so’raydi. Asarda Navoiy insonni bu fo- niy dunyo hoyu havaslariga ortiqcha ruju qo’ymaslikka chaqirib, garchi Iskandar jahonni egallagan Jahongir bo’lsada, u narigi dunyoga hech narsasiz ketayotganli- giga ishora qiladi. Doston turkiy adabiyotda ko’plab na- ziralar yozilishiga turtki bo’lgan (Abay, «Iskandar», 19-a.; Shayxzoda, Iskandar Zulqarnayn», 20-a. va b.). Iskandar obra- zi she’riyatda an’anaviy obrazga aylan- gan. Abduvohid Hayitov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
«Saddi Iskandariy» («is- Kandar devori») \u2014 «Xamsa» (Navoiy) ning yakunlovchi dostoni (1485). Asar 89 bob, 7215 baytdan iborat bo’lib, Navoiy ijodidagi hajman eng yirik epik asar- dir. Doston aruzning mutaqorib … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":99837,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[206],"tags":[],"class_list":["post-124726","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-s-harfi","entry"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"ru","enabled_languages":["uz","kr","ru"],"languages":{"uz":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"kr":{"title":false,"content":false,"excerpt":false},"ru":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=124726"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124727,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/124726\/revisions\/124727"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=124726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=124726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/milliycha.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=124726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}